Մկրտիչ Խերանյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Մկրտիչ Խերանյան
Մկրտիչ Խերանյան.jpg
Ծնվել է օգոստոսի 10, 1899({{padleft:1899|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})
Ծննդավայր Վան, Վան, Թուրքիա
Վախճանվել է հունիսի 27, 1970({{padleft:1970|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:27|2|0}}) (70 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ և մանկավարժ
Լեզու հայերեն
Ազգություն հայ
Կրթություն Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարան
Անդամակցություն ԽՍՀՄ Գրողների միություն
Մկրտիչ Խերանյան Վիքիդարանում

Մկրտիչ Եղիշեի Խերանյան (1899, օգոստոսի 10, Վան - 1970, հունիսի 27, Երևան), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի ծխական, ապա Վարագա ժառանգավորաց և Հայկազյան կենտրոնական վարժարաններում։ 1915 թվականին գաղթել է Արևելյան Հայաստան և ընդունվել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը, որն ավարտելուց հետո, մինչև 1950 թվականը, հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել Էջմիածնի շրջանի և Երևանի տարբեր միջնակարգ դպրոցներում։ Մահացել է Երևանում[1]։

Երկերի մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Խնդություն (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Երևան, Պետհրատ, 1938, 173 էջ։
  • Մեռնող գործիքները, Երևան, Պետհրատ, 1938, 19 էջ։
  • Արհեստ սովորող կատուն, Երևան, Պետհրատ, 1938, 19 էջ։
  • Մրգաստան, Երևան, Պետհրատ, 1939, 24 էջ։
  • Ծտի գուլպաները (հեքիաթ), Երևան, Պետհրատ, 1939, 23 էջ։
  • Մոկաց Միրզա (պոեմ), Երևան, Պետհրատ, 1939, 96 էջ։
  • Հեքիաթ դարբնի որդու և յոթ գլխանի վիշապի մասին, Երևան, Պետհրատ, 1940, 40 էջ։
  • Պոեմներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 124 էջ։
  • Հազարան բլբուլ, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 59 էջ։
  • Սասնա տուն (դյուցազնավեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 300 էջ։
  • Ով աշխատի, նա ուտի, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 8 էջ։
  • Դարբնի որդին, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 107 էջ։
  • Սովետահայ գրականության ընտիր էջեր։ Պոեզիա (գրքում տեղ են գտել նաև Մ. Խերանյանի գործերից), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 480 էջ։
  • Փունջ։ Սովետահայ մանկական գրականություն (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 356 էջ։
  • Ծտի գուլպաները, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 12 էջ։
  • Շարմաշուղներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 151 էջ։
  • Շխոնց Միհրան, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 272 էջ։
  • Երկար, երկար մի ճանապարհ (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1965, 443 էջ։
  • Հեքիաթներ, պատմվածքներ, ոտանավորներ (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, «Լույս», 1967, 239 էջ։
  • Հազարան բլբուլ, Երևան, «Հայաստան», 1968, 136 էջ։
  • Զանգակներ (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, «Հայաստան», 1974, 160 էջ։
  • Արհեստ սովորող կատուն (մանկական բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 44 էջ։
  • Վաղը դպրոց ենք գնալու (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, «Լույս», 1982, 256 էջ։
  • Երկար-երկար մի ճանապարհ (վեպ, վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 431 էջ։
  • «Ձայն տուր, ով ծովակ», վեպ, «Զանգակ-97» հրատարակչություն, 2000 թ., 384 էջ
  • Սասնա տուն, Երևան, 2005, 140 էջ:
  • Հազարան բլբուլ (բանաստեղծություններ, առակներ, հեքիաթներ), Երևան, 2007, 150 էջ:
  • «Մրգաստան», «Նշանակ» հրատարակչություն,Երևան-2009 թ.24 էջ
  • Շխոնց Միհրան, Ծուռ Վուսկուն, «Գրական Հայրենիք», 2013 թ., 207 էջ։
  • Սասնա տուն: Մոկաց Միրզա: Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ, Երևան, 2014, 446 էջ:
  • «Հայ բանաստեղծները եղեռնի մասին» նվիրված Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ժողովածուում տպագրվել է «Աղաղակ» պոեմը, «Ծիծեռնակ» հրատարակչություն 2015 թ. 239 էջ։
  • Ցոլակ Կանթեղ «Լինեի....», Մկրտիչ Խերանյան (խաչբառեր, բառաշղթաներ, գաղտնագրեր, գլուխկոտրուկներ, գաղտնանկարներ, վիկտորինաներ) 2017 թ. հեղինակային հրատարակչություն, տպագրվել է «Վ. Մ .Վ-պրինտ» տպարանում

Մրցանակներ և պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի և Լուսժողկոմատի կողմից հայտարարված մանկա-պատանեկան լավագույն երկերի կոնկուրսին Մ. Խերանյանի «Հազարան բլբուլ» պոեմն արժանացել է 3-րդ կարգի մրցանակի[2]։
  • Հայաստանի Ազգային գրադարանը հայ գրականությանը մատուցած ծառայությունների, գրական վաստակի և թարգմանական գործունեության համար բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ Մկրտիչ Խերանյանին հետմահու շնորհել է հայ առաջին տպագրիչ Հակոբ Մեղապարտի անվան հուշամեդալ[3]։

Գրախոսականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թարգմանություններ (ռուսերենից և գրաբարից)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Իլիական / Հոմերոս; Գրաբարից թարգմ.՝ Մ. Խերանյան[26]
  • Մայիսմեկյան ժողովածու (գրքի մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[27]
  • Ակակի Ծերեթելի, Հատընտիր (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[28]
  • Իոսեբ Գրիշաշվիլի, Հատընտիր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[29]
  • Նիզամի Գյանջևի, Լեյլի ու Մեջնուն (պոեմ, թարգմանության հեղինակակից Սողոմոն Տարոնցի)[30]
  • Ագնիա Բարտո, Մանուկների համար (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[31]
  • Մեր նվերը։ Ադրբեջանական մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[32]
  • Յանկա Կուպալա, Հատընտիր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[31]
  • Վրաստանի գարունը։ Վրաց մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[33]
  • Իոսեբ Գրիշաշվիլի, Բանաստեղծություններ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[34]
  • Արևին ընդառաջ։ Ուկրաինական մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[35]
  • Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Պոեմներ (գրքի մեջ մտնող «Երկիր Մուրավիա» պոեմը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[36]
  • Լուսավոր ուղի։ Բելառուսական մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[37]
  • Սովետական քուրդ բանաստեղծներ. 1936-1952 (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[38]
  • Ալեքսանդր Պուշկին, Երկեր 5 հատորով, հատոր 1, Բանաստեղծություններ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[39]
  • Ագնիա Բարտո, Լավ երեկո (բանաստեղծություններ)[40]
  • Ուկրաինական քնար (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[41]
  • Ալեքսանդր Պուշկին, Երկեր 5 հատորով, հատոր 2, Պոեմներ և հեքիաթներ (գրքի մեջ մտնող «Գարիբալդիականը» և «կոմս Նուլին» գործերը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[42]
  • Լյու եղբայրներ (չինական ժողովրդական հեքիաթներ)[43]
  • Պյոտր Երշով, Կուզիկ-քուռկիկ (հեքիաթ), թարգմանության հեղինակակից Հայկ Դավթյան)[44]
  • Արկադի Կուլեշով, Պոեմներ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[45]
  • Իոսեբ Գրիշաշվիլի, Բանաստեղծություններ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[46]
  • Բելառուսական գրականության անթոլոգիա (մի մասը թարգանել է Մ. Խերանյանը)[47]
  • Հաֆեզ, Լիրիկա (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[48]
  • ՍՍՀՄ ժողովուրդների գրականություն։ Հատընտիր (գրքի մի մասը թարգմանել է Մ.Խերանյանը)[49]
  • Միխայիլ Իսակովսկի, Հատընտիր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[50]
  • Ռուդաքի, ժողովածու (գրքի մեջ մտնող քասիդների մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[51]
  • Ասիայի և Աֆրիկայի բանաստեղծներ (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[52]
  • Լյու եղբայրներ (չինական ժողովրդական հեքիաթներ)[53]
  • Գրիգոր Նարեկացի, Մատյան ողբերգության[54]
  • Վրաց գրականության ընտիր էջեր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[55]
  • Ավդալ Ամինե, Առաջին գարուն (բանաստեղծություններ և պոեմներ, մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[56]
