Ահմեդ I

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox prétendant à un trône.png
Ահմեդ I
Sultan I. Ahmet.jpg
Ծնվել է՝ ապրիլի 18, 1590({{padleft:1590|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:18|2|0}})
Ծննդավայր Մանիսա
Մահացել է՝ նոյեմբերի 22, 1617({{padleft:1617|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:22|2|0}}) (27 տարեկանում) բնական պատճառով
Վախճանի վայր Ստամբուլ
Քաղաքացիություն Ottoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Նախորդ Մուհամմեդ III
Հաջորդող Օսման II և Մուստաֆա I
Տոհմ Օսմանյան
քաղաքական գործիչ
Հայր Մուհամմեդ III
Մայր Խանդան Սուլթան
Երեխաներ Օսման II, Մուրադ IV, Իբրահիմ I, Գևհերխան Սուլթան և Խանզադե
Եղբայր(ներ) Մուստաֆա I և Սուլթան Յահյա
Կրոնական հավատքներ իսլամ
Ստորագրություն Tughra of Ahmed I.JPG

Ահմեդ I (օսմ. آحمد اول‎ — Âhmed-i evvel, թուրք.՝ Birinci Ahmet) (ապրիլի 18 1590 - նոյեմբերի 22 1617), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1603 - 1617 թթ.։ Մուհամմեդ III-ի որդին է։ Ահմեդը մեծ ճանաչում է ստացել Կապույթ մզկիթի կառուցման համար, որը Թուրքիայի ամենահայտնի մզկիթներից է:

Կառավարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ահմեդը Մուհամմեդ III-ի որդին է, իսկ նրա մայրը եղել է հույն ստրկուհի Հանդան սուլթանը: Երբ նա բազմեց գահին, նրա հորաքույներ Այշե սուլթանը, Ֆատիմա սուլթանը, Միհրիմահ սուլթանը, Ֆահրի սուլթանը, Միհրիբան սուլթանը և Ռուքե սուլթանը, ինչպես նաև հզոր տատիկը` Սաֆիե սուլթանը դեռևս կենդանի էին: Նա ուներ մեկ եղբայր` Մուստաֆա I և մեկ քույր, ով ամուսնացել էր Կարա Դավուդ փաշայի հետ:

Նրա կառավարման առաջին տարիներին Օսմանյան կայսրությունը պատերազմներ մղեց Հունգարիայի և Պարսկաստանի դեմ, ինչը շատ վատ անդրադարձավ կայսրության տնտեսության և վարկանիշի վրա, քանի որ 1606 թվականին կնքվեց Սիտվատորոկի պայմանագիրը, որով չեղարկվեց Ավստրիայի կողմից վճարվելիք տուրքը: Օսմանյան կայսրությունը այնուհետև պարտություն կրեց Սեֆյանների կայսրությունից Աբբաս I Սեֆիի գլխավորությամբ, ինչի արդյունքում Արևելյան Հայաստանը, Վրաստանը և այլ տարածքներ անցան Պարսկաստանին[1]:

Օսմանա-սեֆյան պատերազմ 1604-06[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գահ բարձրանալուց հետո Ահմեդը Սիգալազադե Յուսուֆ Սինան փաշային նշանակեց արևելյան բանակի հրամանատար: Նրա բանակը դուրս եկավ Կոստանդինուպոլսից 1604 թվականի հւնիսի 15-ին, ինչը չափազանց ուշ էր, որովհետև պարսիկները արդեն նվաճել էին Երևանը և մտել էին Կարս և միայն դիմադրության հանդիպեցին Ախալցխայում: Սինան փաշան որոշեց ձմեռել Վանում, սակայն տեղափոխվեց Էրզրում, որպեսզի կանգնեցնի պարսիկների գրոհը: Այն դժգոհությունների առիթ դարձավ օսմանցիների համար[2]:

1605 թվականին Սինան փաշան շարվեց դեպի Թավրիզ, սակայն նրան չմիացավ Կյոսե Սեֆեր փաշան, նրա բանակը շարժվեց անկախ Սինանի բանակից: Օսմանյան բանակը պարտություն կրեց Ուրմիայում և նահանջեց Վան, որց հետո Դիարբեքիր: Այստեղ Սինան փաշայի դեմ ապստաբություն եղավ, որը կազմակերպեց Հալեպի բեյը: Սինան փաշան մահացավ և պարսիկները կարողացան նվաճել Գանձակը, Շիրվանը և Շամախին Աղվանքում[2]:

Պատերազմ Հաբսբուրգների դեմ 1604-06[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլխավոր Վեզիր Մալկոչ Ալի փաշան ուղևորվեց արևմտյան ռազմաճակատ Կոստանդինուպոլսից 1604 թվականի հունիսի 3-ին և հասավ Բելգրադ, սակայն մահացավ այստեղ: Նրան փոխարինեց Լալա Մեհմեդ փաշան: Նրա գլխավորությամբ օսմանցիները վերանվաճեցին Պեստ և Վակը, սակայն ձախողվեցին Էցտերգոմում, քանիվոր եղանակային պայմանները լավը չէին: Մինչդեռ Տրանսիլվանիայի արքա, Ստեֆան Բոսկեյը, ով տարածքը հայտարարել էր անկախ, ձևական աջակցում էր Հաբսբուրգներին և օսմանցիները նրանից օգնություն խնդրեցին: Ստեֆանը օգնեց օսմանցիներին նվաճել Էցտերգոմը 1605 թվականի նոյմենվերին:

Սակայն Ջալալինների ապստամբությունը Անատոլիայում և արևելյան ճակատում պարտությունները ստիպեցին Մեմեդ փաշային վերադառնալ:

  1. Ga ́bor A ́goston,Bruce Alan Masters Encyclopedia of the Ottoman Empire pp 23 Infobase Publishing, 1 jan. 2009 ISBN 1438110251
  2. 2,0 2,1 «Ahmed I»։ İslam Ansiklopedisi 1։ Türk Diyanet Vakfı։ 1989։ էջեր 30–33