Ռուսաստանի հազարամյակ (հուշարձան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox architecture.png
Ռուսաստանի հազարամյակ
Памятник тысячелетию России 2013 02.JPG
'
Կոորդինատներ58°31′14.20″ հս․ լ. 31°16′30.20″ ավ. ե. / 58.5206111° հս․. լ. 31.2750556° ավ. ե. / 58.5206111; 31.2750556Կոորդինատներ: 58°31′14.20″ հս․ լ. 31°16′30.20″ ավ. ե. / 58.5206111° հս․. լ. 31.2750556° ավ. ե. / 58.5206111; 31.2750556
Գտնվում էՌուսաստան
Կառուցվել է1862 թվականի սեպտեմբերի 20-ին
Կառուցել էՄիքայել Միկեշին,
Իվան Շրեդեր

«Ռուսաստանի հազարամյակ» հուշարձան, կանգնեցված է Մեծ Նովգորոդում, 1862 թվականին, ի պատիվ վիկինգներին ռուս անվանելու հազարամյա տարեդարձին։ Հուշարձանի ստեղծման ծրագրի հեղինակները համարվում են քանդակագործներ Միքայել Միկեշինը, Իվան Շրեդերը և ճարտարապետ Վիկտոր Գարթմանը։ Հուշարձանը գտնվում է Նովգորոդի մարզում, Սոֆիայի մայր տաճարի դիմաց և նախկին Առաքելական կառույցի վայրում։

Հուշարձանի նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուշարձանը իրենից ներկայացնում է հսկայական դերժավ-գնդակ, որի գագաթում կանգնեցված է զանգ և քրիստոնեական խաչ; հուշարձանի ընդհանուր ուրվագծերը ձևավորված են հիմնականում զանգի վրա (ըստ որոշ ենթադրությունների, հուշարձանը կոչվում է Ռուսաստանի հերոսական անցյալի ավետարանականության հետևորդներ[1])։ Դերժավիի շուրջը տեղակայված են վեց արձանախմբեր։ Հուշարձանի ընդհանուր բարձրությունը կազմել է 15,7 մետր (պատվանդանի բարձրությունը — 6 մ; ձևավվորման բարձրությունը — 3,3 մ; դերժավիի վրայի խաչի բարձրությունը — 3 մ)։

Գրանիտյան պատվանդանի տրամագիծը — 9 մ; գնդակ-դերժավ — 4 մ; շրջանակի բարձրությունը — 26,5 մ։ Հուշարձանի մետաղյան քաշը — 100 տոննա, բրոնզի քաշը՝ 65,5 տոննա (գնդակ-դերժավինը՝ 400 ցենտ; հսկայական անձինք՝ 150 ցենտ; գնդակի վրայի խաչը՝ 28 ցենտ)[2]:

Ընդհանուր հուշարձանը բաղկացած է 128 անձանցից։

Քանդակագործական պատկերները բաժանվում են երեք մակարդակի։

  1. Երկու անձից բաղկացած խումբ — քրիստոնեական խաչը ձեռքին բռնած հրեշտակը և ծնկի եկած կինը։ Այս խումբը տեղադրված է դերժավիի ամենավերևում (թագավորական իշխանության խորհրդանիշներից), հերոսական կազմ։
  2. Հուշարձանի միջին թատերահարկը բաղկացած է 17 անձանցից, գնդակ-դերժավի շուրջը խմբավորված են վեց քանդակային խմբեր, խորհրդանշելով Ռուսական պետության պատմության տարբեր ժամանակաշրջանները (համաձայն այդ ժամանակի պաշտոնական պատմագրության)։
  3. Հուշարձանի ստորին շերտում գտնվում են ֆրիզները, որոնցում տեղադրված են հարթաքանդակները, բաղկացած 109 պատմական գործիչներից[3]:

