Անտիոքի դքսություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Principatus Antiochenus
Անտիոքի դքսություն
 Ֆաթամիդյան խալիֆայություն 1098 թ. - 1268 թ. Կահիրեյի Մամլուքների սուլթանություն 
Armoiries Bohémond VI d'Antioche.svg
Քարտեզ

Map Crusader states 1135-hy.svg      Բյուզանդական կայսրություն      Կիլիկիայի Հայկական Իշխանություն      Սելջուկ-թուրքեր      Եդեսիայի կոմսություն      Անտիոքի դքսություն      Տրիպոլիի կոմսություն      Երուսաղեմի թագավորություն      Ֆաթիմյան խալիֆայություն
(Մերձավոր Արևելքը 1135 թ.)

Ընդհանուր տեղեկանք
Մայրաքաղաք Անտիոք
Լեզու Լատիներեն, Հին ֆրանսերեն, Հայերեն, Հունարեն
Կրոն Քրիստոնեություն, Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Իշխանություն
Պետական կարգ Միապետություն
Պետության գլուխ Դուքս
Պատմություն

Անտիոքի դքսություն (լատ.՝ Principatus Antiochiae, ֆր.՝ Principauté d'Antioche, իտալ.՝ Principato d'Antiochia), Խաչակրաց պետությունների կազմում երկրորդ պետությունը, որը հիմնադրվել է խաչակիրների կողմից խաչակրաց առաջին արշավանքի ժամանակ, ժամանակակից Սիրիայի և Թուրքիայի տարածքում: Պետությունը ձևավորվել է 1098 թվականին Բուհեմունդ I-ի կողմից Անտիոքի նվաճումից հետո:

1268 թվականին Անտիոքը նվաճեց մամլուքների սուլթան Բեյբերդ I-ը և դրանով վերջ դրեց նրա գոյությանը, սակայն «Անտիոքի դուքս»ի կոչումը շարունակեցին կրեն Տրիպոլիի գրաֆները մինչև 1287 թվականը:

XII դարի սկզբում դքսությունը դարձավ Բյուզանդական կայսրության ստրկատեղին, իսկ 1119 թվականին արդեն ենթարկվեց երուսաղեմի թագավորությանը: Դքսության տարածքի կազմում մտել է, միջերկրական ծովի ավազանում այժմյան Սիրիան և Եփրատ գետը, XII դարի առաջին շրջանում նրա կազմի մեջ մտավ նաև Կիլիկիայի Հարթավայրերը[1]: 1207 թվականից Անտիոքի իշխան դարձավ Բոհեմունդ IV-ը:

Հիմնադրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անտիոքի պաշարումը խաչակիրների կողմից 1097—1098 թվականներին

Մինչև Բալդուին I-ի և Տանկրեդ Տարենսկիի ժամանումը Կիլիկիա և Միջագետք, որտեղ Բալդուինները հիմնադրել էին Եդեսիայի կոմսությունը, մնացած խաչակիրները շարունակեցին հարձակումը պետության հարավի վրա և 1097 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Բոհեմունդ I գլխավորությամբ նրանք պաշարեցին Անտիոքը: Քաղաքի, հսկայական պատերով և չորս հարյուր աշտարակներով ապահով ամրացված, որը իսկապես պարզվում է` անառիկ է, պաշարումը տևեց 1098 թվականի մի ամբողջ ձմեռ:

Անտիոքի կոտորածը (նկարը Դորեյի)

Զորքը, ինչպես գրված էր Ադելի Ստեֆեն Բլաուսկիի կնոջ նամակում, «ամբողջ ձմեռը նրանք պայքարեցին հանուն իրնեց Քրիստոս Աստծու, չափազանց ցուրտ և սարսափելի տեղումների ուղղորդմամբ»[2]: Այնուհետև ճամբարում խաչակիրների շրջանում սկսվեց սովն ու հիվանդությունները: Քրիստոնյաների իրավիչակը այնքան հուսահատ էր, որ ականատես ժաանակագիրների վկայությամբ, նրանք ստիպված էին ուտում էին իրենց սեփական ձիերի միսը: Գույություն ունեն այնպիսի ձայնագրություններ, որոնք դրությունը հասավ մինչև մարդակերություններին և քաղցած զինվորները ուտում էին իրենց մահացած զինընկերների մարմինները[3]:

Վերջի վերջո Բոհեմունդը այդ իրավիճակից ելք է գտնում: Նա զրուցեց Անտիոքի կայազորի և Ֆիրուզ անվամբ նախկին քրիստոնյայի (Իբն ալ Ասիր պատմաբանը առաջ է քաշում այլ անուն` Ռուզբիհ[4]) հետ, որպեսզի նրանք բացեին քաղաքի դարպասները և 1098 թվականի հունիսի 3-ին, պաշարումի սկսվելուց 8 ամիս անց, խաչակիրները մտան Անտիոք: Մի քանի օր քաղաքում շարունակվեց արյունոտ կոտորածը, իսկ չորս օր անց Անտիոքի պատերի մոտ հայտնվեց մուսուլմանական բանակը, մոսուլական աթաբեկ Կերբոգի գլխավորությամբ և իր հերթին պաշարեց քաղաքը: Բյուզանդական կայսր Ալեքսիոս Կոմնենոսը որոշում է սկզբում օգնություն ցույց տալ խաչակիրներին, բայց լսելով, որ իբր մուսուլմանները վերադարձրել էին քաղաքը, և իր զինվորներին հետ է կանչում[5]:

Մուսուլմանների հարձակումը հաջողվեց ետ մղել ի շնորհիվ հրաշքի: Որից հետո, համաձայն մարսելյան վանական Պիեռ Բարտելեմիի, Սուրբ Պետրայի եկեղեցում մի նիզակ է հայտնաբերվել, որի ծայրով իբր խաչված է եղել Հիսուսը, խաչակիրները, երկար ամիսների անարդյունք պաշարումից ուժասպառությունը, նրանցից մի այնպիսի եռանդ խլեց, որ նրանք չկարողացան վճարել Կերբորգին փախուստի համար և ոչնչացնեին նրա զորքի մեծ մասին: Այնուհետև սկսեցին խոսակցությունները այն մասին, որ ինչ որ մեկին կհաջողվի իրավունքով իսկապես կառավարել քաղաքը, և վերջի վերջո Անտիոքի իշխան դարձավ Բոհեմունդ Տարենտսկին[5]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Княжество Рубенидов Киликии в международных отношениях на Ближнем Востоке в 20-30е годы XII в. //Византийский временник //Институт истории // том 55; стр-ца 163; — 1994 г.
  2. Стефан Блуаский. Письмо к супруге Адели из под Антиохии
  3. Раймунд Ажильский. Захват Антиохии крестоносцами.
  4. Ибн ал-Асир. Рассказ о взятии франками города Антиохии
  5. 5,0 5,1 Կաղապար:Книга:Ришар Жан: Латино-Иерусалимское королевство