Անդրեյ Բելի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անդրեյ Բելի
Andrei Bely in Brussels (1912).jpg
Ծննդյան անունռուս.՝ Борис Николаевич Бугаев[1]
Ծնվել էհոկտեմբերի 14 (26), 1880[2][1]
ԾննդավայրՄոսկվա, Ռուսական կայսրություն[1]
Վախճանվել էհունվարի 8, 1934(1934-01-08)[3][4][5][6] (53 տարեկանում)
Վախճանի վայրՄոսկվա, ԽՍՀՄ
Գրական անունАндрей Белый
Մասնագիտությունբանաստեղծ, գրող, ինքնակենսագիր, դրամատուրգ, գրական քննադատ, գիտաֆանստաստիկ գրող և փիլիսոփա
Լեզուռուսերեն[3]
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
ԿրթությունՄոսկվայի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետ
Ամուսինանհայտ և անհայտ
Andrei Bely Վիքիպահեստում

Անդրեյ Բելի (իսկական անունը՝ Բորիս Նիկոլաևիչ Բուգաև, հոկտեմբերի 14 (26), 1880[2][1], Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն[1] - հունվարի 8, 1934(1934-01-08)[3][4][5][6], Մոսկվա, ԽՍՀՄ)՝ ռուս գրող, բանաստեղծ, քննադատ, հուշավիպագիր, մեկը ռուսական սիմվոլիզմի և մոդեռնիզմի առաջատար ներկայացուցիչներից:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է մաթեմատիկոս Նիկոլայ Վասիլևիչ Բուգաևի՝ (1837-1903) Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի դեկանի և նրա կնոջ՝ Ալեքսանդրա Դմիտրևնայի, ծննդյամբ Եգորովայի (1858-1922 թվականներ) ընտանիքում[7]: Մինչև քսանվեց տարեկանը ապրել է Մոսկվայի կենտրոնում՝ Արբաթում, այն բնակարանում, որտեղ անցել են նրա մանկությունը և պատանեկությունը, այժմ գործում է նրա տուն թանգարանը: Բուգաև ավագը մեծ կապեր ուներ մոսկովյան հին պրոֆեսորության շրջանում, նրանց տուն այցելել է Լև Տոլստոյը[8]:

1891-1899 թվականներին Բորիս Բուգաևը սովորում է Լ. Ի. Պոլիվանովի անունը կրող հանրահայտ գիմնազիայում, որտեղ վերջին դասարաններում տարվում է բուդդիզմով, օկուլտիզմով, միաժամանակ ուսումնասիրելով գրականություն: Նրա վրա մեծ ազդեցություն են գործել Դոստոևսկին, Իբսենը, Նիցշեն[9]: Նրա մոտ հետաքրքրություն արթնացավ պոեզիայի, հատկապես ֆրանսիականի և ռուս սիմվոլիստների (Բալմոնտ, Բրյուսով) նկատմամբ: 1895 թվականին ընկերացավ Սերգեյ Սոլովյովի և նրա ծնողների՝ Միխաիլ Սերգեևիչի և Օլգա Միխայլովնայի հետ, այնուհետև Միխաիլ Սերգեևիչի եղբոր՝ փիլիսոփա Վլադիմիր Սոլովյովի հետ[10]:

1899 թվականին հոր հարկադրանքով ընդունվում է Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի բնագիտական բաժինը[11]: Երիտասարդ տարիներից փորձել է գեղարվեստական-միստիկական տրամադրությունները զուգակցել պոզիտիվիզմի, ճշգրիտ գիտությունների հետ: Համալսարանում նա զբաղվում էր անողնաշարավոր կենդանիների կենսաբանության հարցերով՝ ուսումնասիրում Դարվինի աշխատությունները, քիմիա, բայց և բաց չի թողնում «Արվեստի աշխարհ»-ի ոչ մի համար[12]:

