Աղասի Խանջյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Խանջյան (այլ կիրառումներ)
Աղասի Խանջյան
Aghasi Khanjian 1934.jpg
Ծնվել է հունվարի 30, 1901({{padleft:1901|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})
Ծննդավայր Վան
Մահացել է հուլիսի 9, 1936({{padleft:1936|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:9|2|0}}) (35 տարեկանում)
Մահվան վայր Թբիլիսի
Քաղաքացիություն Flag of Armenia.svg Հայաստան
Ազգություն հայ
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ
Ծնողներ հայր՝ Ղևոնդ Խանջյան
Քաղաքական կուսակցություն ԽՄԿԿ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Լենինի շքանշան
Անդամություն Կենտրոնական գործադիր կոմիտե
Aghasi Khanjyan Վիքիպահեստում

Աղասի Ղևոնդի Խանջյանը (1901, հունվարի 30 - 1936, հուլիսի 9) Սովետական կուսակցական և պետական գործիչ է, ՍՍՀՄ Կոմունիստական Կուսակցության անդամ։

Կյանքը և գործունեությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1901 թ. Վանում, սովորել է Վանի կենտրոնական վարժարանում։ 1917-ից զբաղվել է հեղափոխական գործունեությամբ։ 1917-ի ապրիլին Ղ. Ղուկասյանի հետ կազմակերպել է Երևանի երիտասարդ մարքսիստ–ինտերնացիոնալիստների միությունը։ 1919-ի ապրիլին Ղ. Ղուկասյանի և Ա. Բուդաղյանի հետ հիմնադրել է Հայաստանի երիտասարդ կոմունիստների «Սպարտակ» կազմակերպությունը, իսկ նույն թվականի մայիսին նրանց ջանքերով լույս է տեսել «Սպարտակ» ընդհատակյա թերթը։ 1919-ի օգոստոսին ձերբակալվել է։ Հեռակա կարգով ընտրվել է (1919-ի սեպտեմբեր) Կոմունիստական երիտասարդական կազմակերպության Անդրկովկասյան բյուրոյի անդամ։ 1920-ի հունվարին մասնակցել է Երևանում գումարված կուսակցական ընդհատակյա կոնֆերանսին։ ՌԿ(բ)Կ կովկասյան բյուրոյի որոշմամբ հաստատվել է ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի անդամ (1920-ի հուլիս)։ 1920-ի օգոստոսին դաշնակցական կառավարությունը Խանջյանին ձերբակալել է և դատապարտել 10 տարվա բանտաքսորի։ Հայաստանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո ընտրվել է ՀԿ(բ)Կ Երևանի կոմիտեի քարտուղար (1920-ի ղեկտեմբեր –1921-ի փետրվար), 1921-ին գործուղվել է Մոսկվա՝ Սվերդլովի անվ. կոմունիստական համալսարանում ուսանելու։ 1922–28-ին կուսակցական ղեկավար աշխատանք է կատարել Լենինգրադում։ 1928-ի օգոստոսին ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմի որոշմամբ Խանջյանը ուղարկվել է Հայաստան, որտեղ ընտրվել է ՀԿ(բ)Կ Կենտկհմի երկրորդ, իսկ 1930-ի մայիսից՝ առաջին քարտուղար։ Ընտրվել է Անդրերկրկոմի բյուրոյի, Անդրֆեդերացիայի, ՍՍՀՄ, ՀՍՍՀ Կենտգործկոմների և ՍՄԿԿ Կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ։ Եղել է ՍՄԿԿ XV, XVI, XVII համագումարների պատգամավոր։ Խ. մեծ ջանքեր է ներդրել ՀՍՍՀ ժող. տնտեսության զարգացման առաջին և երկրորդ հնգամյակների ծրագրերն իրականացնելու, կուլտուրական հեղափոխության հաղթանակն ապահովելու և ժող. կրթության գործը կազմակերպելու ուղղությամբ։ Նա առանձին ուշադրություն է նվիրել հայրենադարձության կազմակերպմանը, ինչպես նաև սփյուռքահայության առաջադեմ ուժերի և Սովետական Հայաստանի կապերի ամրապնդմանը։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (1935)[1]:

Aghasi Khanjyan's plaque.JPG

Մահը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խանջյանը մահացել է 1936 թ. հուլիսի 9-ին Թբիլիսիում, ըստ պաշտոնական վարկածի, ինքնասպանության արդյունքում։ Սակայն այն տարածում ունի այն վարկածը, որ Խանջյանին սպանել է անձամբ Լավրենտի Բերիան։

Խանջյանի դին տեղափոխվել է Երևան հուլիսի 11-ին գնացքով։ Հավաքված մարդկանց բազմությունը դագաղը ոտքով տարել է մինչև Խանջյանի առանձնատուն, որը գտնվում էր Հրազդան գետի ձախ ափին։ 5 րոպեն մեկ փոխվում էին դագաղը տանողները, որոնց թվում էին բազմաթիվ մտավորականներ ու քաղաքական գործիչներ։ Ակադեմիկոս Լևոն Օրբելին, ցուցադրելով իր Կենտրոնական Գործկոմի անդամի տոմսը, միլիցիոներների շղթայից ներս է անցել ու նույնպես օգնել տանել դագաղը։ Առանձնատանը այն դրվել է մեծ սենյակում։ Դին քննել է Խանջյանի անձնական բժիշկ Սաղյանը ու հայտնի վիրաբույժ Միրզա-Ավագյանը, ովքեր, տեսնելով Խանջյանի զույգ քունքերի վերքերը, կասկածանքով ասել են, որ այդ վերքերը ինքնասպանի վերքեր չեն, այլ մեկն ու մեկի ձեռքով նա սպանված է։ Ինքնասպանության վարկածը տեղում կասկածի տակ է դրել նաև Եղիշե Չարենցը, ով ասել է այդ մասին Վահրամ Ալազանին։ Շուտով զննում իրականացրած երկու բժիշկներն էլ ձերբակալվել են. Սաղյանը գնդակահարվում է, իսկ Միրզա-Ավագյանը մահանում է դիզենտերիայից։

Խանջյանը սերտ կապեր է ունեցել բանաստեղծ Եղիշե Չարենցի հետ։ Նրա մահից հետո Չարենցը՝ ցնցված այդ լուրից գրում է «Դոֆին Նայիրական» սոնետների շարքը։[2]։ Երևանում Աղասի Խանջյանի անունով անվանակոչվել է փողոց և թիվ 53 միջնակարգ դպրոցը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, Երևան, 1979 թ հատոր 5
  2. Եղիշե Չարենց, «Վերջին խոսք», Երևան, հայագիտկ հրատ. 2007, էջ 189, ISBN 987-99941-980-5-4

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]