Հիրենեոս Լիոնացի
Հիրենեոս Լիոնացի կամ Իրենեոս Լուգդոնացի (լատ.՝ Irenaeus, հուն.` Εἰρηναῖος, շուրջ 140- շուրջ 202թթ.), հույն քրիստոնյա գրող, եպիսկոպոս, աստվածաբան: Ծագումով Զմյուռնիայից է, Պողիկարպոսի աշակերտն է: Մարկոս Ավրելիոս կայսեր օրոք եղել է Լիոն (ըստ լատիներեն հին անվանման` Լուգուդուն) քաղաքի հոգևորականներից մեկը, Լիոնի եպիսկոպոսի նահատակվելուց հետո ընտրվում է նոր եպիսկոպոս: Համաձայն եկեղեցական ավանդության նահատակվել է Սեպտիմիոս Սևերոսի օրոք քրիստոնյաների դեմ հալածանքներից մեկի ժամանակ: Իր գրվածքների բնագիր լեզուն հունարենն է, սակայն մեզ են հասել միայն դրանց լատինական և այլ լեզուներով թարգմանությունները: Նրա առավել նշանակալից երկը «Վասն կեղծ գիտության մերկացման և մերժման» աշխատությունն է (հուն.՝ ἔλεγχος και άνατροπή της ψευδωνύμου γνώσεως, հաճախ կրճատ անվանվում է «Ընդդեմ հերձվածոց» լատ.՝ Adversus haereses, հուն.՝ κατὰ αἱρέσεων): 5 գրքից բաղկացած այդ երկը պահպանվել է լատիներեն թարգմանությամբ, իսկ IV ու V գրքերը նաև հայերեն (գրաբար) թարգմանությամբ: Հիրենեոսն այն գրել է 180-185թթ. միջև ընկած ժամանակում: Առաջին գրքում ներկայացվում է գնոստիկական ուսմունքը, երկրորդ գրքում փորձ է արվում հերքել այն ռացիոնալիստական փաստարկների միջոցով, երրորդ գիրքը ներկայացնում է առաքելական ավանդույթը, չորրորդում կարելի է գտնել քրիստոնեական դավանանքի հիմնական դրույթները:
Հայերեն թարգմանությամբ մեզ է հասել Հիրենեոսի «Ցոյցք առաքելական քարոզության» երկը (Epideiksis tu apostoliku kerygmatos), որը հայտնաբերվել է 20-րդ սկզբին և լուսյ տեսել 1907թ. գիտական աշխարհի կողմից գնահատվելով որպես կարևոր գյուտ հայրաբանական գրականության բնագավառում[1]: Հիրենեոսի այլ աշխատությունները, որոնք վկայված են վաղ միջնադարյան քրիստոնյա հեղինակների կողմից, մեզ չեն հասել:
Հիրենեոսը չուներ գրական որևէ հավակնություն, գրում էր միայն այն մասին, ինչ գիտեր սակայն չնայած դրան նշանակալից ազդեցություն է տողել քրիստոնյա գրողների հաջորդ սերունդների վրա: Նրա երկը որպես աղբյուր է օգտագործվել Տեղտուլիանոսի, Հիպոլիտոսի, Եվսեբիոս Կեսարացու և այլ հեղինակների կողմից: Իրենեոսի երկերը նաև լայնորեն օգտագործվել են միջնադարյան հայ հեղինակների կողմից։
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
- ↑ Լ. Տեր–Պետրոսյան, Հայ հին թարգմանական գրականություն, Երևան, 1984, էջ 37։
Աղբյուրներ [խմբագրել]
- Античные писатели. Словарь, СПб, 1999.