Միջին թատերահարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1000 Rurik.JPG  • Վարյագներին կոչ Ռուսի վրա (862 թվական). անձինք — առաջնայինը իշխան Ռյուրիկն է, որի գլխին դրված է սրածայր սաղավարտը, իսկ ձեռքին բռնել է հզոր թորը և սրածայր վահանը (որի վրա գրված է «Лета 6370»), կենդանիների մաշկով պատրաստված հագուստը, որը նետված է իր ուսերին։ Նրանից դեպի աջ հանդիպում են հեթանոսական աստված Վելեսը (տես նկարը) (ուղղված է հարավ, դեպի Կիև)
1000 Vladimir up.jpg  • Քրիստոնեության ընդունումը Ռուսաստանում (988—989 թվականներին). կիևյան մեծ իշխան Վլադիմիր Մեծ, կոմպոզիցիայի կենտրոնում, ձեռքը դեպի վեր առած բռնել է ութամյա խաչը, կողքին կինը, որի ձեռքերի մեջ գտնվում է երեխան, հետո սլավոնները, իսկ այնուհետև գալիս է հեթանոսական մարդկանց կուռք Պերունը (ուղղված դեպի հարավ)
Dmitry Donskoi (Millennium Monument in Novgorod).jpg  • Թաթարների վտարման սկիզբը (Կուլիկովյան ճակատամարտ, 1380 թվական).Դմիտրի Դոնսկոյ, աջ ձեռքին բռնել է կռվի նիզակ, իսկ ձախ ձեռքում բունչուկ, ոտքով ոտնահարում է հաղթած թաթարական մուրզային (ուղղված է արևելք, դեպի Մոսկվա)։
1000 Ivan III 2.jpg  • Ռուսական ինքնիշխան թագավորության հիմնադրումը (1491 թվականին).ցարական հագուստով Իվան III-ը, Մոնոմախի սաղավարտով, արքայական գավազանով և դերժավոյով։ Կողքին պարկել է հաղթած լիտվիայի պատերազմում զոհվածները և ջախջախված լիտվյան ասպետը՝ կոտրված սրով (ուղղված է դեպի արևելք)։ Հետևի պլանում գտնվում է սիբիրյան անձը, որը խորհրդանշում է գալիք Սիբիրի զարգացումը։
1000 Mikhail F Romanov.jpg  • Ռոմանովների դինաստիայի հիմնադրումը (1613 թվականին).Միքայել Ֆյոդորովիչ, Պոժարսկի իշխան, պաշտպանում է նրան մերկ սրով, և նրա առաջ ծնկի են եկել Մինին Կուզմանը, հանձնելով իր գլխարկը և արքայական գավազանը Մոնոմախին։
Millennium of Russia 2.6.jpg  • Ռուական կայսրության ձևավորումը (1721 թվականին). Պետրոս I: Պետրոսի ոտքերի առջև ընկել են շվեդ մարդիկ, և պինդ պահպանում է իր քայքայված դրոշը (ուղղված է հյուսիս, դեպի Պետերբուրգ)

Ստորին շերտ (ֆրիզ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիզը բաղկացած է չորս հատվածից.

«Լուսավորչական»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

31 լուսավորիչ, որը սկսվում է հուշարձանի արևմտյան մասից՝ մեծ իշխան Վլադիմիր Սվյատոսլավիչից

