Ինդան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ինդան
Indane structure.svg
Indane 3D ball.png
Ընդհանուր տեղեկություններ
Դասական անվանակարգում ինդան
Այլ անվանումներ

բենզոցիկլոպենտան
հիդրինդեն[1]

2,3-դիհիդրոինդեն
Քիմիական բանաձև C₉H₁₀
Ֆիզիկական հատկություններ
Արտաքին տեսք անգույն հեղուկ
Մոլային զանգված 118,078 զանգվածի ատոմական միավոր[2] գ/մոլ
Խտություն 0,965 գ/սմ³ գ/սմ³
Հալման ջերմաստիճան -51,4 °C °C
Եռման ջերմաստիճան 176 °C °C
Քիմիական հատկություններ
Դասակարգում
CAS համար 496-11-7
PubChem 10326
EINECS համար 207-814-7
SMILES C1CC2=CC=CC=C2C1
ЕС 207-814-7
RTECS NK3750000
ChEBI 9903
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Ինդան (2,3-դիհիդրոինդեն, հիդրինդեն), ցիկլոալկանների և արոմատիկ միացությունների դասերին պատկանող ածխաջրածին։

Ֆիզիկական հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինդանը իրենից ներկայացնում է անգույն յուղանման հեղուկ, որի հալման ջերմաստիճանը` −51 °C, եռման ջերմաստիճանը` 176°С[3], չի լուծվում ջրում, բայց խառնվում է էթանոլի և դիէթիլ եթերի հետ։

Քիմիական հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնային միջավայրում ինդանը օքսիդանում է կալիումի պերմանգանատով մինչև ֆթալաթթու։ 470-530оC քրոմի օքսիդով ինդանի դեհիդրումից առաջանում է ինդեն։ Ինդանը պլատինե կատալիզատորով հիդրելուց առաջացնում է 1-մեթիլ-2-էթիլբենզոլ։

Ինդանը ռեակցվում է բրոմի հետ առաջացնելով 4-բրոմինդան և 5-բրոմինդան։

Կոնցենտրիկ ծծմբական թթվով ինդանը ենթարկվում է սուլֆատացման առաջացնելով ինդան-5-սուլֆոթթու։ Քլորսուլֆոնային թթուն ինդանին փոխարկում է ինդան-4- և ինդան-5-սուլֆոքլորիդների խառնուրդի։

Ածանցյալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինդանի ածանցյալներ կարող են առաջանալ ազդելով մեթիլացնող ագենտներով ինդանի ցիկլերի վրա։ Հնարավոր է նաև այլ ածանցյալների ստացում դիէթիլֆթալատի և էթիլացետատի համակցված ազդեցությամբ նատրիումի և էթանոլի ներկայության պայմաններում։

Ինդանը կատալիտիկ ռեակցիայով կարող է փոխակերպվել քսիլոլի։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինդանը հայտնաբերվել է քարածխային հանքում (0,1%), ինչպես նաև նավթի նավթալինային ֆրակցիայում (0,9%)։

Ստացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինդան ստանում են 200оС մանրադիսպերս նիկելով ինդենի հիդրումից։

Կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինդանը ելանյութ է հանդիսանում 2-, 4- և 5-ինդանոլների սինթեզի համար, որոնք օգտագործվում են դեղերի արտադրության մեջ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Hawley, Gessner G. (1977). The Condensed Chemical Dictionary. Van Nostrand Reinhold Company. էջեր 464. ISBN 0-442-23240-3. 
  2. 2,0 2,1 INDAN
  3. 45789 Indan OEKANAL®, analytical standard(անգլ.)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Кнунянц И. Л., Химическая энциклопедия, 1990