Ռատկո Մլադիչ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռատկո Մլադիչ
Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg
Ռատկո Մլադիչ 1993-ին ՄԱԿ-ի բանակցությունների ժամանակ Սարաևոյի օդանավակայանում։
Ծնվել է մարտի 12, 1942({{padleft:1942|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:12|2|0}}) (73 տարեկան)
Ծննդավայր Բոժանովիչի
Քաղաքացիություն Flag of Serbia.svg Սերբիա
Մասնագիտություն զինվոր և քաղաքական գործիչ
Ratko Mladić Վիքիպահեստում

Ռատկո Մլադիչ (սերբ.՝ Ратко Младић, սերբախորվաթ․՝ Ratko Mladić), մարտի 12, 1943, գյուղ Բոժանովիչի, Խորվաթիայի Անկախ Հանրապետություն), սերբ գեներալ և ռազմական գործիչ, Սերբական Հանրապետության բանակի հրամանատար (1992-1995), Հարավսլավիայի փլուզման ժամանակ սերբերի առաջնորդներից մեկը: Խորվաթիայում ու Բոսնիա և Հերցեգովինայում պատերազմների ժամանակ ղեկավարում էր մի շարք խոշոր ռազմական գործողություններ:

1996 թվականին Մլադիչը` Սերբական Հանրապետության այլ ղեկավարների հետ միասին Հաագայի Միջազգային տրիբունալի կողմից մեղադրվեց ռազմական հանցագործություների և ցեղասպանություն կատարելու մեջ՝ Սարաևոյում և Սրեբրենիցայում: Նրա հայտնաբերումն ու տրիբունալին հանձնումը համարվում էին Սերբիայի Եվրոպական միության կազմի մեջ մտնելու պայմաններից մեկը, իշխանությունները նրա գտնվելու վայրի մասին տեղեկությունների համար խոստացել են 10 միլիոն եվրո: 2011 թվականին Մլադիչը ձերբակալվել է Սերբիայում և արտահանձնվել Հաագա: Մլադիչի դատը սկսվել է 2012 թվականի մայիսի 16-ին: Նրա գործով դատավճիռը սպասվում է 2017 թվականից ոչ շուտ։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Երիտասարդություն և կրթություն[խմբագրել]

Ռատկո Մլադիչը ծնվել է 1942[1] կամ 1943 թվականի մարտի 12-ին Բոժանովիչի գյուղում (Բոսնիա և Հերցեգովինա), որն այն ժամանակ մտնում էր Խորվաթիայի Անկախ Հանրապետության կազմի մեջ, որն ստեղծվել էր Հարավսլավիայի Թագավորության տարածքում օկուպացիոն իշխանությունների կողմից։ Հայրը՝ Նեջա Մլադիչը, եղել է պարտիզանական ջոկատի հրամանատար և զոհվել է 1945 թվականին Խորվաթիայի ուստաշների դեմ պատերազմի ժամանակ։ Մայրը՝ Ստանա Մլադիչը (աղջկական ազգանունը Լալովիչ), միայնակ մեծացնում էր դստերը՝ Միլիցային (1940 թվականին ծնված) և երկու որդիներին՝ Ռատկոյին և Միլիվոյին (1944 թվականին ծնված):

Ռատկոյի ծնվելուց օրեր առաջ, նրա մայրը և հայրը հիվանդացել են տիֆով։ Ռատկոն շատ հիվանդոտ երեխա էր։ Նրա կյանքը փրկել են իտալացի զինվորականները։ Ավարտելով դպրոցը՝ Ռատկո Մլադիչը տեղափոխվել է Բելգրադ, որտեղ ավարտել է Զեմունի Ռազմա-արդյունաբերական ուսումնարանը։ 1961 թվականի հոկտեմբերի 20-ին մրցույթով ընդունվել է Ռազմական ակադեմիա և այդպիսով դարձել է Հարավսլավիայի Ազգային բանակի զինծառայող։ 1964 թվականի փետրվարի 12-ին մտնում է Հարավսլավիայի կոմունիստների միության մեջ[1]: Զինվորական ակտիվ ծառայության է ընդունվել 1965 թվականի սեպտեմբերի 27-ին, երբ ստորագրել է զինվորական երդումը[1].

