Սինապս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սինապսի սխեմա

Սինապսը (հունարեն՝ σύναψις-միացում, կապ) մասնագիտացված հպում է նյարդաբջիջների միջև կամ նյարդաբջիջների և դրդվող գոյացությունների միջև, որոնք ապահովում են դրդման հաղորդումը՝ պահպանելով դրա տեղեկատվական նշանակությունը։ Գրգիռը հաղորթող բջջի (նախասինապսային նեյրոն) բջջաթաղանթը սերտորեն հարում է գրգիռն ընդունող բջջի (ետսինապսային) բջջաթաղանթի հետ։ Որպես կանոն նախասինապսային մասը գտնվում է աքսոնի ծայրամասում, իսկ ետսինապսային մասը կարող է լինել բջջի մարմնի, աքսոնի, ինչպես նաև դենդրիդների վրա։ [1]

Գոյություն ունեն երկու հիմնական սինապսային տեսակներ

  • Քիմիական սինապս. նախասինապսային նեյրոնը արձակում է նեյրոհաղորդիչ, որը միանալով ետսինապսային թաղանթին, խթանում է էլեկտրական գրգռի առաջացում կամ երկրորդային հաղորդակցային ընթացք (secondary messenger pathway)
  • Էլեկտրական սինապս. նախասինապսային և ետսինապսային թաղանթներն իրար հետ միացված են ճեղքային հանգուցներով (gap junction), որոնք ընդունակ են հաղորդել էլեկտրական հոսանք։

Սինապսային Բևեռացում[խմբագրել]

Սինապսի գործողությունը կախված է բջջային բևեռացումից։ Նյարդաբջիջների հատուկ կառուցվածքը ապահովում է գործողության պոտենցիալների ուղղորդված հաղորդումը դենդրիտներից դեպի աքսոն։ Դեռ վաղուց, նյարդաբջջիջներն օգտագործվել են որպես բջջային բևեռացման մոդել, և հատուկ կարևորություն ունեն սինապսային մոլեկուլների բևեռացված տեղայնության մեքանիզմները։ Սինապսային բևեռացման մեջ կարևոր դեր ունի IMPase-ով կարգավորգող PIP2 ազդանշանը։ [2][3][3][4][5]

Դերը Հիշողության Մեջ[խմբագրել]

Գիտնականները համաձայն են որ սինապսները կարևորության դեր ունեն հիշողության ձևավորման մեջ։ Երբ նախասինապսային նեյրոտրանսմիտերները ակտիվացնում են ետսինապսային ռեցեպտորները, երկու նեյրոնների միջև կապն ուժեղանում է վերջիններս միաժամանակ ակտիվացման դեպքում։ Այս կապի ուժեղացմումը դրևորվում է որպես տեղեկություն, որը հանդես է գալիս որպես հիշողություն։ Սինապսային ուժեղացման այս գործընթացը կոչվում է երկարատև պոտենցիացիա։ Երկարատև պոտենցիացիա տեղի է ունենում ետսինապսային NMDA և AMPA ռեցեպտորների շնորհիվ։ Նմանատիպ մեխանիզմով նայեվ տեղի է ունենում երկարատեվ ընկճումը։ [6]

Նախասինապսիային նեյրոնը ևս կարող է կառավարել սինապսային ճկունոթյունը, փոփոխելով նեյրոտրանսմիտերների արձակումը ։ Այս գործընթացը կոչվում է կարճատև պոտենցիացիա, կամ կարճատև ընկճում։[7]

Լրացուցիչ Պատկերներ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Tripartite synapses: astrocytes process and control synaptic information, Trends in Neurosciences, Volume 32, Issue 8, 421–431, 27 July 2009
  2. Key regulators in neuronal polarity. Arimura N, Kaibuchi K Neuron. 2005 Dec 22; 48(6):881–4.
  3. 3,0 3,1 Synaptic Polarity Depends on Phosphatidylinositol Signaling Regulated by myo-Inositol Monophosphatase in Caenorhabditis elegans. Kimata, T et al., Genetics. 2012 June;191(2):509–521.
  4. Lithium salts in the treatment of psychotic excitement. CADE JF Med J Aust. 1949 Sep 3; 2(10):349–52.
  5. Tanizawa Y., Kuhara A., Inada H., Kodama E., Mizuno T., et al. , 2006. Inositol monophosphatase regulates localization of synaptic components and behavior in the mature nervous system of C. elegans. Genes Dev. 20: 3296–3310.
  6. Long-Term Potentiation and Memory. Lynch, M.A. 1b.
  7. [Krugers, H. J., & Zhou, M. (2011). Regulation of Excitatory Synapses and Fearful Memories by Stress Hormones. Frontiers in Behavioural Neuroscience, 5. Retrieved March 21, 2013, from http://bf4dv7zn3u.search.serialssolutions.com.myaccess.library.utoronto.ca/?ctx_ver=Z39.88-2004&ctx_enc=info%3Aofi%2Fenc%3AUTF-8&rfr_id=info:sid/summon.serialssolutions.c]