Լասլո Մոխոյ-Նադի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լասլո Մոխոյ-Նադի
László Moholy-Nagy by Hugo Erfurth, c. 1930 .jpg
Ծնվել էհուլիսի 20, 1895(1895-07-20)[1][2][3][…]
ԾննդավայրBácsborsód, Bácsalmás District, Բաչ-Բադրոգ, Հունգարիայի թագավորություն, Տրանսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[4]
Վախճանվել էնոյեմբերի 24, 1946(1946-11-24)[4][1][2][…] (51 տարեկան)
Մահվան վայրՉիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ[4]
ՔաղաքացիությունFlag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg Հունգարիա, Flag of the United States (1912-1959).svg ԱՄՆ[5] և Flag of the United States (1912-1959).svg ԱՄՆ[6]
ԿրթությունԲուդապեշտի համալսարան
Մասնագիտություննկարիչ, լուսանկարիչ, քանդակագործ և դիզայներ
ՈճԿոնստրուկտիվիզմ
Ժանրաբստրակցիոնիզմ
ԱշակերտներFlorence Henri? և Franciska Clausen?
ԱնդամակցությունԱՄՆ աբստրակտ նկարիչներ[7]
ԱմուսինSibyl Moholy-Nagy? և Lucia Moholy?
ԶավակներHattula Moholy-Nagy?[8]
László Moholy-Nagy Վիքիպահեստում

Լասլո Մոխոյ-Նադի (հունգ.՝ Moholy-Nagy László, ծննդյան անուն՝ Լասլո Վայս (հունգ.՝ Weisz László) հուլիսի 20, 1895(1895-07-20)[1][2][3][…], Bácsborsód, Bácsalmás District, Բաչ-Բադրոգ, Հունգարիայի թագավորություն, Տրանսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[4] - նոյեմբերի 24, 1946(1946-11-24)[4][1][2][…], Չիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ[4]), հունգարացի նկարիչ, լուսանկարչական և կինոարվեստի տեսաբան, լրագրող, 20-րդ դարի առաջին կեսի համաշխարհային ավանգարդի խոշորագույն դեմքերից մեկը, նոր տեսիլք լուսանկարչության կարևորագույն ներկայացուցիչներից մեկը:

Կենսագրություն և ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընտանիքից հոր հեռանալուց հետո մեծացել է մայրական գծով հորեղբոր՝ մասնագիտությամբ իրավաբան Գուստավ Նադյայի ընտանիքում։ Նրա մոր զարմիկը դիրիժոր Գեորգ Շոլթին էր։ Ստացել է իրավաբանական կրթություն։ Լասլոն վերցրեց իր հորեղբոր մադյարի ազգանունը, իսկ ավելի ուշ նրան ավելացրեց «Moholy»` ի հիշատակ Mohol քաղաքի (այժմ` Սերբիայի մի մասը), որտեղ նա անց է կացրել իր մանկության մի մասը[9]: Առաջին ստեղծագործությունները հրատարակվել են 1911 թվականին։ 1915 թվականից Ավստրո-հունգարական բանակում մարտնչել է որպես հրետանային սպա, 1917 թվականին վիրավորվել է ռուսական ռազմաճակատում, ապաքինվելուց հետո մնացել է Բուդապեշտի ռեզերվում։ Ծառայության ընթացքում կատարել է մատիտի էսքիզներ, ջրաներկով գրառումներ՝ իր ռազմական փորձը փաստաթղթավորելու համար[10]։ Սկսել է հաճախել գեղարվեստական դպրոց, ծանոթացել Բուդապեշտի ներկայացուցիչների հետ (կուբիզմ, էքսպրեսիոնիզմ), մասնակցել է մի քանի խմբակային ցուցահանդեսների։

Աջակցել է հունգարական խորհրդային Հանրապետությանը, չնայած նրան, որ ոչ մի պաշտոն չի զբաղեցրել։ 1919 թվականի վերջին Հունգարական Հանրապետության պարտությունից հետո փախել է Սեգեդ, որտեղից տեղափոխվել է Վիեննա, ապա՝ Բեռլին։ Մտել է դադաիստների շրջան, զգացել Կուրտ Շվիթերսի ազդեցությունը, ճարտարապետական նախագծերում զարգացրել է կոնստրուկտիվիզմի սկզբունքները։ 1923-1928 թվականներին աշխատել է Բաուհաուզում։ Նրա աշակերտների թվում էր Ջոզեֆ Ալբերսը։ 1924 թվականին ծանոթացել է Վլադիմիր Մայակովսկու հետ, ստեղծել նրա մի քանի լուսանկարներ։ Գրել է սցենարներ նկարահանել կարճամետրաժ ֆիլմեր («Բեռլինի նատյուրմորտ» 1926): 1925 թվականին Բաուհաուզ գրքի սերիայում լույս է տեսել նրա նկարը, լուսանկարը, կինոն, որտեղ իր ֆոտոմոնտաժի համար նա ընտրել է «լուսանկարչական քանդակագործություն» բառը[11]։ 1929 թվականին Լասլոն ներգրավվեց Շտուտգարտում «կինո և լուսանկար» հայտնի ցուցահանդեսի կազմակերպմանը[11]։

Լասլո Մոհոյ նահանգ։ Իշտվան Հորկաի կոլաժ։

Համագործակցել է Բեռլինի փորձարարական թատրոնների հետ (Մասնավորապես Է. Պիսկատորաի քաղաքական թատրոն)։ 1934 թվականին նացիստական Գերմանիայից արտագաղթել է Ամստերդամ, 1935 թվայանին՝ Լոնդոն։ Հիտլերյան Գերմանիայում նրա ստեղծագործությունները ցուցադրվել են հայտնի քարոզչական «դեգեներատիվ արվեստ» ցուցահանդեսում (1937)։ 1937 թվականին Վալտեր Գրոպիուսի երաշխավորությամբ և Վալտեր Պաեպկեի հրավերով (անգլ.՝ ), տնօրենների խորհրդի նախագահ Container Corporation of America (անգլ.՝ )։ Մոհոյ-Նադը տեղափոխվել է Չիկագո (ԱՄՆ) և զբաղեցրել դիզայնի դպրոցի՝ «Նոր Բաուհաուզ» տնօրենի պաշտոնը, որն էլ ղեկավարել է 1939 թվականից մինչև կյանքի վերջը։ Մահացել է լեյկեմիայից։ Թաղված է Գրեյսլենդ գերեզմանատանը։

1944 թվականին դիզայնի դպրոցը դարձել է դիզայնի ինստիտուտ (անգլ.՝ ), իսկ 1949 թվականին միավորվել է Իլինոյսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հետ, որը դարձել Է ԱՄՆ-ում առաջին ուսումնական հաստատությունը, որը շնորհում է Ph աստիճան. D. ըստ դիզայնի։

Ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուդապեշտի արվեստի և դիզայնի համալսարանը կրում է Լասլո Մոհոյ-Նադյա անունը։ 2003 թվականի աշնանը որպես նկարչի կյանքի և ստեղծագործության մասին տեղեկատվության աղբյուր[12] հիմնադրվել է Մոհոյ-Նադյա հիմնադրամը:

2004 թվականին Մոսկվայում նրա աշխատանքները ներկայացվել են «Հունգարիայի լավագույն 100 լուսանկարներ» ցուցահանդեսում։

2016 թվականին Նյու Յորքի Սողոմոն Գուգենհայմի թանգարանում ներկայացվել է Մոհա Նադյայի աշխատանքների հետահայաց ցուցադրությունը, որը ներառում է գեղանկարչություն, կինո, լուսանկարչություն և քանդակ[13]։

Նկարչի տեքստերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Painting, photography, film. Cambridge: M.I.T. Press, 1969
  • Նկարչությունը կամ լուսանկարը М., 1929

Ցուցահանդեսների կատալոգներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Montagen ins Blaue: Laszlo Moholy-Nagy, Fotomantagen und -collagen, 1922—1943. Giessen: Anabas, 1980
  • László Moholy-Nagy: compositions lumineuses, 1922—1943. Paris: Editions du Centre Pompidou, 1995
  • László Moholy-Nagy: a life in motion : paintings, sculpture, drawings and photography. London: Annely Juda Fine Art, 2004
  • Laszlo Moholy-Nagy: color in transparency: photographic experiments in color 1934—1946 = Fotografische Experimente in Farbe 1934—1946. Göttingen: Steidl; Berlin: Bauhaus-Archiv, 2006

Նկարչի գրականության մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Moholy-Nagy S. Moholy-Nagy: experiment in totality. Cambridge: M.I.T. Press, 1969
  • Kostelanetz R. Moholy-Nagy. New York: Praeger, 1970
  • Mansbach S.A. Visions of totality : Laszlo Moholy-Nagy, Theo Van Doesburg, and El

Lissitzky. Ann Arbor: UMI Research Press, 1980

  • Hight E.M. Picturing modernism: Moholy-Nagy and photography in Weimar Germany. Cambridge: MIT Press, 1995.
  • Margolin V. The struggle for utopia: Rodchenko, Lissitzky, Moholy-Nagy, 1917—1946. Chicago: University of Chicago Press, 1997
  • Ласло Мохоли-Надь и русский авангард: Статьи и пер. с венг. и нем. / Сост С. Митурич; ред. Ю. Герчук. — М.: Три квадрата, 2006. — 296 с. — (artes et media). — 1000 экз. — ISBN 5-94607-062-2
  • Георгий Кулаков. Моголи-Надь и «Баухауз».// Фотография. 1992.№ 3-4. стр.36-38

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 László Moholy-Nagy
  3. 3,0 3,1 Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Мохой-Надь Ласло // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. https://moholy-nagy.org/chronology/
  6. Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
  7. http://americanabstractartists.org/current-members/past/
  8. German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118583204 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  9. «László Moholy-Nagy: A Short Biography of the Artist» (անգլերեն) 
  10. «CHRONOLOGY»։ Moholy-Nagy Foundation, Inc (անգլերեն) 
  11. 11,0 11,1 Фотографии XX века. Музей Людвига в Кёльне / ответственный = пер. с англ. А.А. Сосинова. — Издательство АТС, 2008. — ISBN 978-5-17-047116-4
  12. Chilvers, Ian & Glaves-Smith, John eds., Dictionary of Modern and Contemporary Art , Oxford: Oxford University Press, 2009. pp. 471-472
  13. «Moholy-Nagy: Future Present» (անգլերեն)։ 2016-02-02