Aquote1.png Ես՝ Ռատկո Մլադիչը, հանդիսավոր կերպով պարտավորվում եմ ծառայել իմ ժողովրդին, պաշտպանել իմ սոցիալիստական հայրենիքը՝ Հարավսլավիայի Դաշնային Ժողովրդական Հանրապետությունը, պահպանել մեր ժողովրդների եղբայրությունն ու միասնությունը, պահել Հարավսլավիայի Ազգային բանակի պատիվը և բարեխղճորեն կատարել իմ հրամանատարների բոլոր հրամանները։ Միշտ պատրաստ կլինեմ պայքարել իմ Հայրենիքի ազատության և պատվի համար, այդ պայքարում առանց ափսոսանքի կտամ նաև իմ կյանքը։ Aquote2.png


Զինվորական կարիերա[խմբագրել]

Հարավսլավական ժողովրդական բանակում[խմբագրել]

1965 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Մլադիչը տեղափոխվել է 3-րդ Ռազմական օկրուգ, Սկոպյեի կայազոր, որտեղ լեյտենանտի (սերբ.՝ подпоручник) կոչումով իր հրամանատարության տակ է ստանում 89-րդ հետևակային գնդի մոտոհրաձիգային դասակը: 1967 թվականին նա ավարտել է հետախուզության և հետախուզական աշխատանքի և հունարենի եռամսյա դասընթացներ, ինչից հետո նրան շնորհվել է ավագ լեյտենանտի կոչում: 1968 թվականին Մլադիչը նշանակվել է հետախուզության դասակի հրամանատար: 1970 թվականին նրան շնորհվել է կապիտանի կոչում: 1974 թվականի նոյեմբերի 27-ին նա դարձել է առաջին կարգի կապիտան և նշանակվել 87-րդ առանձին հետևակային բրիգադի թիկունքի հրամանատարի օգնական: 1976 թվականին նա ընդունվել է Բելգրադի Հրամանա-շտաբային ակադեմիա, որտեղ ավարտել է ընդհանուր համազորային կուրսը: 1977 թվականին մայորի կոչումով նրան ուղարկում են ծառայության 3-րդ Ռազմական օկրուգ, Կումանովի կայազոր, որտեղ նա 89-րդ հետևակային բրիգադի առաջին հետևակային գումարտակի հրամանատար էր[2]:

1980 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Մլադիչին շնորհվեց փոխգնդապետի կոչում, զբաղեցնում էր Սկոպյեում կայազորի օպերատիվ-ուսումնական հրամանատարության պատրաստության բաժնի պետի պաշտոնը: Այնուհետև նրան ուղարկում են Շտիպ քաղաք՝ որպես 39-րդ հետևակային բրիգադի հրամանատար: Որոշ ժամանակ անց նա կրկին ծառայում է Սկոպյեի և Օխրիդի կայազորներում: Գնդապետի կոչումը շնորհելուց հետո 1986 թվականի օգոստոսին նա նշանակվել է Շտիպ քաղաքում 26-րդ հետևակային դիվիզիայի 39-րդ հետևակային բրիգադի հրամանատար: Նույն թվականի սեպտեմբերին Մլադիչին ուղարկել են մեկամյա ուսումնառության Օպերատիվ արվեստի դպրոց: 1989 թվականի հունվարի 31-ին Մլադիչը գլխավորեց 3-րդ Ռազմական օկրուգի շտաբին կից գործող ուսումնական գործառնության բաժինը: 1991 թվականի հունվարի 25-ին նա տեղափոխվեց Պրիշտինա 52-րդ կորպուսի թիկունքի հրամանատարի օգնականի պաշտոնին[2]:

Հարավսլավիայի փլուզում[խմբագրել]

Գեներալ Ռատկո Մլադիչը Սարաևոյի օդանավակայանում բանակցությունների ժամանակ, 1993 թվականի հունիս

1991 թվականին եղել է Կոսովոյում Պրիշտինսկի կորպուսի հրամանատարի օգնական: Իր նշանակումից քիչ անց, Խորվաթիայում իրավիճակի կտրուկ վատթարացման և մարտական գործողությունների ֆոնի վրա, որոնք սկսվել են խորվաթական ուժերի և հարավսլավական բանակի ստորաբաժանումների միջև, տեղափոխվել էր Կնին (Սերբիական Կրաինա Հանրապետություն) Հարավսլավիայի ազգային բանակի (ՀԱԲ) 9-րդ կորպուսի հրամանատարի պաշտոնին: Նրան նախորդող գեներալ Շպիրո Նիկոլիչը այսպես բնութագրեց Մլադիչին[3].