1000 Prosvetiteli.jpg
Անուն Բնութագիր Պատկեր
Կյուրեղ և Մեթոդիոս քրիստոնեական քարոզիչներ 1000 Kirill i Mefody.jpg
Օլգա (իշխանուհի) Կիևյան մեծ իշխանուհի 1000 Olga.jpg
Վլադիմիր Մեծ Կիևյան մեծ իշխան 1000 Vladimir Sviat.jpg
Ավրամի Ռոստովսկի Ռոստովյան եպիսկոպոս 1000 Avraam.jpg
Անտոնի Պեչերսկի Կիև-Պեչորյան վանքի հիմնադիր 1000 Antony Pechersky.jpg
Ֆեոդոս Պեչեսկի Կիև-Պեչորյան վանքի վանահայր 1000 Feodosy Pechersky.jpg
Կուկշա Պեչերսկի Կիև-Պեչորյան վանքի վանահայր 1000 Kuksha.jpg
Նեստոր պատմաբան 1000 Nestor.jpg
Կիրիլ Բելոզերսկի Կիրիլ-Բելոզերսկյան վանքի հիմնադիր 1000 Kirill Belozersky.jpg
Ստեֆան Պերմսկի եպիսկոպոս, Պերսկի վանքի լուսավորիչ 1000 Stefan Permsky.jpg
Ալեքսի Կիևյան և Ամենայն Ռուսիայի թեմի առաջնորդ 1000 Aleksy.jpg
Սերգի Ռադոնեժսկի սուրբ ուղղափառ եկեղեցու հետևորդ, Տրոիցո-Սերգիևա վանքի հիմնադիր 1000 Sergy Rad.jpg
Պյոտր Մոգիլա Կիևյան և Գալիցկի թեմի հետևորդ 1000 Piotr Mogila.jpg
Զոսիմա Սոլովեցկի Սոլովեցկյան վանքի հիմնադիր 1000 Zosima.jpg
Մաքսիմ Գրեկ ռուսական կրթության նշանավոր գործիչ, գրող 1000 Maksim Grek.jpg
Սավվատի Սոլովեցկի Սոլովեցկյան վանքի հիմնադիր 1000 Savvaty.jpg
Իոնա Մոսկովյան հոգևորական 1000 Iona.jpg
Մակարի Մոսկովյան և Ամենայն Ռուսիայի թեմի հոգևորական 1000 Makary.jpg
Վարսոնոֆի Տվերսկիի արքեպիսկոպոս 1000 Varsonofy.jpg
Գուրի Ղազախական արքեպիսկոպոս 1000 Gury.jpg
Կոնստանտին Զգուշավոր իշխան, կիևյան կառավարիչ 1000 Ostrojsky.jpg
Նիկոն Մոսկովյան և Ամենայն Ռուսիայի վեցերորդ պատրիարք 1000 Nikon.jpg
Ֆյոդոր Ռտիշև ռուսական բարեգործության հիմնադիր 1000 Rtishev.jpg
Դիմիտրի Ռոստովսկի եկեղեցական, գրող 1000 Rostovsky.jpg
Տիհոն Զադոնսկի Լադոժսկիի, այնուհետև Վորոնեժսկիի եպիսկոպոս, գրող 1000 Tihon Zadonsky.jpg
Միտրոդֆան Վորոնեժսկի Վորոնեժսկիի առաջին եպիսկոպոս 1000 Mitrofan.jpg
Գեորգի Կոնիսկի Բելառուսիայի արքեպիսկոպոս, գրող 1000 Konissky.jpg
Ֆեոֆան Պրոկոպովիչ Նովգորոդի արքեպիսկոպոս, գրող և գիտնական 1000 Feofan Prokopovich.jpg
Պլատոն Մոսկովյան թեմի հետևորդ 1000 Platon.jpg
Ինոկենտի Հերսոնեսկիի և Տավրիչեսկիի արքեպիսկոպոս 1000 Innokenty.jpg

«Պետական գործիչներ»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

(26 անձ), որի շարքը սկսվում է հուշարձանի արևելյան մասից

1000 Gos cheloveki.jpg
Անուն Բնութագիր Պատկեր
Յարոսլավ Իմաստուն Ռոստովի իշխան, Նովգորոդի իշխան և Կիևյան մեծ իշխան
Վլադիմիր Մոնոմախ Կիևյան մեծ իշխան 1000 Monomah.jpg
Գեդիմին Լիտվայի մեծ իշխան 1000 Gediminas.jpg
Օլգերդ Լիտվայի մեծ իշխան 1000 Algirdas.jpg
Վիտովտ Լիտվայի մեծ իշխան 1000 Vitovt.jpg
Իվան III Մոսկվայի մեծ իշխան 1000 Ivan III.jpg
Սիլվեսթր քահանա, քաղաքագետ 1000 Silvestr.jpg
Անաստասիա Ռոմանովնա Իվան Ահեղի առաջին կինը 1000 Anastsia Romanovna.jpg
Ալեկսեյ Ադաշև քաղաքական գործիչ 1000 Adashev.jpg
Գերմոգեն պատրիարք 1000 Germogen.jpg
Միքայել Ֆյոդորովիչ Ռոմանովների դինաստիայի հիմնադիր 1000 Mikhail Romanov.jpg
Ֆիլարեթ պատրիարք 1000 Filaret.jpg
Աֆանասի Օրդին Նաշոկին դիվանագետ 1000 Ordin.jpg
Արտամոն Մատվեև պետական գործիչ, դիվանագետ 1000 Matveev.jpg
Ալեքսեյ Միխայլովիչ Ռոմանների դինաստիայի երկրորդ ռուս ցար 1000 Alex Mikh.jpg
Պետրոս I համայն Ռուսիոյի առաջին կայսր 1000 Petr I.jpg
Յակով Դոլգոռուկ պետական գործիչ, ռազմապետ 1000 Dolgorukov.jpg
Իվան Բեցկո հասարակական գործիչ 1000 Betskoi.jpg
Եկատերինա II ռուս կայսրուհի 1000 Ekaterina II.jpg
Ալեքսանդր Անմորուք դիվանագետ 1000 Bezborodko.jpg
Պոտյոմկին Գրիգորի պետական գործիչ 1000 Potiomkin.jpg
Վիկտոր Կոչուբեյ դիվանագետ 1000 Kochubei.jpg
Ալեքսանդր I ռուս կայսր 1000 Alexandr 1.jpg
Միխայիլ Սպերանսկի պետական գործիչ 1000 Speransky.jpg
Միխայիլ Վորոնցով գեներալ-ֆելդմարշալ 1000 Vorontsov.jpg
Նիկոլայ I ռուս կայսր 1000 Nikolai 1.jpg

