Մուրադ II

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox prétendant à un trône.png
Մուրադ II
Murat II.jpg
Ծնվել է՝ հունիս 1404
Ծննդավայր Ամասիա
Մահացել է՝ հունվարի 25, 1451 (46 տարեկանում)
Վախճանի վայր Ադրիանուպոլիս
Քաղաքացիություն Ottoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Նախորդ Մուհամմեդ I և Մուհամմեդ II
Հաջորդող Մուհամմեդ II
Տոհմ Օսմանյան
քաղաքական գործիչ
Հայր Մուհամմեդ I
Մայր Էմինե Խաթուն
Երեխաներ Մուհամմեդ II
Եղբայր(ներ) Քյուչուկ Մուստաֆա
Կրոնական հավատքներ իսլամ
Ստորագրություն Tughra of Murad II.JPG

Մուրադ II Խոջա կամ Ամուրաթես II (օսմ․` مراد ثانى Murād-ı sānī, թուրք.՝ II. Murat, հունիս 1404, Ամասիա - հունվարի 25, 1451, Ադրիանուպոլիս) եղել է Օսմանյան կայսրության Սուլթան 1421-ից 1451 թվականները (բացառությամբ 1444-ից 1446 թվականները, երբ կառավարել է նրա որդին` Մեհմեդ II-ը):

Մուրադ II-ի կառավարումը նշանավորվել է երկարատև պատերազմներով քրիստոնյա ֆեոդալական լորդերի դեմ Բալկաններում և Թուրքական Բեյլիկ ցեղերի դեմ Անատոլիայում, որը տևեց մոտ 25 տարի: Նա մեծացել է Ամասիայում և սուլթան է դարձել իր հոր` Մեհմեդ I-ի մահից հետո: Նրա մայրը եղել է Էմինե Խաթունը (Սուլեյման բեյի աղջիկը, ով Դուլկադիրիդսի կառավարիչն էր), իր հոր երրորդ կինը: Նրա հոր և մոր ամուսնությունը դաշնության բերեց Օսմանյան կայսրության և այս կիսանկախ տարածքի հետ:

Կատակով ասում են, որ Մուրադի ամենամեծ հաջողությունը նրա որդու ծնունդն է, նրա որդին էր Մեհմեդ II, ով հաջողությամբ նվաճեց Բյուզանդական կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդինոպոլիսը և վերջ դրեց Հռոմին:

Վաղ կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուրադը ծնվել է 1404 թվականի հունիսին սուլթան Մեհմեդ I-ի և նրա կին Էմինե Խաթունի ընտանիքում և ամբող մանկությունը անցկացրել է Ամասիայում: 1410 թվականին Մուրադը տեղափոխվեց Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք Ադրիանապոլիս: Երբ նրա հայրը գահ բարձրացավմ Մուրադը դարձավ Ամասիայի նահանգապետ: Մուրադը մնաց Ամասիայում միչև հոր մահը 1421 թվականին: Նա դարձավ Օսմանյան կայսրության սուլթան 16 տարեկանում:

Սուլթան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուլթան Մուրադ II-ը նետաձգության դասընթացին (1584 թվականի կտավ)