Լեոն Բակստի մատիտի ուրվագծերը

1901 թվականի դեկտեմբերին Բելին ծանոթանում է «ավագ սիմվոլիստներ» Բրյուսովի, Մերեժկովսկու, Գիպպիուսի հետ: 1903 թվականի աշնանը Անդրեյ Բելիի շուրջը ձևավորվում է գրական մի շրջանակ, որը ստանում է «Արգոնավորդներ» անվանումը: 1904 թվականին «Արգոնավորդներ»-ը հավաքվում են Աստրովի բնակարանում: Հավաքույթներից մեկի ժամանակ որոշվեց հրապարակել գրական-փիլիսոփայական ժողովածու՝ «Ազատ խիղճ» վերնագրով: 1906 թվականին այդ ժողովածուից հրատարակվեց երկու գիրք[13]:

1903 թվականին Բելին նամակագրական կապի մեջ է մտնում Ալեքսանդր Բլոկի հետ, իսկ մեկ տարի անց կայանում է նրանց ծանոթությունը: Մինչ այդ՝ 1903 թվականին, նա գերազանց ավարտեց համալսարանը: «Կշեռք» ամսագրի հիմնադրումից՝ (1904 թվականի հունվար) սկսած Անդրեյ Բելին սկսեց համագործակցել նրա հետ: 1904 թվականի աշնանը ընդունվեց Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը՝ ղեկավար ընտրելով Բ. Ա. Ֆոխտին, սակայն 1905 թվականին դադարեց հաճախել պարապմունքներին, իսկ 1906 թվականին խնդրագիր ներկայացրեց հեռացման համար և սկսեց զբաղվել բացառապես գրական գործունեությամբ:

Բլոկի և նրա կնոջ՝ Լյուբով Մենդելեևայի հետ տանջալից բաժանումից հետո կես տարի ապրում է արտասահմանում[14]: 1909 թվականին դարձավ «Մուսագետ» հրատարակչության համահիմնադիրներից մեկը: 1911 թվականին մի շարք ուղևորություններ կատարեց՝ Սիցիլիա, Թունիս, Եգիպտոս, Պաղեստին: 1910 թվականին Բուգաևը, հենվելով մաթեմատիկական մեթոդների վրա, սկսնակ բանաստեղծների համար դասախոսություններ է կարդում տաղաչափության թեմաներով[15]:

1912 թվականից խմբագրում է «Աշխատանք և օրեր» ամսագիրը, որի հիմնական թեման՝ սիմվոլիզմի գեղագիտության տեսական հարցերն էին: 1912 թվականին Բեռլինում նա ծանոթացավ Ռուդոլֆ Շտայների հետ, դարձավ նրա աշակերտը և առանց երկմտանքի տրվեց անտրոպոսոֆիային[16]: Փաստորեն հեռանալով նախկին շրջանակի գրողներից, աշխատում է արձակ ստեղծագործությունների վրա[17]: 1914 թվականին, երբ պատերազմ բռնկվեց, Շտայները իր աշակերտների, այդ թվում և Անդրեյ Բելիի հետ գտնվում էր շվեյցարական Դորնախում, որտեղ սկսվել էր Գյոթեանումի շինարարությունը: Այդ տաճարը կառուցվել է Շտայների հետևորդների և աշակերտների ձեռքերով: Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ Ա. Բելին այց է կատարում Ֆրիդրիխ Նիցշեի շիրիմին՝ Ռյոկեն գյուղում, որը գտնվում էր Լայպցիգի մերձակայքում, այցելում է նաև Ռյուգեն կղզի և Արկոնա հրվարդան:

1916 թվականին Բ. Ն. Բելին հրավիրվեց Ռուսաստան՝ «զինակոչի նկատմամբ նրա վերաբերմունքը ստուգելու համար» և շրջանցիկ ճանապարհով՝ Ֆրանսիայով, Նորվեգիայով և Շվեդիայով ժամանեց Ռուսաստան: Կինը չհետևեց նրան: Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նա Պրոլետարական գրողների ռուսաստանյան ասոցացիայում երիտասարդ պրոլետգրողների համար պարապմունքներ էր վարում պոեզիայի և արձակի տեսության վերաբերյալ[18]:

1919 թվականին մտադրվում է կնոջ մոտ՝ Դորնախ վերադառնալ, բայց արտասահման մեկնելու իրավունք է ստանում 1921 թվականի սեպտեմբերի սկզբին: Ասյայի հետ բացատրվելուց հետո ակնհայտ է դառնում, որ համատեղ ընտանեկան կյանքը շարունակելն անհնարին է: Հուշագիրները նկարագրել են նրան այդ շրջանում՝ հոգեպես բեկված վիճակում բեռլինյան բարերում ,,ողբերգաբար պարելիս,,:

1923 թվականի հոկտեմբերին Բելին անսպասելի վերադառնում է Մոսկվա, ընկերուհու՝ Կլավդիա Վասիլևայի հետևից: 1925 թվականի մարտին նա երկու սենյակ է վարձում Կուչինայում՝ Մոսկվայի մերձակայքում: Մահանում է 1934 թվականի հունվարի ութին, կաթվածից, իր կնոջ՝ Կլավդիա Նիկոլաևնայի ձեռքերի վրա: Հենց այդպիսի ճակատագիր էր նրա համար կանխագուշակված «Մոխիր» ժողովածուում (1909 թվական):

«Իզվեստիա» թերթում հրապարակվեց Բելիի մահախոսականը՝ Բ. Լ. Պաստեռնակի և Բ. Ա. Պիլնյակի հեղինակությամբ, որտեղ նա, նոր ձևավորվող խորհրդային գրականության մեջ կենտրոնական կամ թեկուզ նշանակալից դեմք չլինելով հանդերձ, երեք անգամ անվանվել է «հանճար»: Իշխանությունների կարգադրությամբ նրա ուղեղը հանվել և ի պահ է հանձնվել Մարդու ուղեղի ինստիտուտին[19]:

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այն տարիներին, երբ սիմվոլիստները ամենամեծ հաջողությունն էին վայելում, Բելին միևնույն ժամանակաշրջանում «սիրային եռանկյունու» մեջ էր գտնվում միանգամից երկու եղբայրացուների՝Վալերի Բրյուսովի և Ալեքսանդր Բլոկի հետ: Բելիի, Բրյուսովի և վերջինիս կնոջ՝ Նինա Պետրովսկու հարաբերությունները ներշնչեցին Բրյուսովին ստեղծելու «Հրեղեն հրեշտակ» վեպը (1907 թվական): 1905 թվականին Նինա Պետրովսկայան կրակեց Բելիի վրա: Բելի-Բլոկ-Լյուբով Մենդելևա եռանկյունին հնարամիտ հորինվածքով բեկվել է «Պետերբուրգ» վեպում (1913 թվական)[20]: Որոշ ժամանակ Լյուբով Մենդելեևան, Բլոկը, Բելին հանդիպել են Շպալերնայա փողոցում վարձակալված բնակարանում: Բայց երբ Մենդելեևան հայտնեց Բելիին, որ մնում է ամուսնու հետ, իսկ նրան ցանկանում է ընդմիշտ ջնջել իր կյանքից, Բելին թևակոխեց խոր ճգնաժամի ժամանակաշրջան, որը քիչ էր մնում ավարտվեր ինքնասպանությամբ: Զգալով իրեն լքված բոլորի կողմից՝ նա մեկնեց արտասահման[21]:

Անդրեյ Բելի գերեզմանը  Նովոդեվիչյան գերեզմանատանը՝ Մոսկվա:

1909 թվականի ապրիլին վերադառնալով Ռուսաստան՝ մտերմանում է Աննա Տուրգենևայի հետ («Ասյա», 1890-1966 թվականներ, ռուս մեծ գրող Իվան Տուրգենևի զարմուհին): 1910 թվականի դեկտեմբերին նա ուղեկցում է Բելիին Հյուսիսային Աֆրիկա և Մերձավոր արևելք կատարած ուղևորությունների ժամանակ[22]: 1914 թվականի մարտի 23-ին նրանք ամուսնանում են: Պսակադրության արարողությունը տեղի է ունեցել Բեռնում: 1921 թվականին, երբ Բելին, հինգ տարի Ռուսաստանում գտնվելուց հետո, վերադառնում է նրա մոտ՝ Գերմանիա, Աննա Ալեքսեևնան առաջարկում է վերջնականապես բաժանվել: Նա մնաց Դորնախում՝ նվիրվելով Ռոդոլֆ Շտայների գործին[23]: Նրան անվանում էին «անտրոպոսոֆիայի միանձնուհի»: Լինելով տաղանդավոր նկարչուհի՝ Ասյան կարողացավ մշակել պատկերազարդման հատուկ ոճ, որը լրացնում էր անտրոպոսոֆյան հրատարակությունները: Նրա «Հիշողություններ Անդրեյ Բելիի մասին», «Հիշողություններ Ռոդոլֆ Շտայների և առաջին Գյոթեանումի շինարարության մասին» հուշագրությունները հետաքրքիր փաստեր են պարունակում անտրոպոսոֆիայի, Ռոդոլֆ Շտայների և Արծաթե դարի տաղանդավոր շատ մարդկանց մասին: 1923 թվականի հոկտեմբերին Բելին վերադարձավ Մոսկվա, Ասյան վերջնականապես մնաց անցյալում: Բայց նրա կյանքում հայտնվեց մի կին, ում վիճակված էր Բելիի հետ անցկացնել նրա կյանքի վերջին տարիները: Կլավդիա Վասիլևան դարձավ նրա վերջին ընկերուհին: Հոգատար, հանդարտաբարո Կլավդիան, ինչպես նրան անվանում էր գրողը, 1931 թվականի հուլիսի 18-ին դարձավ Բելիի կինը[24]:

Ստեղծագործությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրական առաջնեկը՝ «Սիմֆոնիա (2-րդ, դրամատիկական)» (Մ., 1902 թվական): Դրան հետևեցին «Հյուսիսային սիմֆոնիա (1-ին, հերոսական)» (1904 թվական), « Վերադարձ» (վիպակ, 1905 թվական), «Ձնամրրիկի գավաթը» (1908 թվական)՝ ռիթմիկ, քնարական ինքնատիպ արձակ գործերը՝ բնորոշ միստիկ մոտիվներով և իրակնության գրոտեսկային ընկալմամբ: Մուտք գործելով սիմվոլիզմի շրջանակը՝ Բելին աշխատակցել է «Արվեստի աշխարհ», «Նոր ուղի», «Կշեռք», «Ոսկե գեղմ», «Լեռնանցք» ամսագրերին:

Արտասահմանից վերադառնալուց հետո լույս է ընծայել «Մոխիր» բանաստեղծությունների ժողովածուն (1904 թվական, գյուղական Ռուսիայի ողբերգությունը), «Արծաթե աղավնիներ» վեպը (1909 թվական) «Արարումի ողբերգությունը. Դաստաևսկին և Տոլստոյը» գրական ակնարկը (1911 թվական): Նրա գրական-քննադատական գործունեության արդյունքները ամփոփվել են հոդվածների հետևյալ ժողովածուներում. «Սիմվոլիզմ» (1910 թվական, այն ընդգրկում է նաև տաղաչափության վերաբերյալ աշխատանքներ):

«Կանաչ մարգագետին» (1910 թվական, ընդգրկում է քննադատական և բանավիճային հոդվածներ, ակնարկներ ռուս և արտասահմանյան գրողների մասին:), «Արաբանախշ» (1911 թվական):

Հուշատախտակ Արբաթ 55 փողոցի տանը, որտեղ ապրել և մեծացել է Անդրեյ Բելին:

1914-1915 թվականներին լույս է տեսել «Պետերբուրգ» վեպի առաջին հրատարակությունը, որը «Արևելք կամ Արևմուտք» եռագրության երկրորդ մասն էր: Պետերբուրգ» վեպում (1913-14 թվականներ, վերամշակված համառոտ հրատարակությունը՝ 1922 թվական) ռուսական պետականության խորհրդանշական և երգիծական պատկերն է:

Վեպը լայնորեն ճանաչվել է որպես ռուսական սիմվոլիզմի և մոդեռնիզմի արձակի գագաթներից մեկը:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընկալումը որպես արևմտյան քաղաքակրթության ընդհանուր ճգնաժամ արտացոլված է «Լեռնանցքում» հոդվածաշարում:

Հեղափոխության կենարար տարերքը ընկալվում է որպես այդ ճգնժամից դուրս գալու փրկություն «Հեղափոխություն և մշակույթ» գրական ակնարկում (1917 թվական), «Քրիստոսը հարություն առավ» պոեմում(1918թվական), «Աստղ» բանաստեղծությունների ժողովածուում (1922 թվական):

