Աշխարհագրություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Երկրագնդի քարտեզը
ՀՀ-ի քարտեզը

Աշխարհագրությունը (հունարեն՝ Γεωγραφία (գեոգրաֆիա), որն առաջացել է Գեո (γη) կամ Գեյա (γαια)՝ երկուսն էլ "երկիր" իմաստը ունեցող, և գրաֆեին (γραφειν), որը նշանակում է «նկարագրել», «գրել» կամ «պատկերագրել», բառերի կապակցմամբ), երկրի մասին գիտությունների համակարգ, որն ուսումնասիրում է բնական և արտադրական տարածքային համալիրների ձևավորման և զարգացման օրինաչափությունները։ «Գեոգրաֆիա» բառը առաջին անգամ օգտագործվել է Էրատոսթենեսի (275-195 մ.թ.ա.) կողմից։

Աշխարհագրության ժամանակակից հետազոտության օբյեկտը միասնական երկրոլորտն է։ Աշխարհագրական հետազոտություններով զբաղվում է ֆիզիկական աշխարհագրությունը, տնտեսական աշխարհագրությունը։

Աշխարհագրության մասին կարևոր նյութ է պարունակաում Մովսես Խորենացու «Հայոց Պատմությունը», որտեղ տրված են տեղեկություններ այն ժամանակ հայտնի աշխարհի, հատկապես Հայաստանի և հարևան երկրների աշխարհագրական տեղադիրքի, բնության և բնակավյրերի մասին։ 6-րդ դարի սկզբին Հայաստանում ստեղծվեց վաղ միջնադարի աշխարհագրության եզակի գործերից մեկը՝ «Աշխարհացոյցը»։ Աշխարհագրական առաջադեմ գաղափարներ շարադրեց Անանիա Շիրակացին, որն իր աշխատություններում տվել է Երկրի գնդաձևության գաղափարը, մակնթացություններնու տեղատվություններն համարել Լուսնի ձգողության ուժի հետևանք։ Աշխարհագրությունն բուռն զարգացում ապրեց հատկապես 15-17-րդ դարերում՝ Աշխարհագրական մեծ հայտնագործություններ շրջանում։ 17-18-րդ դարերում կատարելագործվեցին հետազոտության մեթոդները, ստեղծվեցին նոր գործիքներ։ 18-19-րդ դարերում Վենետիկի՝ Սուրբ Ղազար կղզի, Մխիթարյան միաբանությունում ստեղծվեցին մենագրություններ՝ Աշխարհագրության և պատմական Հայաստանի աշխարհագրության վերաբերյալ։ 19-20-րդ դարերում աշխարհագրական միտքը զարգացավ նաև Անդրկովկասում։ 1843-1844 թվականներին Խաչատուր Աբովյանի նախաձեռնությամբ Երևանում ստեղծվեց առաջին օդերևույթական դպրոց կայանը, որի տվյալների հիման վրա 1846 թվականին գրեց «Երևանի օդի ջերմաստիճանը» հոդվածը։ Նա մի շարք հոդվածներում տեղեկություններ տվեց Հայաստանի գավառների աշխարհագրության մասին։ 20-րդ դարի սկզբին Ա. Ղուկասովը Հայկական լեռնաշխարհի բնության, հատկապես գեոմորֆոլոգիական առանձնահատկությունները։ Սովետական իշխանություն հաստատվելուց հետո հանրապետությունում ստեղծվեցին և գործում են մի շարք պետական բնական ծառայություններ։ Աշխարհագրական հետազոտություններ են կատարվում ԵՊՀ-ում, Խ. Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում։

Աշխարհագրության ճյուղերը[խմբագրել]

Այցելեք նաև[խմբագրել]