Վուդրո Վիլսոն
 |
Այս հոդվածը տեղեկատվական աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում և ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ |
Թոմաս Վուդրո Ուիլսոն, Վուդրո Վիլսոն (անգլերեն` Thomas Woodrow Wilson, 28 դեկտեմբերի 1856, Սթրաութոն, Վիրգինիա — 3 փետրվարի 1924, Վաշինգտոն, Կոլումբիա ֆեդերալ շրջան), ԱՄՆ 28-րդ նախագահ (1913—1921), դեմոկրատական կուսակցությունից: Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1919 թ.): Հայտնի է նաև որպես պատմաբան և քաղաքագետ, 1890-1902 թթ. եղել է Փրինսթոնի համալսարանի պրոֆեսոր:
1917 թ. ԱՄՆ մտել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ Անտանտի կազմում: 1918 թ. հունվարին առաջ է քաշել խաղաղության ծրագիր` իր նշանավոր տասնչորս կետերը: Առաջին աշխարհամարտում Գերմանիայի, Ավստրո-Հունգարիայի և Թուրքայի պարտությունից հետո` գլխավորել է ԱՄՆ-ի պատվիրակությունը Փարիզի հաշտության կոնֆերանսում:
[խմբագրել] Վիլսոնը և Հայկական հարցը
Վիլսոնը Հայկական հարցի հայանպաստ լուծման և անկախհայկական պետության հզորացման ջատագով էր: Պաշտպանում էր ԱՄՆ կողմից Հայաստանի մանդատը ստանձնելու գաղափարը: Սևրի պայմանագրի իրողությունները ամրագրելու նպատակով Ազգերի լիգայի հանձնարարությամբ Վիլսոնի կողմից գծվեց թուրք-հայկական նոր սահմանագիծը (հայտնի է Վիլսոնի իրավարարական պայմանակարգ կամ Վիլսոնի իրավարար վճիռ անուններով): Սակայն արագ փոփոխվող միջազգային կացությունը, Անտանտի երկրների միջև հակասությունների սրումը, Խորհրդային Ռուսաստանի հզորացումը և հակագրոհը, այդ նպատակով նրա մերձեցումը Քեմալական Թուրքայի հետ, որի արդյունքում դադարեց Հայաստանի առաջին հանրապետության գոյությունը, ձախողեցին ինչպես Հայաստանի մանդատի ընդունումը ԱՄՆ սենատում, այնպես էլ Սևրի պայմանագրի իրագործումը:
[խմբագրել] Վուդրո Վիլսոնի գաղափարը՝ հավաքական անվտանգության սկզբունքը
Իրենց էությամբ հավաքական անվտանգության և դաշինքների ստեղծման համակարգերը լիովին տարբեր երևույթներ են: Այսպես.
- .Դաշինքներն ուղղված են ընդդեմ կոնկրետ սպառնալիքի և ենթադրում են կոնկրետ պարտավորություններ երկրների որոշակի խմբի համար: Մինչդեռ հավաքական անվտանգության սկզբունքը չի ներառում կոնկրետ սպառնալիքի առկայություն և չի տալիս երաշխիքներ որևէ առանձին երկրի: Այն հակադրվում է խաղաղության դեմ ուղղված ցանկացած սպառնալիքի, անկախ նրանից, թե ով է դրա կրողը, կամ ում դեմ է այն ուղղված:
- .Դաշինքները ենթադրում են կոնկրետ հակառակորդի առկայություն: Մինչդեռ հավաքական անվտանգության համակարգը պաշտպանում է միջազգային իրավունքը վերացականորեն: Կարգուկանոնը նրա միջոցով ապահովվում է ճիշտ այնպես, ինչպես քրեական օրենսգիրքն է ապահովում երկրի իրավական համակարգը:
[խմբագրել] Վուդրո Վիլսոնի 14 կետերը
- Խաղաղության պայմանագրերի կնքում:
- Ծովերում նավագնացության բացարձակ ազատություն:
- Առևտրի ազատություն` մաքսային պատնեշների վերացում:
- Զինաթափման երաշխիքներ:
- Գաղութային հարցերի անկանխակալ կարգավորում:
- Գերմանիայի կողմից ռուսական բոլոր բռնազավթված տարածքների ազատագրում:
- Բելգիայի ազատագրում և պետության վերականգնում:
- Գերմանիայի կողմից բռնազավթված ֆրանսիական տարածքների վերադարձ` ներառյալ Էլզաս-Լոթարինգիան:
- Իտալիայի սահմանների ճշգրտում:
- Ավստրո-Հունգարիայի ժողովուրդներին ինքնիշխանության տրամադրում:
- Գերամանիայի կողմից բռնազավթված Ռումինիայի, Սերբիայի և Չեռնոգորիայի տարածքների ազատագրում, Սերբիային դեպի ծով ելքի տրամադրում:
- Օսմանյան տերության թուրքական մասերի ինքնուրույն գոյություն և ազգային երկրամասերի ինքնիշխանություն:
- Լեհաստանի անկախ պետության ստեղծում:
- Ազգերի համընդհանուր միության(Ազգերի լիգա) ստեղծում`տարածքային միասնականության և մեծ ու փոքր պետություններին հավասարապես քաղաքական անկախության երաշխիքների տրամադրման նպատակով:
