Իսրայելի նախագահ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
 {{{պաշտոն}}}

Իսրայելի նախագահ (եբր.՝ ‏נשיא מדינת ישראל‏‎‎), Իսրայելի պետության ղեկավարն է: Իսրայելը համարվում է խորհրդարանական հանրապետություն, նրա նախագահը հիմնականում կատարում է ներկայացուցչական և արարողակարգային գործառույթներ, իրական կառավարման լիազորությունները վերապահված են վարչապետին: Նախագահը ընտրվում է Քնեսեթի կողմից յոթ տարի ժամկետով, միևնույն անձը կարող է ընտրվել նախագահ մեկ ժամկետով (մինչև 1993 թվականը` երկու հնգամյա ժամկետից ոչ ավելի): Նախագահի իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչպես նաև ընտրության կարգը սահմանված են «Պետության նախագահի» մասին հիմնական օրենքով:

2014 թվականի հուլիսի 24-ին կայացել է Իսրայելի նախագահ Ռըուվեն Ռիվլինի երդմնակալության արարողությունը[1]:

Իրավունքները և պարտականությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Պետության նախագահի» մասին օրենքի 11-րդ հոդվածի համաձայն նախագահը ստորագրում է քնեսեթի կողմից ընդունված օրենքները միջազգային համաձայնագրերը և ընդունում օտարերկրյա պետությունների դեսպանների հավատարմագրերը: Նախագահի կողմից նշանակվում են դատավորները, Իսրայելի արտերկրների դեսպաններն ու հյուպատոսները և այլ պաշտոնատար անձինք, գործնականում այս գործառույթը արարողակարգային բնույթ է կրում, քանի որ օրենքի 12-րդ հոդվածով սահմանված է, որ նախագահն իրավունք ունի ստորագրել միայն այն փաստաթղթերը, որոնք հավանության են արժանացել վարչապետի, կամ կառավարության նախարարներից մեկի կողմից (բացառությամբ կառավարության ձևավորմանը և քնեսեթի լուծարմանը վերաբերվող փաստաթղթերի):

Նախագահն իրավունք ունի ներում շնորհելու հանցագործներին, նվազեցնելու դատարանի կողմից սահմանված պատժաչափը: Իսրայելի ազատազրկված յուրաքանչյուր քաղաքացի իրավունք ունի իր կյանքի ընթացքում մեկ անգամ դիմելու նախագահին ներում շնորհելու խնդրանքով: Ներման խնդրանքով կարող են դիմել նաև Իսրայելի այլ քաղաքացիներ, այս ձևով է ներում շնորհվել ահաբեկիչ Սամիր Կունտարին:

11-րդ հոդվածով սահմանված է նաև, որ նախագահը պետք է կատարի «Կառավարության մասին» օրենքով սահմանված, կառավարության ձևավորման հետ կապված պարտականությունները: Այդ օրենքի համաձայն, նախագահի պարտականությունների մեջ է մտնում, որպես վարչապետի թեկնածու քնեսեթի ընտրված անդամներից մեկի առաջադրումը: Այս թեկնածուին հանձնարարվում է կառավարություն ձևավորել: Վարչապետի թեկնածուի նշանակումը կատարվում է քնեսեթի ընտրություններից հետո, վարչապետի հրաժարականից կամ գործող կառավարության հրաժարականի դեպքում: Որպես կանոն ամենաշատ ձայներ հավաքած կուսակցության առաջնորդը ստանում է կառավարության ձևավորման մանդատը, սակայն Իսրայելի պատմության մեջ երկու անգամ Իսրայելի նախագահները այլ որոշում են կայացրել: 1950 թվականին Իսրայելի առաջին կառավարության հրաժարականից հետո, երբ Դավիդ Բեն Գուրիոնը չկարողացավ ձևավորել նոր կառավարություն, այն հանձնարարվեց Առաջադիմական կուսակցության առաջնորդ Պինհաս Ռոզենին, չնայած նրա կուսակցությունը քնեսեթում ուներ ընդամենը հինգ տեղ[2][3]: Ռոզենի փորձը ձախողվեց և արդյունքում նոր կառավարությունը գլխավորեց Բեն Գուրիոնը: 2009 թվականի ընտրություններից հետո կառավարության ձևավորումը հանձնարարվեց Բենյամին Նեթանյահուին, չնայած նրա ղեկավարած Լիկուդ կուսակցությունը ընտրություններում զբաղեցրել էր երկրորդ տեղը` ստանալով 27 մանդատ, իսկ առավել շատ 28 ձայն հավաքել էր Կադիմա կուսակցությունը[4][5]:

Ընտրություններ և պաշտոնից հեռացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մասնակցություն ընտրություններին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսրայելի ցանկացած քաղաքացի, ով մշտապես ապրում է երկրում, իրավունք ունի իր թեկնածությունը դնել նախագահի պաշտոնի համար ընտրություններում:

Ընտրության կարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրենքի 8-րդ հոդվածը սահմանում է, որ նախագահն ընտրվում է քնեսեթի կողմից, գաղտնի քվեարկությամբ: Ընտրվելու համար պահանջվում է ապահովել քնեսեթի անդամների ձայների բացարձակ մեծամասնությունը (61 ձայն): Եթե ընտրության արդյունքում թեկնածուներից ոչ մեկը չի հավաքում պահանջվող ձայների քանակը, նշանակվում են նոր ընտրություններ, նույն պայմաններով: Եթե երկրորդ փուլը չի ավարտվում թեկնածուներից մեկի ընտրությամբ, նշանակվում է երրորդ փուլ: Քվեարկության երրորդ (և հետագա) փուլերում, ընտրությունից դուրս է մնում նախորդ տուրում ամենացածր ձայներ հավաքած թեկնածուն, իսկ հաղթելու համար անհրաժեշտ է հավաքել ձայների պարզ մեծամասնություն:

Հրաժարական և պաշտոնից հեռացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահն իրավունք ունի կամավոր հրաժարական տալ, այդ մասին համապատասխան նամակ գրելով քնեսեթի խոսնակին: Նախագահի հրաժարականն ուժի մեջ է մտնում քնեսեթի խոսնակի կողմից հրաժարականի նամակը ստանալուց 48 ժամ հետո: Նախագահը կարող է քնեսեթի որոշմամբ պաշտոնից ազատվել, նախագահի կարգավիճակին անհամատեղելի արարքներ թույլ տալու պատճառով: Պաշտոնից ազատելու որոշման ընդունման համար անհրաժեշտ է քնեսեթի անդամների ընդհանուր թվի երեք քառորդի աջակցությունը: Պաշտոնից ազատելու գործընթացը կարող է սկսվել քնեսեթի առնվազն 20 անդամի պահանջով: Նախագահի պաշտոնից ազատելու բողոքը պետք է ներկայացվի քնեսեթի հանձնաժողովին, այն ընդունվում է հետագա քննարկման, եթե դրա օգտին քվեարկել են հանձնաժողովի անդամների երեք քառորդը: Քնեսեթը իրավունք ունի նախագահին պաշտոնից ազատելու նաև այն դեպքում, եթե նա առողջական վիճակի հետ կապված չի կարողանում կատարել իր պարտականությունները: Այս դեպքում պաշտոնաթողության որոշման ընդունման համար բավական է պարզ մեծամասնության աջակցությունը: Առողջական վիճակի պատճառով նախագահին ազատելու հարցը հանձնաժողովում քննարկելու համար անհրաժեշտ է հանձնաժողովի անդամների երկու երրորդի համաձայնությունը և բժշկական հանձնաժողովի հիմնավորված եզրակացությունը:

Նախագահը կարող է ժամանակավորապես դադարեցնել իր պարտականությունների կատարումը արտասահման մեկնելու կապակցությամբ, (ինքնաբերաբար մինչև նախագահի երկիր վերադառնալը), կամ առողջական վիճակի պատճառով, կամ էլ այլ հարգելի պատճառով, այդ դեպքում պարտականությունների կատարման դադարեցման որոշումը պետք է հաստատվի քնեսեթի գործերի հանձնաժողովի կողմից: Նախագահի պարտականությունների ժամանակավորապես դադարեցման ժամկետը չի կարող գերազանցել երեք ամիսը: Նախագահի պաշտոնից հեռանալուց հետո կամ պարտականությունների ժամանակավորապես դադարեցման դեպքում նախագահի պարտականությունները կատարում է քնեսեթի խոսնակը, մինչև նոր նախագահի ընտրությունը կամ գործող նախագահի պաշտոնին վերադառնալը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]