«Ռազմական մարդիկ և հերոսներ»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

(36 անձ), որս սկսվում է հուշարձանի հյուսիսարևելյան մասից

1000 Voina cheloveki.jpg
Անուն Բնութագիր Պատկեր
Սվյատոսլավ Իգորևիչ Կիևյան մեծ իշխան, զորավար 1000 Sviatoslav.jpg
Մստիսլավ Ուդալոյ Տորոպեցյան, Նովգորոդյան և Գալիցյան իշխան, զորավար 1000 Udaloi.jpg
Դանիլ Գալիցկի Գալիցյան և Վոլինյան իշխան, զորավար 1000 Galitsky.jpg
Դովմոնտ Լիվիայի մեծ իշխան, Պսկովյան իշխան 1000 Dovmont.jpg
Ալեքսանդր Նևսկի Նովգորոդյան իշխան, Վլադիմիրյան մեծ իշխան 1000 Aldr Nevsky.jpg
Միքայել Տվերսկո Տվերսկյան իշխան, Վլադիմիրյան մեծ իշխան 1000 Mihail Yarosl.jpg
Դմիտրի Իվանովիչ Դոնսկոյ Վլադիմիրյան և Մոսկոյան մեծ իշխան, զորավար 1000 Donskoi na frize.jpg
Քեյստութ Տրոկյան և Ժեմայտսկյան իշխան 1000 Keistut.jpg
Դանիլ Հոլմսկի մոսկովյան նահանգապետ 1000 Holmsky.jpg
Միքայել Վորոտինսկի զորավար 1000 Vorotynsky.jpg
Դանիլ Շենյա իշխան, նահանգապետ 1000 Shenya.jpg
Մարֆա Պոսադնիցա նովգորոդյան քաղաքապետ Բորեցկի կինը 1000 Marfa.jpg
Երմակ Տիմոֆեևիչ կազակական ատաման 1000 Ermak.jpg
Միքայել Սկոպին Շույսկի իշխան, զորավար 1000 Skopin.jpg
Դմիտրի Պոժարսկի իշխան, զորավար 1000 Pojarsky 2.jpg
Կուզմա Մինին ժողովրդական զինյալների կազմակերպիչ 1000 Minin.jpg
Ավրամի Պալիցին գրող, զորավար 1000 Palitsyn.jpg
Բոգդան Խմելնիցկի ուկրաինական պետական գործիչ, զորավար 1000 Bogdan.jpg
Իվան Սուսանին ազգային հերոս 1000 Susanin.jpg
Բորիս Շերեմետև գեներալ-ֆելդմարշալ, զորավար, դիվանագետ 1000 Sheremetiev.jpg
Միքայել Գոլիցկին գեներալ-ֆելդմարշալ 1000 Golitsyn.jpg
Պյոտր Սալտիկով գեներալ-ֆելդմարշալ 1000 Saltykov.jpg
Բուրհարդ Մինիհ գեներալ-ֆելդմարշալ 1000 Minih.jpg
Ալեքսեյ Օրլով գլխավոր-գեներալ 1000 Orlov-Chesmensky.jpg
Պյոտր Ռումյանցև-Զադունայսկի գեներալ-ֆելդմարշալ 1000 Rumiantsev-Zadunaisky.jpg
Ալեքսանդր Սուվորով գեներալասիմուս 1000 Suvorov.jpg
Միխայիլ Բարկլայ դե Թոլի գեներալ-ֆելդմարշալ 1000 Barklai.jpg
Միխայիլ Կուտուզով գեներալ-ֆելդմարշալ 1000 Kutuzov.jpg
Դմիտրի Սենյավին ծովակալ, գնդապետ 1000 Senyavin.jpg
Մատվեյ Պլատով ռազմական ատաման, հեծելազորի գեներալ 1000 Platov.jpg
Պյոտր Բագրատիոն գեներալ, 1812 թվականին Համաշխարհային պատերազմի հերոս 1000 Bagration.jpg
Իվան Դիբիչ գեներալ-ֆելդմարշալ 1000 Dibich.jpg
Իվան Պասկևիչ գեներալ-ֆելդմարշալ 1000 Paskevich.jpg
Միխայիլ Լազարև ծովագնաց, ծովակալ 1000 Lazarev.jpg
Վլադիմիր Կորնիլով փոխ-ծովակալ, Սևաստոպոլյան խաշտպանության հերոս 1000 Kornilov.jpg
Պավել Նահիմով ծովակալ, ծովագնաց 1000 Nahimov.jpg