Վերադառնալով Խորհրդային Ռուսաստան (1923 թվական)՝ ստեղծում է երկմաս«Մոսկվա» վեպը, «Դիմակներ» վեպը (1932 թվական), գրում հուշեր Բլոկի մասին (1922-23 թվականներ) և հուշագրական եռագրություն՝ «Երկու հարյուրամյակների սահմանին» (1930 թվական), «Դարասկիզբ» (1933 թվական), «Երկու հեղափոխությունների միջև» (1934 թվական):

Անդրեյ Բելիի վերջին աշխատանքներից են «Ռիթմը որպես դիալեկտիկա և «Պղնձե ձիավորը» (1929 թվական), «Գոգոլի վարպետությունը» (1934 թվական) գրական - տեսական ուսումնասիրությունները:

Ազդեցությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բելիի ոճաձևը չափազանց անհատականացված է, դա ռիթմիկ, զարդանախշավոր արձակ է՝ բազմաթիվ ասքային տարրերով: Վ. Բ. Շկոլովսկու խոսքերով՝ «Անդրեյ Բելին՝ մեր ժամանակների ամենահետաքրքիր գրողն է: Ամբողջ ժամանակակից ռուսական արձակը իր վրա կրում է նրա հետքերը: Պիլնյակը ծխի ստվերն է, եթե Բելին ծուխն է»: Բնութագրելով Ա. Բելիի և Ա. Մ. Ռեմիզովի ազդեցությունը հետհեղափոխական գրականության վրա՝ հետազոտողը օգտագործում է «զարդանախշավոր արձակ» տերմինը: Այն դարձավ խորհրդային իշխանության առաջին տարիների գրականության հիմնական ուղղությունը:

Սկսած 1920-ական թվականների վերջից՝ Բելիի ազդեցությունը խորհրդային գրականության վրա անշեղորեն նվազում է:

Հասցեներ Սանկտ Պետերբուրգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1905 թվական, հունվար՝ Մերժկովսկու բնակարանը Պ. Ի. Լիխաչովի բնակելի շենքում, Նևսկի պողոտա, 66
  • 1905 թվական հունվար-փետրվար՝ կահավորված սենյակ «Փարիզ» Պ. Ի. Լիխաչովի բնակելի շենքում, Նևսկի պողոտա, 66
  • 1905 թվական, դեկտեմբեր՝ կահավորված սենյակ «Փարիզ» Պ. Ի. Լիխաչովի բնակելի շենքում, Նևսկի պողոտա, 66
  • 1906 թվական, ապրիլ-օգոստոս՝ կահավորված սենյակ «Փարիզ» Պ. Ի. Լիխաչովի բնակելի շենքում, Նևսկի պողոտա, 66
  • 1917 թվական հունվարի 30 - մարտի 8՝ Ռ. Վ. Իվանով-Ռազումնիկի բնակարանը, Ցարսկոյե սելո,, Կոլպինսկայա փողոց, 20
  • 1921 թվական գարուն- հոկտեմբեր՝ Ի. Ի. Դեռնովի բնակելի շենք, Սլուցկու փողոց

