Ալ-Ակսայի ապստամբություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ալ-Ակսայի ապստամբություն
Ալ-Ակսայի ինտիֆադա
Արաբա-իսրայելական հակամարտություն
Թվական Սեպտեմբերի 27, 2000թ. - 2005թ.-ի սկիզբ[1]
Վայր Իսրայել
Հորդանան գետի արևմտյան ափ
Գազայի հատված
Պատճառ Տես «Կարծիքներ Ինտիֆադայի սկսման պատճառների մասին» բաժինը
Արդյունք * Իսրայելի կողմից Հորդանան գետի արևմտյան ափում վերահսկողության հաստատում
Հակառակորդներ
Իսրայել Իսրայել Flag of Palestine.svg ՊԱԿ

Ալ-Ակսայի ապստամբություն (նաև՝ Ալ-Ակսայի ինտիֆադա, արաբ․՝ انتفاضة الأقصى‎‎; եբր.՝ אינתיפאדת אל-אקצה‎), պաղեստինցինցի արաբների զինված ապստամբություն ընդդեմ իսրայելական իշխանությունների Հորդանան գետի արևմտյան ափին և Գազայի հատվածում: Հայտնի է նաև «Պաղեստինյան երկրորդ ինտիֆադա» անվանումով որպես առաջին ինտիֆադայի շարունակություն, որը սկսվել էր 1987 թվականին և ավարտվել 1993 թվականի օգոստոսին Օսլոյի համաձայնագրի կնքումով ու 1994 թվականին Պաղեստինյան ինքնավարության ստեղծումով:

Ապստամբությունը սկսվել է 2000 թվականի սեպտեմբերի 27-ին և արտահայտվել Արաբա-իսրայելական հակամարտությամբ: «Ինտիֆադա» բառը արաբերենից բառացի թարգմանած նշանակում է «ցնցում»: «Ալ-Ակսա» արտահայտությունը 13-րդ դարում Երուսաղեմի Տաճարի լեռան վրա կառուցված հայտնի մզկիթի անվանումն է: Այդ տարածքը սրբազան է համարվում հուդայականությունում և սրբությամբ երրորդը իսլամում:

Պատմական ակնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1993 թվականին Իսրայելի և Պաղեստինի ազատության կազմակերպության միջև Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում կնքվեց խաղաղության համաձայնագիր, որի արդյունքում Հորդանան գետի արևմտյան ափին և Գազայի հատվածում ձևավորվեց Պաղեստինյան ազգային վարչություն (ՊԱՎ): Համաձայնագրով պարտականություններ ստանձնեց նաև ՊԱՎ-ն, համաձայն որի՝ վերջինս պետք է միջոցներ ձեռնարկեր Իսրայելի դեմ զինված հարձակումները կանխելու ուղղությամբ[2][3]

Համաձայնագրի կնքումը պետք է վերջակետ դներ առաջին ինտիֆադային: Ըստ համաձայնագրի պայմանների՝ ենթադրվում էր, որ հաջորդ 5 տարում պետք է վերջնականապես լուծվի Արաբա-իսրայելական հակամարտությունը: Սակայն պայմանագիրը այդպես էլ իրականություն չդարձավ[3]:

Քեմփ Դեյվիդի գագաթնաժողով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2000 թվականի հուլիսին ԱՄՆ նախագահի Քեմփ Դեյվիդ ամառանոցում ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնի, Իսրայելի վարչապետ Էհուդ Բարաքի և Պաղեստինյան ազգային վարչության ներկայացուցիչ Յասեր Արաֆաթի միջև տեղի ունեցան բանակցություններ: Հանդիպման նպատակն էր անկախ Պաղեստին պետության ստեղծման և արաբա-իսրայելական հակամարտության վերջնական լուծման վերաբերյալ համաձայնագրի կնքումը:

Բանակցությունների ընթացքում հակամարտող կողմերը չկարողացան հաղթահարել Արևելյան Երուսաղեմի իրավական կարգավիճակի, պաղեստինցի գաղթականների և մի շարք այլ հարցերի շուրջ հակասությունները: Վերջնական համաձայնագիրը այդպես էլ չկընքվեց: Բանակցությունների ձախողման համար կողմերը՝ Իսրայելն ու ԱՄՆ-ն մի կողմից, ՊԱՎ-ը մյուս կողմից մեղադրեցին միմյանց:

Կարծիքներ Ինտիֆադայի սկսման պատճառների մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]