Գաո Ման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գաո Ման
չին.՝ 高莽
Գաո Ման.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 1, 1926(1926-10-01)
ԾննդավայրՀարբին, Չինաստանի Հանրապետություն
Վախճանվել էհոկտեմբերի 6, 2017(2017-10-06) (91 տարեկանում)
Վախճանի վայրՊեկին, Չինաստան
Մասնագիտություննկարիչ, թարգմանիչ, գիտնական և գրող
Լեզուչինարեն և ռուսերեն
ՔաղաքացիությունFlag of the People's Republic of China.svg Չինաստան
ՊարգևներԲարեկամության շքանշան Lifetime Achievement Award in Translation? Honorary Member of the Chinese Academy of Social Sciences? և «Վաստակի համար» ІІІ աստիճանի շքանշան (Ուկրաինա)

Գաո Ման (չին.՝ 高莽, փինյին՝ Gāo Mǎng, հոկտեմբերի 1, 1926(1926-10-01), Հարբին, Չինաստանի Հանրապետություն - հոկտեմբերի 6, 2017(2017-10-06), Պեկին, Չինաստան), չինացի թարգմանիչ, գրող, գիտնական, նկարիչ, ռուսական Բարեկամության շքանշանի ասպետ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաո Մանը ծնվել է 1926 թվականի հոկտեմբերին Հարբինում, որը շուտով ընկել է ճապոնական խամաճիկային վարչակարգի վերահսկողության տակ[1][2]: Նրա մայրը եղել է անգրագետ[3]: հան ազգությունից է[2]:

1933 թվականին՝ 7 տարեկան հասակում, ընդունվել է Երիտասարդ մարդկանց քրիստոնեական ասոցիացիայի դպրոց, որը հիմնել էին ամերիկացի միսիոներները, և որին աջակցում էին ռուս արտագաղթյալները[4][5][1]: Ուսումնառության 10 տարիների ընթացքում սովորել է ռուսերեն, ինչպես նաև ծանոթացել է ռուս գրականությանը, այդ թվում Ալեքսանդր Պուշկինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Լև Տոլստոյի ստեղծագործություններին, սկսել թարգմանական փորձեր կատարել ռուս և խորհրդային գրականությունից: Ապրելով բազմազգ Հարբինում, որը բնակեցված էր նկարիչներով, երաժիշտներով, արվեստագետներով և գրողներով՝ Գաո Մանը տարվել է գեղանկարչությամբ, իսկ այդ գործում նրա ուսուցիչներն են դարձել ռուս նկարիչներ Ա. Ն. Կլեմենտևը և Վ. Ն. Օսիպովը: Արդեն 17 տարեկանում ընկերների հետ կազմակերպել է իր աշխատանքների մի քանի ցուցահանդեսներ[4][5][3][6][7]:

Տարվելով ռուս դասականների ընթերցանությամբ՝ դրանում ճապոնական օկուպացիայի տարիներին գտել է ոգեշնչում ապրելու և աշխատելու համար: Այդ ժամանակ Գաո Մանի առաջին թարգմանությունը եղել է Իվան Տուրգենևի «Ինչ լավն էին, ինչ թարմ էին վարդերը» արձակ բանաստեղծությունը, որը 1943 թվականին տպագրվել է Հարբինի «Դաբեյսինբաո» (չին.՝ 大北新报|大北新报) թերթում: 1945 թվականին միացել է հեղափոխական գործունեությանը, դարձել Հարբինում՝ Հյուսիսարևելյան Չինաստանի ազատագրյալ տարածքներում, ստեղծված Չին-խորհրդային բարեկամության միության աշխատակից, որտեղ կատարել է թարգմանչի և խմբագրի պարտականություններ, գրել հոդվածներ, նկարել քարոզչական պաստառներ, խմբագրել ամսագիր և գլխավորել գրադարանը: Զուգահեռաբար «Ուլանխան» (չին.՝ 烏蘭汗|乌兰汗) կեղծանունով թարգմանել է ստեղծագործություններ ռուս և խորհրդային գրականությունից: Այդ ժամանակների նրա աշխատանքներից առավել հայտնի է Ֆյոդոր Բոնդարենկոյի «Պավել Կորչագին» պիեսի թարգմանությունը, որն ստեղծվել է Նիկոլայ Օստրովսկու «Ինչպես էր կոփվում պողպատը» վեպի հիման վրա և առաջին անգամ բեմադրվել 1948 թվականի Հարբինի ուսուցիչների ասոցիացիայի գեղարվեստական ինքնագործունեության կոլեկտիվի կողմից: Այդ ժամանակ էլ Գաո Մանը ծանոթացել է Թոնի դերակատարի՝ դերասանուհի Սուն Ցզեի հետ, որի հետ հետագայում ամուսնացել է[4][5][3]: Ավելի ուշ ծնվել է նրանց միակ երեխան՝ Սուն Սյաոլան[3][8]:

ՉԺՀ կրթությունից հետո թարգմանել է ուկրաինացի գրող Օլես Գոնչարի «Միշտ զորաշարքերում» պատմվածքը, որը տպագրվել է բազմաթիվ թերթերում ու ամսագրերում, իսկ այնուհետև՝ միջին դպրոցների չինարենի՝ 1950-ական թվականների սկզբների դասագրքերում: 1954 թվականին Գաո Մանը աշխատանքի է տեղափոխվել Պեկին՝ Չին-ռուսական բարեկամության միություն: Որպես թարգմանիչ չինացի գրողների պատվիրակության հետ բազմիցս եղել է Խորհրդային Միությունում, ընկերացել ԽՍՀՄ մշակութային գործիչների՝ գրողներ Բորիս Պոլևոյի, Նիկոլայ Տիխոնովի, Չինգիզ Այթմատովի, Բորիս Վասիլևի, Մաքսիմ Տանկի, նկարիչ Օրեստ Վերեյսկու, քանդակագործ Միխայիլ Անիկուշինի, չինագետներ Լև Էյդլինի և Վլադիսլավ Սորոկինի հետ: 1956 թվականին ծանոթացել է Օստրովսկու այրու՝ Ռաիսա Պորֆիրևնայի հետ[4][5][3]:

1962 թվականին աշխատանքի է տեղափոխվել «Համաշխարհային գրականություն» (չին.՝ 世界文學|世界文学) ամսագրի հրատարակչություն, որ մասնագիտացված էր աշխարհի տարբեր երկրների գրական ստեղծագործությունների հրատարակմամբ և չինացի ընթերցողների շրջանում դրանց մասսայականացմամբ: Անցնելով շարքային աշխատակցից մինչև գլխավոր խմբագրի ճանապարհը՝ Գաո Մանը ամսագրում աշխատել է 27 տարի՝ մինչև 1989 թվականին թոշակի անցնելը: Իր աշխատանքային գործունեության ընթացքում թարգմանել է Ալեքսանդր Պուշկինի բանաստեղծությունները, Միխայիլ Լերմոնտովի «Իսպանացիները» դրաման, Տարաս Շևչենկոյի «Կատերինա» պոեմը, Վլադիմիր Մայակովսկու «Փայտոջիլ» ու «Բաղնիք», Բորիս Պաստեռնակի «Մարդիկ և իրադրություններ» պիեսները, Աննա Ախմատովայի, Մարինա Ցվետաևայի, Օսիպ Մանդելշտամի, Բելլա Ախմադուլինայի, Անդրեյ Վոզնեսենսկու, Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկու, Եվգենի Եվտուշենկոյի քնարերգությունը[3][4][5]: Գաո Մանն առաջին թարգմանիչն է, որ չինացի ընթերցողին ծանոթացրել է Վլադիմիր Վիսոցկու հետ[3]: Դեռ 1990 թվականին՝ Սվետլանա Ալեքսիևիչին Գրականության Նոբելյան մրցանակ շնորհելուց շատ առաջ, Գաո Մանը չինարեն է թարգմանել նրա «Ցինկե տղաներ» գիրքը[9]:

Իր ստեղծագործական գործունեության ամբողջ ընթացքում Գաո Մանը գրել է ավելի քան 80 գիրք, մենագրություններ և թարգմանություններ, մեծ թվով ակնարկներ և հոդվածներ՝ նվիրված ռուս և խորհրդային գրականության ու մշակույթի գործիչներին[3][4]: Նա նաև հայտնի է եղել իր գեղանկարներով, որոնք բազմիցս ցուցադրվել են Պեկինում, Շանհայում, Հարբինում, Վլադիվոստոկում և Մոսկվայում[10][11][12]: Այսպես, գոհուա տեխնիկայով նա ստեղծել է ռուս և խորհրդային գրողների դիմանկարների ամբողջական շարք, այդ թվում՝ Նիկոլայ Գոգոլի, Ալեքսանդր Գերցենի, Անտոն Չեխովի, Ֆյոդոր Դոստոևսկու, Մաքսիմ Գորկու, Ալեքսանդր Ֆադեևի, Միխայիլ Շոլոխովի, Դանիիլ Գրանինի, Գրիգորի Բակլանովի, Վիկտոր Աստաֆևի դիմանկարները[3]: Վերջին ժամանակները, չնայած մեծ տարիքին ու լսողության հետ կապված խնդիրներին, Գաո Մանը խնամել է կնոջը, որը 1996 թվականին կորցրել էր տեսողությունը[4][3][6]: Այնուամենայնիվ նա շարունակել է աշխատել[13]՝ արտահայտելով իր մտահոգությունները թարգմանությունների որակի ընկնելու առթիվ[14]:

Գաո Մանը մահացել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Պեկինում՝ 91 տարեկան հասակում[15][9][16][17][18]: 2016 թվականի ապրիլին Գաո Մանի մոտ ախտորոշվել էր լյարդի քաղցկեղ, իսկ մահվանից մեկ ամիս առաջ նա պառկել է հիվանդանոցում[19]: Իր ցավակցություններն է հայտնել ՉԺՀ-ում Ռուսաստանի դեսպանատան կոլեկտիվը[20]: Հոկտեմբերի 10-ին թաղվել է Բաբաոշանի հեղափոխական գերեզմանոցում[21][8]:

Կոչումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անդամ է Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության, Չինացի գրողների միության, Չինացի նկարիչների միության, Չինացի թարգմանիչների միության, ՉԺՀ հասարակական գիտությունների ակադեմիայի[2][22][23]:

Պատիվներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաքսիմ Գորկու մեդալ (1996)[3], Ռուսաստանի գրողների միության պատվավոր անդամ (1996)[4], Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Հեռավոր Արևելքի ինստիտուտի պատվավոր դոկտոր (1999)[3], «Բարեկամություն» հուշամեդալներ Չին-ռուսական բարեկամության միության և Ռուս-չինական բարեկամության միության կողմից (1999)[4], Ն. Ա. Օստրովսկու անվան մրցանակ (2004)[3], Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ (2006)[4], «Ռուսաստան-Նոր դար» մրցանակ ռուս ժամանակակից գրականությունը չինարենով լավագույն թարգմանության համար (2013)[24]:

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Nuvola apps kview.png Արտաքին պատկերներ
Searchtool.svg Բորիս Ելցինը և Գեո Մանը
  • Բարեկամության շքանշան (նոյեմբերի 3, 1997, Ռուսաստան) – «ռուս-չինական մշակութային կապերի ամրապնդման և զարգացման գործում անձնական մեծ ներդրման համար»[25][26]: Շնորհվել է Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինի կողմից Չինաստան կատարված այցելության ժամանակ[27]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 «Veteran translator's retrospect: Life and work»։ China Internet Information Center։ 28 ноября 2016։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  2. 2,0 2,1 2,2 «Gao Mang»։ Академия общественных наук КНР։ Վերցված է 28 октября 2017 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 «Гао Ман—писатель, художник переводчик»։ Общество российско-китайской дружбы։ 10 октября 2016։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 «Известный переводчик и художник Китая-Гао Ман»։ Жэньминь жибао։ 20 апреля 2007։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 «Знаменитый переводчик Гао Ман»։ Международное радио Китая։ 23 сентября 2009։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  6. 6,0 6,1 «Глубокая привязанность Гао Мана к русской и советской литературе»։ Китайский информационный интернет-центр։ 19 января 2005։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  7. «Известный переводчик-русист Китая-Гао Ман»։ Международное радио Китая։ 15 декабря 2009։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  8. 8,0 8,1 «高莽走了,请别为他哭泣»։ Синьхуа։ 11 октября 2017։ Վերցված է 2 ноября 2017 
  9. 9,0 9,1 «Памяти пропагандиста славянских культур»։ Созвучие։ 7 октября 2017։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  10. «Гао Ман привез в столицу портреты русских писателей»։ Новости культуры։ 24 октября 2007։ Վերցված է 1 декабря 2017 
  11. Виктор Кожемяко (11 декабря 2007)։ «Подвиг любви. Выставка Гао Мана. Русские портреты китайского мастера»։ Советская Россия։ Վերցված է 1 декабря 2017 
  12. «Портреты работы Гао Мана – отпечаток характеров друзей и близких»։ Международное радио Китая։ 10 июля 2013։ Վերցված է 1 декабря 2017 
  13. «高莽91岁仍执着俄罗斯文学»։ Союз китайских писателей։ 22 февраля 2017։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  14. «中国俄语翻译界的泰斗人物高莽6日去世 享年91岁»։ Союз китайских писателей։ 10 октября 2017։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  15. «我国著名翻译家、作家、画家高莽先生逝世»։ Жэньминь Жибао։ 7 октября 2017։ Վերցված է 2 ноября 2017 
  16. «На 91-м году жизни скончался переводчик и художник Гао Ман»։ Издательский дом «Звязда»։ 9 октября 2017։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  17. «6 октября на 92-м году жизни ушёл из жизни выдающийся переводчик русской поэзии, писатель, художник Гао Ман»։ Российский культурный центр в Пекине։ 9 октября 2017։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  18. «Скончался китайский русист-переводчик, писатель и художник Гао Ман»։ Международное радио Китая։ 10 октября 2017։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  19. «高莽走了,请别为他哭泣»։ Жэньминь Жибао։ 11 октября 2017։ Վերցված է 2 ноября 2017 
  20. «Памяти Гао Мана (1926-2017 гг.)»։ Посольство России в Китае։ 12 октября 2017։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  21. «На кладбище Бабаошань в Пекине состоялась церемония прощания с Гао Маном»։ Российский культурный центр в Пекине։ 10 октября 2017։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  22. «翻译文化终身成就奖获得者高莽(2011年9月)»։ Չինացի թարգմանիչների միություն։ 2 ноября 2016։ Վերցված է նոյեմբերի 2, 2017 
  23. «中国译协悼念著名翻译家高莽逝世»։ Չինացի թարգմանիչների միություն։ հոկտեմբերի 25, 2017։ Վերցված է նոյեմբերի 2, 2017 
  24. «Переводчик-русист Гао Ман стал лауреатом премии "Россия-Новый век" за лучший перевод современной русской литературы на китайский язык»։ Жэньминь Жибао։ 9 ноября 2013։ Վերցված է 1 ноября 2017 
  25. «Указ Президента Российской Федерации от 03.11.1997 г. № 1147 «О награждении орденом Дружбы представителей творческой интеллигенции Китайской Народной Республики»»։ Президент России։ 3 ноября 1997։ Վերցված է 28 октября 2017 
  26. «Указ Президента от 3 ноября 1997 года № 1147 «О награждении орденом Дружбы представителей творческой интеллигенции Китайской Народной Республики»»։ Ельцин-центр։ 3 ноября 1997։ Վերցված է 2 ноября 2017 
  27. «Китайская Народная Республика в 1997 году»։ Институт Дальнего Востока РАН։ Վերցված է 4 ноября 2017 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]