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Белый, Андрей // Писатели современной эпохи: Био-библиографический словарь русских писателей XX века / под ред. Б. П. КозьминМ.: 1928. — Т. 1. — С. 39–43. — 287 с.
  2. 2,0 2,1 Белый // Краткая литературная энциклопедияМ.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 Babelio
  6. 6,0 6,1 6,2 Brockhaus Enzyklopädie
  7. Мемориальная квартира Андрея Белого на Арбате
  8. Замечательные питомцы Московского университета.
  9. Лавров А.В. Мифотворчество "аргонавтов" // Миф.Фольклор.Литература. — Л.: Наука, 1978. — С. 137-170. — 251 с.
  10. Мирский Д. С. Андрей Белый // Мирский Д. С. История русской литературы с древнейших времен до 1925 года / Пер. с англ. Р. Зерновой. - London: Overseas Publications Interchange Ltd, 1992. - С. 716-728.
  11. М. Л. Спивак. Андрей Белый - мистик и советский писатель. РГГУ, 2006. Стр. 258.
  12. М. Л. Спивак. Посмертная диагностика гениальности. Аграф, 2001. ISBN 9785778401105. Стр. 12.
  13. Ходасевич,  В. Брюсов. — 1924.
  14. А. В. Лавров. Андрей Белый в 1900-е годы: жизнь и литературная деятельность. Новое литературное обозрение, 1995. Стр. 204.
  15. Белый,  А. Возврат : 3 симфония. — М.: Гриф, 1905. — 126 с.
  16. Белый,  А. Кубок метелей: Четвертая симфония. — М.: Скорпион, 1909. — 229 с.
  17. Белый,  А. Пепел: [Стихи]. — СПб.: Шиповник, 1909. — 244 с.
  18. Темиршина О. Р. «Мне музыкальный звукоряд отображает мирозданье…»: глоттогония и космогония в «Глоссолалии» А. Белого // Вестн. Моск. ун-та. Сер. 9. Филология. 2012. № 3. С. 147.
  19. В. Набоков. Собрание сочинений американского периода. Том 1. Симпозиум, 1997. Стр. 458.
  20. В. Н. Демин. Андрей Белый. Молодая гвардия, 2007. Стр. 115.
  21. Лавров А. В. Андрей Белый // История русской литературы: В 4 т. / АН СССР. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом). - Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1980-1983. Т. 4. Литература конца XIX - начала XX века (1881-1917). / Ред. тома: К. Д. Муратова. - 1983. - С. 549-572.
  22. В. Б. Шкловский. Гамбургский счет: статьи, воспоминания, эссе. Советский писатель, 1990. Стр. 215.
  23. Корецкая И. В. Андрей Белый: «корни» и «крылья» // Связь времен: Проблемы преемственности в русской литературе конца XIX - начала XX в. М., 1992.
  24. О. Мандельштам. Слово и культура. Литературная Москва. Рождение фабулы

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Белый Андрей // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907.
  • Демин В. Н. Андрей Белый. - М.: Мол. гвардия, 2007. - 413 с. (Жизнь замечательных людей)
  • Казак В. Лексикон русской литературы XX века = Lexikon der russischen Literatur ab 1917 / [пер. с нем.]. - М. : РИК «Культура», 1996. - XVIII, 491, [1] с. - 5000 экз. - ISBN 5-8334-0019-8.
  • Кедров К. А. Многоочитая сфера Андрея Белого // Поэтический космос. - 1989 (то же: Метаметафора, 1999; Параллельные миры, 2002; Метакод, 2005).
  • Кожевникова Н. А. Язык Андрея Белого. - М.: Институт русского языка РАН, 1992. - 256 с.
  • Лавров А. В. Белый Андрей // Русские писатели. 1800-1917: Биографический словарь, гл. ред. П. А. Николаев, Т. 1: А - Г. - М., 1992. - С. 225-230.
  • Мочульский К. В. Андрей Белый. - М.: Водолей, 1997. -254 с.
  • Полянская М. Foxtrot белого рыцаря. Андрей Белый в Берлине. - СПб.: Деметра, 2009. - ISBN 978-5-94459-030-5.
  • Сотникова Н. Кучинский отшельник // Балашиха в очерках и зарисовках (К 300-летию Российской прессы) / Авторский коллектив; Научный консультант С. Нелипович. - М.: АСТ, 2003. - С. 138 - 144. - 192, [32] с. - 5 000 экз. - ISBN 5-17-019096-4.
  • Смерть Андрея Белого (1880-1934): Сб. статей и материалов, документы, некрологи и письма, дневники, посвящения, портреты / Сост. М. Л. Спивак, Е. В. Наседкина. - М.: Новое лит. обозрение, 2013. - 968 с. - (Критика и эссеистика). 1000 экз., ISBN 978-5-4448-0114-7
  • Спивак М. Андрей Белый - мистик и советский писатель. - М.: РГГУ, 2006. - 578 с.
  • Долгополов Л. К. Андрей Белый и его роман «Петербург». Л. : Советский писатель, 1988. 416 с.
  • Переписка Андрея Белого и Вячеслава Иванова на сайте www.v-ivanov.it
  • Щербак Н. «Не осуди мое молчанье». Андрей Белый// Щербак Н. Любовь поэтов серебряного века. М.: Астрель, СПб: Астрель-СПб, 2012. С. 23-34

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]