Մուրադի կառավարումը հենց սկզբից անհանգիստ էր: The Բյուզանդիայի կայսր, Մանուել II-ը, ճանաչեց [1] Մուստաֆա Չելեբիին, որպես Բայազիդ I-ի (1389–1402) ժառանգ և սուլթանության իրական հավակնորդ: Բյուզանդիայի առաջնորդը Մուստաֆայից խոստովանություն էր կորզել, որ գահին տիրանալու դեպքում Բյուզանդիային կանցնեն մեծ թվով քաղաքներ: Մուստաֆան Բյուզանդական նավերով իջևանեց Օսմանյան կայսրության եվրոպական տարածներում և որոշ ժամանակ հաջողություններ ունեցավ: Շատ թուրք զինվորներ միացան նրան և սպանեցին վետերան Բեյազիդ փաշային, ում ուղարկել էր Մուրադը: Մուստաֆան հաղթեց Մուրադի բանակին և հռչակեց իրեն Ադրիանապոլսի տիրակալ: Նա այնուհետև անցավ Դարդանելի նեղուցը դեպի Ասիա մեծ բանակով, սակայն երիտասարդ սուլթանը ցույց տվեց որ լավագույնս է տիրապետում ռազմական արվեստին ինչպես իր նախնիները: Մուստաֆան չկարողացավ օգտվել հակառակորդի սխալներից և արդյունքում կորցրեց վստահությունը իր զորքի մոտ, որի մեծ մասը անցավ Մուրադի կողմը: Մուստաֆան ապաստան գտավ Գալիպոլի քաղաքում, սակայն սուլթանը Գենոացի հրամանատար Ադորնոյի օգնությամբ գրավեց քաղաքը և սպանեց Մուստաֆային: Այս հակամարտությունը օսմանցիները որպես զենք օգտագործեցին Բյուզանդիայի դեմ, որի արդյունքում թշնամությունը երկու կայսրությունների միջև աճեց:

Մուրադ II-ը և Ջոն Հունյադին

Այնուհետև 1421 թվականին Մուրադ II-ը հիմնեց նոր բանակ, որը կոչեց Ազեբ և արշավեց Բյուզանդական կայսրության դեմ և պաշարեց Կոստանդուպոլիսը: Մինչ Մուրադը փորձում էր նվաճել քաղաքը, Բյուզանդիան որոշ անկախ Թուրքական երկրների Անատոլիայից սուլթանի կրտսեր եղբայր Կուչուկ Մուստաֆայի գլխավորությամբ (ով ընդամենը 13 տարեկան էր) հրահրեց սուլթանի դեմ և նրանք պաշարեցին Բուրսան: Մուրադը ստիպված թողեց Կոնստանդնուպոլիսի պաշարումը և որոշեց ճնշել եղբոր ապստամբությունը: Նա բռնեց Մուստաֆային և մահապատժի ենթարկեց նրան: Անատոլիական երկրները, որոնք նրա դեմ էին դուրս եկել, միացվեցին Օսմանյան կայսրությանը:

Մուրադ II-ը այնուհետև պատերազմ հայտարարեց Վենետիկի, Կարամանիդ Էմիրաթի, Սերբիայի և Հունգարիայի դեմ: Կարամանիդները պարտվեցին 1428 թվականին, իսկ Վենետիկը` 1432 թվականին: 1430-ականներին Մուրադը մեծ տարածներ նվաճեց Բալկաններում և կայսրությանը միացրեց Սերբիան 1439 թվականին: 1441 թվականին Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը և Լեհաստանը միացան սերբ-հունգարական դաշնությանը: Մուրադը հաղթեց Վառնայի ճակատամարտում 1444 թվականին:

Մուրադը 1444 թվականին գահը զիջեց իր որդուն` Մեհմեդ II-ին, սակայն Ենիչարների ապստամբությունից հետո[2] նա նորից բազմեց գահին:

1448 թվականին Մուրադը պարտության մատնեց քրիստոնյա դաշնակիցներին Կոսովոյի երկրորդ ճակատամարտում: Բալկանյան ճակատում հաղթանակի հասնելուց հետո Մուրադը տեղափոխվեց արևելք, պարտության մատնելու Լենկ Թեմուրի որդուն` Շահ Ռոխին և Կարամանիդ ու Չորում-Ամասիա Էմիրատներին: 1450 թվականին Մուրադը Ալբանիայում անհաջող պաշարեց Կրուժը և պարտություն կրեց Սկանդերբերգից: 1450-1451 թվականների ձմռանը Մուրադը հիվանդացավ և մահացավ Ադրիանապոլսում: Նրա գահը ժառագեց Մեհմեդ II-ը (1451–81):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Finkel, C., Osman's Dream:The History of the Ottoman Empire, Osman 2005, pp.43, Basic Books
  2. Kafadar, Cemal, Between Two Worlds, University of California Press, 1996, p xix. ISBN 0-520-20600-2