Aquote1.png Նա անհանգիստ, փնտրող ոգու տեր է և այդ պատճառով միշտ մասնակցում է նախաձեռնությունների ձեռնարկման և դրանց իրականացման մեջ... Ազնիվ, քաջարի սպա, աչքի է ընկնում բարձր մարդկային բարոյական հատկանիշներով: Aquote2.png

Լիլյանա Բուլատովիչը Մլադիչի մասին իր գրքում գրում է, որ մինչ համազգեստների և տարբերանշանների ի հայտ գալը, Մլադիչը ռազմաճակատի գիծն անցնում էր քաղաքացիական հագուստով՝ օգտագործելով խորվաթական սպայի փաստաթղթերը, շատ հաճախ Սլավկո Լիսիցայի հետ միասին: Սլավկո Լիսիցան հիշեց Մլադիչի մասին.

Aquote1.png Մի օր մենք Պրոկլյանսկոե լճի մոտ էինք, ուստաշների դիրքերի դիմաց: Նա ասում է. «Լիյո, դու լողավարտիք ունե՞ս»: Ես ոչ թե լողալ էի ուզում, այլ ուտել, իսկ Մլադիչը թռավ ջրի մեջ, մեմ ժամ մեջքի վրա, մեկ ժամ այլ ոճով: Բավական է, գոռում եմ Մլադիչին, մեր կողքը ուստաշներն են, կարող են տեսնել մեզ և կրակ բացել... Ավելի ուշ ես հավատացի, որ այս մարդու մոտ վախ չկա: Հետագայում ես նրան խնդրում էի խնայել իրեն, քանի որ, եթե մենք մեզ խնայենք, Աստված նույնպես կպահպանի մեզ... Aquote2.png


1991 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Ռատկո Մլադիչին շնորհվեց արտահերթ գեներալ-մայորի կոչում: Ընդ որում, նա դարձել էր ՀԱԲ առաջին սպան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, ով գեներալ է դարձել առանց հատուկ քննություններ հանձնելու[4]: 1992 թվականի ապրիլի 24-ին Մլադիչին շնորհվեց արտահերթ գեներալ-լեյտենանտի կոչում (գեներալ-փոխգնդապետ)[5]:

1992 թվականի գարնանը Բոսնիա և Հերցեգովինան անկախություն է հռչակել: Այն ճանաչելուց հրաժարվեցին բոսնիացի սերբերը: Հանրապետության տարածքում սկսվեցին բախումներ, որոնք վերածվեցին մարտական գործողությունների: Բոսնիայի տարածք են մտցվել խորվաթական զորքեր, որոնք հարձակվել են հարավսլավական բանակի ստորաբաժանումների և բոսնիական սերբերի ջոկատների վրա[6]: Բոսնիական մուսուլմանների առաջնորդ Ալիա Իզետբեգովիչը հրաման արձակեց ՀԱԲ զորանոցների համընդհանուր հարձակման մասին: Ապրիլի 27-ին Բոսնիա և Հերցեգովինայի նախագահությունը՝ հավաքվելով ոչ լրիվ կազմով, պահանջեց հարավսլավական բանակից զենքերը ցած դնել և լքել հանրապետության տարածքը: Մայիսի 2-ին իսլամադավան ուժերը պաշարեցին Սարաևոյում ՀԱԲ զորանոցները և նախաձեռնեցին մի շարք հարձակումներ պարեկային և զինվորական օբյեկտների վրա[7][8]: Մայիսի 9-ին Մլադիչը նշանակվեց շտաբի պետ և Սարաևոյում Երկրորդ ռազմական օկրուգի հրամանատարի տեղակալ, իսկ արդեն մայիսի 10-ին դարձել է օկրուգի հրամանատար[9][10]: Այդ ժամանակ արդեն Սարաևոն շրջափակված էր բոսնիական սերբերի կողմից, որոնց ջոկատները կազմակերպվում էին կանոնավոր բանակի մեջ[7]:

