Նյարդային համակարգ
 |
Այս հոդվածը տեղեկատվական աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում և ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ |
Նյարդային համակարգը կարգավորում է բոլոր օրգանների և օրգան համակարգերի գործունեությունը, ապահովելով նրանց ֆուկցիոնալ միասնությունը, միաժամանակ ապահովում օրգանիզմի, որպես մեկ ամբողջության կապը արտաքին միջավայրի հետ:
Նյարդային համակարգի կառուցվածքային միավորը նեյրոնն է: Նեյրոններն ունեն ելուններ, որոնցով և կոնտակտի մեջ են մտնում միմյց հետ` հպվելով միմյանց, աըդ հատվածները կոչվում են սինապսներ (կապ), որտեղ որպես հաղորդիչ հանդիսանում են մեդիատորները: Մեդիատորները ակտիվ կենսաբանական նյութեր են (ացետիլխոլին, ադրենալին, նորադրենալին): Երբ գրգիռը հասնում է սինապս, բշտերը պայթում են, մեդիատորները դուս են գալիս և հաղորդում գրգիռը մյուս նյարդերին:
Ըստ կառուցվածքի և ֆունկցիայի նեյրոնները լինում են.
- Զգացող
- Միջադիր
- Շարժիչ
նեյրոն
Բովանդակություն |
Նյարդային համակարգի բաժինները [խմբագրել]
Նյարդային համակարգը բաղկացած է երկու բաժնից.
- Սոմատիկ նյարդային համակարգ (նյարդավորում է կմախքի մկանները և զգայարանները)
- Վեգետատիվ նյարդային համակարգ (նյարդավորում է բոլոր ներքին օրգանները, հարթ մկանները, անոթները)
Նյարդային համակարգը, ըստ տեղադրական սկզբունքի բաժանվում է.
- Կենտրոնական նյարդային համակարգ (գլխուղեղ և ողնուղեղ)
- Պերիֆերիկ նյարդային համակարգ (նյարդարմատներ, նյարդային հանգույցներ, նյարդային հյուսակներ, նյարդեր և նյարդային վերջույթներ)
Սպիտակ և գորշ նյութ [խմբագրել]
Կենտրոնական նյարդային համակարգին պատկանող գլխուղեղի և ողնուղեղի կտրվածքների վրա նկարագրվում են սպիտակ և գորշ նյութերը:
Գորշ նյութը, դա նյարդային բջիջների և նրանց ելունների մոտակա ճյուղերի կուտակումներն են:
Սպիտակ նյութը, դա սովորաբար իրենից ներկայացնում է նյարդային բջիջների ելուններ, որոնք պատված են միելինային թաղանթով, հենց դրանով է պայմանավորված հաղորդչական ուղիները:
Սպիտակ նյութեր մեջ նկարագրվում են մեկուսացված գորշ նյութի կուտակումները, որոնք կոչվում են կորիզներ և հանգույցներ:
Ռեֆլեքս [խմբագրել]
Նյարդային համակարգի աշխատանքի հիմքում ընկած է ռեֆլեքսը, որը օրգանիզմի գործունեության սկզբունքն է համարվում:
Ռեֆլեքսը օրգանիզմի պատասխան ռեակցիան է արտաքին և ներքին գրգռիչներին, որն իրականացվում և միաժամանակ վերահսկվում է կենտրոնական նյարդային համակարգի կողմից:
Այն ուղին, որով անցնում է նյարդային ազդակը` ռեցեպտորից մինչև գործող օրգան, կոչվում է ռեֆլեկտոր աղեղ:
Այն ունի հինգ օղակ.
- Ռեցեպտոր (ընկալիչ)-դրանք նյարդային վերջույթներն են,որոնք ընկալում են միջավայրի ազդակները և փոխանցում նյարդային գրգիռը:
- Կենտրոնաձիգ նյարդաթել (զգացող)-սրանք ընկալիչներում առաջացած գրգիռը հաղորդում են ԿՆՀ և ապահովում նյարդային ազդակի կենտրոնաձիգ հաղորդումը:
- Նյարդային կենտրոն (գլխուղեղ, ողնուղեղ)-կամ միջանկյալ ու շարժողական նեյրոններ, որոնք ընկալում,վերլուծում և հաղորդում են գրգիռը ռեֆլեքսային աղեղի հաջորդ բաժին:
- Կենտրոնախույս նյարդաթել (շարժիչ), որոնք ապահովում են նյարդային պատասխան ազդակների հաղորդումը ծայրամասային օրգաններին ու հյուսվածքներին:
- Գործող օրգան /մկան,գեղձ/, որն իրականացնում է այդ ռեֆլեքսային գործունեությունը:
Մարդու օրգանիզմում ռեցեպտորները բաժանվում են երեք խմբի.
- Էքստերոցեպտորներ (արտաքին)
- Պրոպիոցեպտորներ (մկաններ, ջլեր, հոդեր, ոսկրեր)
- Ինտերոցեպտորներ (ներքին օրգաններ)
Յուրաքանչյուր ռեֆլեքս ունի որոշակի ժամանակ, որը գրգռման պահից մինչև նրա պատասխանը ընկած ժամանակն է: Հիմնականում այդ ժամանակը կախված է գրգռի ուժից և կենտրոնական նյարդային համակարգի դրդունակությունից: Տարբերում են.
- Բնածին ռեֆլեքս (դրանք անպայման են)
- Պայմանական ռեֆլեքս (դրանք ձեռքբերովի են)
Ռեֆլեքսները լինում են պարզ և բարդ (ըստ նեյրոնների քանակի): Պարզ ռեֆլեքսների դեպքում ռեֆլեքսային աղեղը կազմված է 2 նեյրոնից` զգայական-շարժողական: Պարզ ռեֆլեքսներն են արմնկային, ծնկային, աքիլեսյան ռեֆլեքսները, հազը, փռշտոցը: Բարդ ռեֆլեքսային աղեղը պարունակում է 1 կամ ավելի միջանկյալ նեյրոններ, որոնք տեղավորված են զգայական և շարժողական նեյրոնների միջև: Բարդ են քայլքը, վազքը, վեգետատիվ ֆունկցիաներ իրականացնող ռեֆլեքսային աղեղները: Ռեֆլեքսի իրականացման համար պարտադիր է ռեֆլեքսային աղեղի բոլոր բաղադրամասերի առկայությունը:
Այլ [խմբագրել]
Նիարդաթելերի խրձերն առաջացնում էն նիարդեր, որոնք պատված են միելինային էլեկտրամեկուսիչ թաղանթով:
