Երուխան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Երուխան
Erukhan photograph.jpg
Ծնվել է 1870
Ծննդավայր Կոստանդնուպոլիս կամ Ստամբուլ
Վախճանվել է 1915
Վախճանի վայր Խարպուտ
Մասնագիտություն գրող, թարգմանիչ և լրագրող
Լեզու հայերեն
Ազգություն հայ
Կրթություն Ներսեսյան վարժարան և Կեդրոնական վարժարան
Աշխատավայր Արևելք, Կեդրոնական վարժարան և Խարբերդի ազգային Կեդրոնական վարժարան
Երուխան Վիքիդարանում
Erukhan Վիքիպահեստում

Երուխան (իսկական անունը՝ Երվանդ Պողոսի Սրմաքեշխանլյան, 1870, Կոստանդնուպոլիս և Ստամբուլ - 1915, Խարպուտ), արևմտահայ գրող, հրապարակախոս, թարգմանիչ և մանկավարժ, Մեծ Եղեռնի զոհերից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1870 թվականին Կոստանդնուպոլսում։ Սովորել է ծննդավայրի Ներսեսյան և Կեդրոնական վարժարաններում։ 1890 թվականից աշխատել է «Արևելք» խմբագրությունում։ 1891-1896 թվականներին «Արևելք»-ի և «Մասիս»-ի էջերում հրատարակել է մի շարք նովելներ՝ շարունակելով ու զարգացնելով 1880-ական թվականների արևմտահայ ռեալիստական գրականության ավանդույթները։ 1896 թվականի հայկական կոտորածների օրերին տեղափոխվել է Բուլղարիա, 1904 թվականին անցել Եգիպտոս։ Տարագրության մեջ (1899-1908) շարունակել է գրական, խմբագրական աշխատանքը, զբաղվել մանկավարժությամբ (Վառնայի, Ալեքսանդրիայի, Կահիրեի ազգային վարժարաններում)։ Գաղթական, Ե. Գաղթական, Աշուղ ծածկանուններով Կոստանդնուպոլսի «Բյուզանդիոն» թերթում հոդվածներ է տպագրել հայ գաղթականների կյանքից։ 1908 թվականին Երիտթուրքական հեղափոխությունից հետո, վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս, նշանակվել է «Արևելք» թերթի խմբագիր, միաժամանակ դասավանդել ազգային Կեդրոնական, իսկ 1913 թվականից՝ Խարբերդի ազգային վարժարաններում։ Թուրքերի ձեռքով սպանվել է Ծովք գյուղի մոտակայքում 1915 թվականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ։[1]

Երկերը մամուլում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1891-1896 թվականներին «Արևելք»-ի և «Մասիս»-ի էջերում տպագրված նովելներ՝
    • «Պապուկը»
    • «Մեզատճին»
    • «Հյուծախտավորը»
    • «Լվացարարուհին»
    • «Գինովին վարձը»
    • «Ձուկին փոխարեն»
  • «Կաղընդչէքը» - պատմվածք 1900, տպագրվել է «Շավիղ» հանդեսում
  • «Սայլորդը» - պատմվածք 1900, տպագրվել է «Շավիղ» հանդեսում
  • «Արյան ուժը» - պատմվածք 1900, տպագրվել է «Շավիղ» հանդեսում
  • «Գաղթականները» - անավարտ վեպ 1900, տպագրվել է «Շավիղ» հանդեսում
  • «Ամիրայի աղջիկը» - վեպ 1900, տպագրվել է «Արևելք» թերթում

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կենաքին մէջ, Կ. Պոլիս, 1911:
  • Հարազատ որդի… (վէպ), Ալէքսանդրիա, 1936:
  • Թռուցիկ յիշատակներ, Գահիրէ, 1941:
  • Ամիրային աղջիկը, Գահիրէ, 1942, 486 էջ:
  • Պատմուածքներ ժողովրդական կեանքէ, Փարիզ, 1942:
  • Ամիրայի աղջիկը, Երևան, 1949:
  • Հարազատ որդի… (վէպ), Պէյրութ, 1951, 115 էջ:
  • Պատմուածքներ, Պէյրութ, 1953, 219 էջ:
  • Նովելներ, Երևան, 1965:
  • Ամիրային աղջիկը, Պէյրութ, 1971, 433 էջ:
  • Երկեր, Երևան, 1980, 608 էջ:
  • Երկեր, Անթիլիաս, 1993, 463 էջ:
  • Ընտիր նովելներ, Երևան, 2015, 200 էջ:
  • Փոքր Ասիոյ մէջէն, Իսթանպուլ, 2015, 200 էջ:

Թարգմանություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ա. Դոդե «Ջեկ» 1896, տպագրվել է «Արևելք» թերթում
  • Հ. Մալո «Ընտանիքը» 1894-1895, տպագրվել է «Արևելք» թերթում
  • Ժ. Լերմինա «Փարիզի գայլերը» 1894-1895, տպագրվել է «Արևելք» թերթում
  • Ժ. Մարի «Դժգույն աղջիկը» 1894, տպագրվել է «Արևելք» թերթում

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հ. Ճ. Սիրունի, Գիծեր Երուխանի կյանքե «ՍԳ» 1970 №3
  • Ս. Վ. Հովհաննիսյան, Երուխան Երևան 1970

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 2, էջ 863