«Գրողներ և նկարիչներ»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

(16 անձ)

1000 Art cheloveki.jpg
Անուն Բնութագիր Պատկեր
Միխայիլ Լոմոնոսով պոետ, նկարիչ, գիտնական 1000 Lomonosov.jpg
Դենիս Ֆոնվիզին գրող, դրամատուրգ 1000 Fonvizin.jpg
Ալեքսանդր Կոկորինով ճարտարապետ 1000 Kokorinov.jpg
Գավրիլ Դերժավին պոետ, պետական գործիչ 1000 Derjavin.jpg
Ֆեոդոր Վոլկով դերասան 1000 Volkov.jpg
Նիկոլայ Կարամզին գրող, պատմագետ 1000 Karamzin.jpg
Իվան Կռիլով առակագիր, բանաստեղծ И. А. Крылов на Памятнике "1000-летие России" в Великом Новгороде.jpg
Վասիլի Ժուկովսկի պոետ, թարգմանիչ 1000 Jukovsky.jpg
Նիկոլայ Կարամզին պոետ, թարգմանիչ 1000 Gnedich.jpg
Ալեքսանդր Գրիբոյեդով գրող, դիվանագետ 1000 Griboedov.jpg
Միխայիլ Լերմոնտով պոետ 1000 Lermontov.jpg
Ալեքսանդր Պուշկին պոետ, գրող 1000 Pushkin.jpg
Նիկոլայ Գոգոլ գրող 1000 Gogol.jpg
Միխայիլ Գլինկա կոմպոզիտոր 1000 Glinka.jpg
Կառլ Բրյուլով նկարիչ 1000 Brullov.jpg
Դմիտրի Բորտնյանսկի կոմպոզիտոր 1000 Bortniansky.jpg

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Захаренко А. Г. Памятник «Тысячелетию России» в Новгороде / Новгородский историко-художественный музей. — Новгород: Новгородская правда, 1958. — 56 с. — 10 000 экз. (обл.)
  • Памятник «Тысячелетие России». — М.: Советская Россия, 1974. — 72 с. — 50 000 экз. (в пер., суперобл.)
  • Маслова Е. Н. Памятник «Тысячелетию России». — Изд. 2-е, испр. и доп. — Л.: Лениздат, 1977. — 104 с. — (Туристу о Новгороде). — 100 000 экз. (обл.)
  • Памятник «Тысячелетие России» / Составитель Сергей Семанов. — М.: Советская Россия, 1986. — 96 с. — 25 000 экз. (в пер.)
  • Смирнов В. Г. Россия в бронзе: Памятник Тысячелетию России и его герои. — Новгород: Русская провинция, 1993. — 240 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-87266-004-9 (в пер.)
  • Николаева Л. А. Великий Новгород. Памятник Тысячелетию России. — Офсет 888, 2005. — 48 с. — (История России в бронзе). — 1 000 экз. (обл.)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]