Բուրիդանի ավանակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
ԱՄՆ-ն միջoվկիանոսյան ջրանցքի տեղի ընտրության առաջ, Բուրիդանի ավանակի տեսքով (մոտ 1900 թվականի ծաղրանկար)։

Բուրիդանի ավանակ (լատ.՝ Asinus Buridani inter duo prata՝ Բուրիդանի ավանակը երկու մարգագետինների արանքում), ֆրանսիացի Ժան Բուրիդանի անվամբ կոչված փիլիսոփայական պարադոքս, չնայած, որ հայտնի է եղել դեռևս Արիստոտելի աշխատություններից։ Պարադոքսի հարցն է, թե ի՞նչ ընտրություն է անելու ավանակը, որը գտնվում է երկու հավասարապես գայթակղիչ խոտի դեզերի միջև։

Բուրիդանը որևէ տեղ չի հիշատակել սրա մասին, բայց անդրադարձել է նման թեմայի, պաշտպանելով բարոյական դետերմինիզմի դիրքերը՝ երբ մարդ ընտրության առաջ կանգնած պետք է ընտրի առավելագույն բարիքը։ Բուրիդանը գտնում է, որ ընտրությունը կարող է դանդաղել յուրաքանչյուր ընտրվող առարկայի գնահատման ընթացքում։

Հետագայում այլ գրողներ չափազանցրել են այս տեսակետը, բերելով ավանակի և հավասարապես հասանելի և լավ խոտի դեզերի օրինակը։ Նրանք պնդում էին, որ ավանակը չկարողանալով ընտրություն անել, չի ուտի և սովից կսատկի։ Այս վարկածը մեծ տարածում է ստացել Լայբնիցիի շնորհիվ[1]։

Ըստ խնդրի տրամաբանության կարելի է եզրակացնել, որ ավանակը սովից չի սատկի, թեև չենք կարող վստահաբար ասել, թե որ դեզը կընտրի։ Ուտելիքից հրաժարվելը նույնպես կարելի է ընտրություն հաշվել։ Այսպիսով երեք ընտրությունից (աջ դեզը, ձախ դեզը և սովամահությունը) ամենավատը երրորդն է, և հետևաբար ավանակը դա չի ընտրի[2]։

Խնդրի որոշ մեկնություններում դիտարկվում է իրադրության հավանական փոփոխությունը՝ միացնելով երկու դեզերը երկճյուղումը (դիխոտոմիա) կորչում է[3]

Aquote1.png Երեք օր հետևում էին նրան առևտրականն ու Բուրիդանը։ Հավանաբար երեքն էլ սովից կմեռնեին, եթե արևտրականը երկու դեզերը չմիացներ։ Aquote2.png


Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • The Columbia Encyclopedia (6th ed.)։ 2006 
  • Knowles, Elizabeth (2006)։ The Oxford Dictionary of Phrase and Fable 
  • Mawson, T.J. (2005)։ Belief in God։ New York, NY: Oxford University (Clarendon) Press։ էջ 201 
  • Rescher, Nicholas (1959/60)։ «Choice Without Preference: A Study of the History and of the Logic of the Problem of "Buridan’s Ass"»։ Kant-Studien 51: 142–75 
  • Zupko, Jack (2003)։ John Buridan: Portrait of a Fourteenth-Century Arts Master։ Notre Dame, Indiana: University of Notre Dame Press։ էջեր 258, 400n71 
  • Ullmann-Margalit E., Morgenbesser S. (1977)։ «Picking and Choos-ing»։ Social Research 44: 757–785 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Лейбниц Г. В. Опыты теодицеи о благости Божией, свободе человека и начале зла. Соч. в 4 т., т.4. — М.: Мысль, 1989, с. 159 (ռուս.)
  2. Amartya Sen Chapter 6. Rationality and Uncertainty // Rationality and Freedom. — Harvard University Press, 2004. — P. 229. — 736 p. — ISBN 0674013514, 9780674013513(անգլ.)
  3. Н. А. Пашковская, И. П. Гудзик, В. А. Корсакова ГДЗ. Решебник по русскому языку. 6 класс.[1]