Սինապս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սինապսի սխեմա

Սինապսը (հունարեն՝ σύναψις-միացում, կապ) մասնագիտացված հպում է նյարդաբջիջների միջև կամ նյարդաբջիջների և դրդվող գոյացությունների միջև, որոնք ապահովում են դրդման հաղորդումը՝ պահպանելով դրա տեղեկատվական նշանակությունը։ Գրգիռը հաղորթող բջջի (նախասինապսային նեյրոն) բջջաթաղանթը սերտորեն հարում է գրգիռն ընդունող բջջի (ետսինապսային) բջջաթաղանթի հետ։ Որպես կանոն նախասինապսային մասը գտնվում է աքսոնի ծայրամասում, իսկ ետսինապսային մասը կարող է լինել բջջի մարմնի, աքսոնի, ինչպես նաեւ դենդրիդների վրա։ [1]

Գոյություն ունեն երկու հիմնական սինապսային տեսակներ

  • Քիմիական սինապս. նախասինապսային նեյրոնը արձակում է նեյրոհաղորդիչ, որը միանալով ետսինապսային թաղանթին, խթանում է էլեկտրական գրգռի առաջացում կամ երկրորդային հաղորդակցային ընթացք (secondary messenger pathway)
  • Էլէկտրական սինապս. նախասինապսային եւ ետսինապսային թաղանթներն իրար հետ միացված են ճեղքային հանգուցներով (gap junction), որոնք ընթունակ են հաղորթել էլեկտրական հոսանք

Սինապսային Բևեռացում[խմբագրել]

Սինապսի գործողությունը կախված է բջջային բևեռացումից։ Նյարդաբջիջների հատուկ կառուցվածքը ապահովում է գործողության պոտենցիալների ուղղորդված հաղորդումը դենդրիտներից դեպի աքսոն։ Դեռ վաղուց, նյարդաբջջիջներն օգտագործվել են որպես բջջային բեւեռացման մոդել, եւ հատուկ կարեւորություն ունեն սինապսային մոլեկուլների բեւեռացված տեղայնության մեքանիզմները։ Սինապսային բեւեռացման մեջ կարեւոր դեր ունի IMPase-ով կարգավորգող PIP2 ազդանշանը։ [2][3][3][4][5]

Դերը Հիշողության Մեջ[խմբագրել]

Գիտնականները համաձայն են որ սինապսները կարեւորության դեր ունեն հիշողության ձեւավորման մեջ։ Երբ նախասինապսային նեյրոտրանսմիտերները ակտիվացնում են ետսինապսային ռեցեպտորները, երկու նեյրոնների միջեւ կապն ուժեղանում է վերջիններս միաժամանակ ակտիվացման դեպքում։ Այս կապի ուժեղացմումը դրեւորվում է որպես տեղեկություն, որը հանդես է գալիս որպես հիշողություն։ Սինապսային ուժեղացման այս գործընթացը կոչվում է երկարատեւ պոտենցիացիա։ Երկարատեւ պոտենցիացիա տեղի է ունենում ետսինապսային NMDA եւ AMPA ռեցեպտորների շնորհիվ։ Նմանատիպ մեխանիզմով նայեվ տեղի է ունենում երկարատեվ ընկճումը։ [6]

Նախասինապսիային նեյրոնը եւս կարող է կառավարել սինապսային ճկունոթյունը, փոփոխելով նեյրոտրանսմիտերների արձակումը : Այս գործընթացը կոչվում է կարճատեւ պոտենցիացիա, կամ կարճատեւ ընկճում։[7]

Լրացուցիչ Պատկերներ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Tripartite synapses: astrocytes process and control synaptic information, Trends in Neurosciences, Volume 32, Issue 8, 421–431, 27 July 2009
  2. Key regulators in neuronal polarity. Arimura N, Kaibuchi K Neuron. 2005 Dec 22; 48(6):881–4.
  3. 3,0 3,1 Synaptic Polarity Depends on Phosphatidylinositol Signaling Regulated by myo-Inositol Monophosphatase in Caenorhabditis elegans. Kimata, T et al., Genetics. 2012 June;191(2):509–521.
  4. Lithium salts in the treatment of psychotic excitement. CADE JF Med J Aust. 1949 Sep 3; 2(10):349–52.
  5. Tanizawa Y., Kuhara A., Inada H., Kodama E., Mizuno T., et al. , 2006. Inositol monophosphatase regulates localization of synaptic components and behavior in the mature nervous system of C. elegans. Genes Dev. 20: 3296–3310.
  6. Long-Term Potentiation and Memory. Lynch, M.A. 1b.
  7. [Krugers, H. J., & Zhou, M. (2011). Regulation of Excitatory Synapses and Fearful Memories by Stress Hormones. Frontiers in Behavioural Neuroscience, 5. Retrieved March 21, 2013, from http://bf4dv7zn3u.search.serialssolutions.com.myaccess.library.utoronto.ca/?ctx_ver=Z39.88-2004&ctx_enc=info%3Aofi%2Fenc%3AUTF-8&rfr_id=info:sid/summon.serialssolutions.c]