  • Ընտիր էջեր ռուս սովետական պոեզիայի (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[57]
  • Ջորջ Բայրոն, Երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[58]
  • Միխայիլ Լերմոնտով, երկերի ժողովածու 3 հատորով, հատոր 1-ին, / գրքում զետեղված են Մ. Խերանյանի թարգմանությամբ «Չերկեզներ», «Աուլ Բաստունջի», «Իզմայիլ Բեյ» պոեմները/[59]
  • Ագնիա Բարտո, Գնդակը (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)[60]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հայկ Խաչատրյան (1986). Գրական տեղեկատու. Երևան: «Սովետական գրող». էջ էջ 230. 
  2. «Պիոներ կանչ» 1940 թվականի հունիսի 6, №42
  3. 2010 թ. հոկտեմբերի 29, վկայագիր №183
  4. «Խորհրդային գրականություն», 1940 թ., № 2
  5. «Սովետական Հայաստան», 1940 թ., № 10
  6. «Նոր գրքեր», 1940 թ., № 52, հուլիսի 13
  7. «Ջոկատավար», 1940թ., N 7
  8. « Գրական թերթ», 1959թ., N 25
  9. « Գրական թերթ », 1960թ.,N 35
  10. « Գրական թերթ », 1962թ., N 33
  11. «Գրական թերթ», 1963թ., N 29
  12. «Սովետական գրականություն», 1965թ., N 12
  13. «Գրական թերթ», 7 հունվարի, 1966 թ.
  14. Շիրակ, Բեյրութ, 1967թ.., թիվ 9
  15. «Գրական թերթ», 1969թ.
  16. «Գրական թերթ», 1970 թ.
  17. «Սովետական Հայաստան», 30 հունիսի, 1970թ., N 150
  18. «Գրական թերթ», 1979թ
  19. «Գրական թերթ», 1983թ., N 29
  20. 1980 թ., 25 հունվարի, Երևան
  21. «Գրքերի աշխարհ», 1983թ., ետմահու հրատարակություն
  22. 2000 թ.
  23. «Գրական թերթ», 2001թ., հունվարի 1-15
  24. (Վարագ, ԱՄՆ), 2002թ., N 131-132
  25. «Բանբեր», 2011 թ., 133.1
  26. Երևան։ ԵՊՀ, 1987թ.- 500 էջ
  27. Երևան, Հայպետհրատ, 1940, 83 էջ
  28. Երևան, Պետհրատ, 1940, 96 էջ։
  29. Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 88 էջ
  30. Երևան-Մոսկվա, 1947, 274 էջ
  31. 31,0 31,1 Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 104 էջ
  32. Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 114 էջ
  33. Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 144 էջ
  34. Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 279 էջ
  35. Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 172 էջ
  36. Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 160 էջ
  37. Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 175 էջ
  38. Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 168 էջ
  39. Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 483 էջ
  40. Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 48 էջ
  41. Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 406 էջ
  42. Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 372 էջ
  43. Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 72 էջ
  44. Երևան, 1955, 122 էջ
  45. Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 156 էջ
  46. Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 112 էջ
  47. Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 536 էջ
  48. Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 132 էջ
  49. Երևան, Հայպետուսմանկհրատ, 1958, 286 էջ
  50. 1958, 165 էջ
  51. Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 167 էջ
  52. Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 218 էջ
  53. Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 71 էջ
  54. Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 412 էջ
  55. Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 648 էջ
  56. Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 119 էջ
  57. Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 543 էջ
  58. Երևան, «Հայաստան», 1965, 564 էջ
  59. «Հայաստան» հրատարակչություն, 1965թ., Երևան, 441 էջ
  60. Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 44 էջ

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]