Մայիսի 12-ին Սերբիայի Հանրապետության խորհրդարանը որոշել է Սերբիայի Հանրապետության Զինված Ուժեր ստեղծել: Գեներալ Մլադիչը նշանակվել էր Սերբիայի Հանրապետության Զորքերի գլխավոր հրամանատար[11]: Նա այդ պաշտոնը զբաղեցնում էր մինչև 1996 թվականի դեկտեմբերը[10][12]: 1992 թվականի մայիսին, Բոսնիա և Հերցեգովինայից ՀԱԲ ուժերի դուրս բերելուց հետո, ՀԱԲ նախկին Երկրորդ ռազմական օկրուգը դարձել է Սերբիայի Հանրապետության Զինված Ուժերի (ՍՀԶ) հիմքը:

1993 թվականի մարտին Մլադիչը գլխավորեց ստորաբաժանումները, որոնք հարձակվել են անկլավ Սրեբրենիցայի վրա, որտեղից բոսնիական մուսուլմանների կազմավորումները հարձակվել են սերբիական գյուղերի վրա: Այդ հարձակումները ուղեկցվում էին քաղաքացիական սերբերի մասսայական սպանություններով և դարձել են անկլավների Սերբիայի Հանրապետության Զորքերի հարձակման պատճառ[13]: 1993 թվականի հուլիսին Մլադիչը գլխավորում էր «Լուկավաց 93» գործողությունը, որի արդյունքում սերբերի վերահսկողության տակ է անցել Տրնովոն և Սարաևոյի մոտակայքում գտնվող լեռները[13]:

1994 թվականի գարնանը Սերբիայի Հանրապետության Զորքերի ստորաբաժանումները Մլադիչի անմիջական ղեկավարության տակ Գորաժդայում անց են կացրել խոշոր հարձակում մուսուլմանաբնակ անկլավների վրա: Հունիսի 24-ին Մլադիչին շնորհվեց գեներալ-գնդապետի կոչում[14][12]:

Բոսնիացի սերբերի բանակը գեներալ Մլադիչի հրամանատարության տակ հարձակում է իրականացրել Սրեբրենիցայի վրա 1995 թվականի հուլիսի 6-ին և ամբողջությամբ գրավել է քաղաքը հինգ օրից ՝ հուլիսի 11-ին: Մինչ հուլիսի 19-ը, ըստ Նախկին Հարավսլավիայի հարցերով Միջազգային տրիբունալի[15][16], նա վերացրել է 7-8 հազար արական սեռի իսլամադավան: Մոտ 36 հազար կին և երեխա արտաքսվել են քաղաքից և ավտոբուսներով տեղափոխվել Կլադան, որը գտնվում էր իսլամական կազմավորումների վերահսկողության տակ[17]:

Օգոստոսի 2-ին Սերբիական Կրաինայի վրա խորվաթական հարձակումից առաջ, Ռադովան Կարաջիչը հայտարարեց, որ իր ղեկավարության տակ է վերցնում բոսնիական սերբերի բանակը և Մլադիչի գլխավոր հրամանատարի պաշտոնից հեռանալու մասին: Կարաջիչը Մլադիչին մեղադրեց արևմտյան Բոսնիայում սերբերի համար կարևոր նշանակություն ունեցող երկու քաղաքների՝ Գլամոչա և Բոսանսկո-Գրախովո կորստի մեջ, որոնք դրանից քիչ առաջ գրավվել էին խորվաթների կողմից «Ամառ-95» գործողության ընթացքում, ինչը հանգեցրեց Սերբիական Կրաինա Հանրապետության արագ փլուզմանը: Մլադիչին առաջարկվեց նոր պաշտոն՝ Սերբիայի Հանրապետության և Սերբիական Կրաինա Հանրապետության համատեղ պաշտպանության հարցերով գերագույն գլխավոր հրամանատարի հատուկ խորհրդատու: Մլադիչը հայտնի էր սերբիական զինծառայողների շրջապատում և հրաժարվեց կատարել այդ հրամանը: Կարաջիչը ստիպված էր մեկ շաբաթ անց հրամանը չեղյալ հայտարարել[18]:

Հետպատերազմյան շրջան[խմբագրել]

1996 թվականի նոյեմբերի 8-ին Սերբիայի Հանրապետության նախագահ Բիլյանա Պլավշիչի հրամանով գեներալ Ռատկո Մլադիչը պաշտոնանկ է արվել Սերբիական Հանրապետության Զորքերի Գլխավոր շտաբի հրամանատարի պաշտոնից[19]: Ընդ որում, նա շարունակում էր համարվել հարավսլավական բանակի կադրային զինծառայող: 2001 թվականի փետրվարի 28-ին Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետության նախագահ Վոիսլավ Կոշտունիցան Մլադիչին հեռացրեց Հարավսլավիա Զինված ուժերի շարքերից: Սերբիայի Հանրապետության նախագահի 2002 թկականի մարտի 7-ի հրամանով Մլադիչի մասնագիտական զինվորական ծառայությունը դադարեցվել է «ծառայողական անհրաժեշտությամբ»: 2002 թվականի մարտի 8-ին Մլադիչը հեռացվեց մասնագիտական զինվորական ծառայությունից: Այդ ժամանակից նա պաշտոնապես թոշակի է անցել[20]: Մլադիչը ՀԱԲ-ի կազմի պրոֆեսիոնալ զինծառայողների, ովքեր մնացել են ծառայել Սերբիայի Հանրապետության Զորքերում, աշխատանքի տեղավորման խնդիրների լուծման Պայմանագրի համաձայն ստացել է վճարումների իրավունք: Թոշակը Մլադիչին փոխանցվել է ընդհուպ մինչև 2005 թվականի նոյեմբերը, այնուհետև վճարումները դադարեցվել են Եվրոպական միության և նախկին Հարավսլավիայի հարցերով Միջազգային տրիբունալի ճնշման տակ[21]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 Булатович, 2013
  2. 2,0 2,1 Булатович, 2013
  3. Булатович, 2013
  4. Булатович, 2013
  5. «Biografija Ratka Mladića»։ http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/135/Hronika/898486/Biografija+Ratka+Mladića.html։ Վերցված է 2014-12-08։ 
  6. Югославия в XX веке, 2011
  7. 7,0 7,1 «Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991-1995)»։ ArtOfWar։ http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml։ Վերցված է 2014-09-07։ 
  8. Гуськова, 2001
  9. «Biografija Ratka Mladića»։ http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/135/Hronika/898486/Biografija+Ratka+Mladića.html։ Վերցված է 2014-12-08։ 
  10. 10,0 10,1 «Biografija Ratka Mladića»։ http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:331969-Biografija-Ratka-Mladica։ Վերցված է 2014-12-08։ 
  11. «Istorijat»։ http://www.republikasrpska.net/istorija/vojska-republike-srpske/։ Վերցված է 2014-10-17 lang=sr։ 
  12. 12,0 12,1 «Biografija Ratka Mladića»։ http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/135/Hronika/898486/Biografija+Ratka+Mladića.html։ Վերցված է 2014-12-08։ 
  13. 13,0 13,1 «Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991-1995)»։ ArtOfWar։ http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml։ Վերցված է 2014-10-17։ 
  14. «Biografija Ratka Mladića»։ http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:331969-Biografija-Ratka-Mladica։ Վերցված է 2014-12-08։ 
  15. «В Гааге возобновился процесс над Ратко Младичем»։ Lenta.ru։ http://lenta.ru/news/2012/07/09/resume/։ Վերցված է 2014-12-08։ 
  16. «Младич слушает обвинение»։ Газета.ру։ http://www.gazeta.ru/politics/2012/05/16_a_4585109.shtml։ Վերցված է 2014-12-08։ 
  17. Булатович, 2013
  18. Гуськова, 2001
  19. Biografija Ratka Mladića (серб.). Проверено 8 декабря 2014
  20. Булатович, 2013
  21. Biografija Ratka Mladića (серб.). Проверено 8 декабря 2014