Իսրայելի գրականություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էլիեզեր Բեն-Յեհուդա, «ժամանակակից եբրայերենի հայրը»

Իսրայելի գրականություն, Իսրայելի տարածքում իսրայելցիների կողմից գրված գրականությունն է: Աշխատանքների մեծ մասը գրված է եբրայերենով, միաժամանակ որոշ իսրայելցի հեղինակներ գրում են իդիշ, անգլերեն, արաբերեն և ռուսերեն լեզուներով: Արաբերեն լեզվով գրականությունը Իսրայելում հաճախ դասակարգում են որպես պաղեստինյան գրականություն: Իսրայելը համարվում է ԱՄՆ-ից հետո երկրորդ երկիրը աշխարհում նոր գրականության տպագրության և առևտրի բնագավառում[1]:

Եբրայերենով գրող բանաստեղծներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսրայելի ժամանակակից գրականության հիմքերը դրվել են երկրորդ ալիայի մի խումբ վտարանդիների կողմից, այդ թվում Շմուել Ագնոնը, Դավիդ Շիմոնին և Յակով Ֆիխմանը: Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը հրեական գրականությունը կենտրոնացված էր Արևելյան Եվրոպայում: Պատերազմից և Ռուսաստանում հեղափոխությունից հետո եբրայերենով գրող շատ բանաստեղծներ արտագաղթեցին Պաղեստին: 1921 թվականին, 70 գրողներ հանդիպեցին Թել Ավիվում և հիմնադրեցին Եբրայերեն գրողների միություն: 1920-1930-ական թվականներին Պաղեստինը դարձավ եբրայական գրականության գերիշխող կենտրոն: Եբրայական գրականության առաջամարտիկներից շատերը եղել են սիոնիստներ: 20-րդ դարի մեծ գործիչներ Ահադ հա-Ամը և Շաուլ Չերնիխովսկին իրենց ստեղծագործական գործունեության վերջին տարիները անցկացրել են Թել Ավիվում և զգալի ազդեցություն են ունեցել եբրայերենով գրող երիտասարդ բանաստեղծների վրա[2]:

Գրողների հաջորդ սերնդի ուշադրության կենտրոնում Իսրայելն էր, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նրանք գրում էին աշխարհի այլ երկրների մասին: Նրանց հիմնական թեման եղել է հայրենադարձության ժամանակաշրջանը և կյանքը կիբուցում: Հանրահայտ մարդկանցից էին Ուրի Ցվի Գրինբերգը և Աբրահամ Շլյոնսկին: Բանաստեղծների երրորդ սերունդը ի հայտ եկավ մոտավորապես Իսրայելի անկախության համար պատերազմի ընթացքում: Առանցքային գործիչներից էին Սամեհ Իզհարը, Մոշե Շամիրը, Հաիմ Գուրին և Բինյամին Թամմուզը: Նրանք սաբրաներ էին և երկիր էին բերվել վաղ տարիքում: Իսրայելը հզոր ազդեցություն է կրել այլ երկրներից, հատկապես արևմտյան: «Քանանացիներ» խումբը նույնիսկ փորձում էր մերժել իսրայելցիների և այլ երկրների հրեաների միջև կապը:

1960-ական թվականների սերունդը (Ավրաահամ Բ. Յոշուա, Ամոս Օզ, Նաթան Յոնաթան, Յորամ Կանյուկ) ձգտում էր տեղ զբաղեցնել իսրայելական մշակույթի աշխարհում և ընդգծել հրեական կյանքի յուրահատուկ կողմերը Իսրայելում:

Գրողների հաջորդ սերունդը ծնվել էր 1960-1970-ական թվականներին և իրենց առաջին ստեղծագործություններով ներկայացել հանրությանը 1980-1990-ական թվականներին: Նրանք քննարկում էին հրեա-իսրայելական գոյության հիմնահարցերը[3]:

Իդիշով գրող բանաստեղծներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացի եբրայերենով գրողներից Իսրայելում զգալի տեսակարար կշիռ ունեն այլ լեզուներով գրված ստեղծագործությունները, մասնավորապես իդիշերենով: Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Վարշավայում, Մոսկվայում և Նյու Յորքում էին գտնվում իդիշերեն գրականության հրատարակության հիմնական կենտրոնները: Պաղեստինում որոշակի թշնամություն էր նկատվում իդիշ լեզվի նկատմամբ, համարելով որ այն կարող է կանխել եբրայերենի վերածնունդը: Սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո փոխվեց իդիշի հանդեպ վերաբերմունքը: Լեզվի եվրոպական կենտրոնները ոչնչացվեցին Հիտլերի և Ստալինի կողմից, իսկ Նյու Յորքում իդիշի հանդեպ հետաքրքրությունը անկում ապրեց: Երկրորդ աշխարհամարտից հետո սկսվեց առաջատար իդիշ գրողների ներգաղթ Իսրայել: Այստեղ լեզուների միջև ներքին փոխհարաբերությունները դարձան բարեկամական և չվնասեցին իդիշին:

Իդիշ հայտնի գրողներից էին Դավիդ Պինսկին, Շոլոմ Աշը և Ավրոմ Սուցկևերը: Իսրայելում իդիշերենով ստեղծագործությունները հիմնականում նվիրված էին Հոլոքոստին (հանրահայտ գրող Յեխիել Դի-Նուր) և ներգաղթյալների կյանքին:

Գրքերի հրատարակում Իսրայելում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսրայելի օրենսդրությամբ Երուսաղեմի հրեական համալսարանն անվճար ստանում է Իսրայելում հրատարակված յուրաքանչյուր գրքից երկուական օրինակ: 2004 թվականին համալսարանի ներկայացուցիչները հայտնեցին, որ իրենք ստացել են 6436 նոր գիրք: 2006 թվականին գրադարանին ուղարկված 8000 գրքերի 85 %-ը, եբրայերեն են: 2004 թվականին հրատարակված գրքերի 8 % -ը երեխաների համար նախատեսված գրքեր են եղել, իսկ 4 %-ը դասագրքեր: Ըստ հրատարակման տեսակի գրքերի 55 % -ը առևտրային են, 14 %-ը ինքնահրատ, 10 %-ը կառավարական, 7 %-ը կրթական, իսկ 14 % -ը այլ տիպի կազմակերպությունների կողմից հրատարակված[4]:

Իսրայելում հայտնի գրողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկական գրողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Арсенал ВВС Израиля самый большой в мире, после США»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-21-ին։ Վերցված է 2010-09-19 
  2. http://www.myjewishlearning.com/culture/literature/FinalEdit_Literature_TO_HebrewLit.html
  3. Encyclopaedia Judaica, 2007, էջ 1001—1002
  4. «News@HebrewU»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-03-22-ին։ Վերցված է 2008-04-18 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]