Խոհանոց (շինություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Bílá zembráno.jpg

Խոհանոց, (գերմ.՝ Küche) շինություն` կերակուր պատրաստելու համար[1]: «Խոհանոց» բառը,որը ծագել է գերմաներեն Küche բառից: Գրավոր աղբյուրներում օգտագործվում է 1717 թվականից[2]: Մինչ այդ գործածվում էին «ճաշարան» կամ «եփութափի խրճիթ» անվանումները:

Ժամանակակից բնակարաններում խոհանոցը գերադասելի է, որ լինել 8 մ²-ից ոչ պակաս և կարող է համատեղել ճաշասենյակի հետ[3]: Ըստ նախագծերի խոհանոցները կարող են կահավորված լինել ինչպես [4]

  • խոհանոց-որմնախորշ, տարածքը ոչ պակաս, քան 5 մ²
  • խոհանոց-ճաշասենյակ - ոչ պակաս, քան 6 մ²
«խոհանոց» ժեստը հայերեն ժեստերի լեզվով

Խոհանոց կոչվող շինության համար հատկանշական է սննդամթերքի և խոհանոցային պարագաների պահպանման վայրերի առկայությունը (պահարաններ), ցածր ջերմաստիճանում սննդամթերքի պահպանման համար` սառնարանը, ինչպես նաև վայրեր առաջնային և հետագա մշակման համար (լվացում, կտրման սեղաններ) և սննդի ջերմամշակման (խոհանոցային վառարան, վառարան, միկրոալիքային վառարան), պատրաստի ճաշատեսակների տեղադրման և օգտագործման վայրեր:

Խոհանոցը համարվում է ամառային, եթե այն օգտագործվում է միայն տարվա տաք եղանակներին:

Եփութափի խրճիթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճաշարանը կարող էր տեղավորվել բնակելի տան շրջակայքում կամ առանձին շենքում: Եփութափի խրճիթները կարող էին լինել քարե կամ փայտե: Եփութափի խրճիթում ռուսական վառարան են դրել կամ բաց օջախ են սարքել: Ճաշարանը, որում եփվում էր գարեջուրը, կոչվում էր գարեջրագործարան: Հացատունը մի խրճիթ էր, որում հաց էին թխում:

Ճաշարանում պահվում էին սպասք, պղնձե կամ երկաթե կաթսաներ: Մեծ կալվածքներում սնունդը պատրաստվում էր մեծ թվով մարդկանց համար: Կաթսաները կարող էին լինել յոթ դույլանոց, չորս դույլանոց, մեկ դույլանոց, կես դույլանոց: Նրանք կոչվում էին խոհարարական կամ սննդային կաթսաներ: Գարեջրի կամ գինու կաթսաները կարող էին հասնել 50 դույլանոց չափսի: Փոքր քանակությամբ կերակուր պատրաստելու համար օգտագործում էին թասեր:

Ավանդույթի համաձայն օգտագործում էին պղնձե, երկաթե թավաներ բռնակներով և առանց բռնակի: Խմորը հունցում էին տաշտերի մեջ: Սպասքը պահվում էր դարակների վրա կամ առանձին մառաններում: Ամբողջ սպասքը կոչվում էր տարաներ:

Ճաշարանից ճաշասենյակ հեղուկ սնունդը տեղափոխում էին կաթսաներով, տակառներով կամ կափարիչով անագե տարաներով: Պինդ սնունդը տեղափոխում էին ամանների մեջ: Հարուստ մարդկանց ամանները արծաթյա էին, աղքատներինը` անագե կամ փայտե: Ամանները ունեին տարբեր չափսեր և ձևեր (սագի ուտեստ, կարապի ուտեստ և այլն): Ճաշարանից ուտեստը տեղափոխում էին մի ամանով, սեղանին մատուցում էին մեկ այլ ամանով: Մեծ ամանից կարող էին ուտել մի քանի մարդ: Բանջարեղենը մատուցում էին բանջարեղենային ամաններով: Մեծ ամաններին ամրացնում էին երկու կամ չորս օղակներ: Այդպիսի ամնները կարող էին տեղափոխել մի քանի մարդ:

Խմիչքները մատուցում էին բրատինման տարաներում, որոք կարող էին հասնել մինչև վեց դույլաչափ։ Սեղանին դնում էին նաև դույլով ըմպելիք[5]:

Խոհանոցային տարածքի պլանավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոհանոցի հիմնական պլանավորումը ընդունված է համարել աշխատանքային եռանկյուն: Աշխատանքային եռանկյունը, դա գոտիների միջև առավել հաճախակի տեղաշարժերի սխեմատիկ պատկերն է՝ սալօջախի, լվացարանի և սառնարանի գոտու: Խոհանոցի պլանի մեջ ուղիղ գծերով հնարավոր է գծել սալօջախից լվացարան, լվացարանից սառնարան և սառնարանից սալօջախ գծագիրը: Հաշվի առնելով հիմնական կենցաղային սարքերի և կահույքի օբյեկտների եռանկյան կանոնները, ժամանակակից քաղաքային խոհանոցում են գտնվում սառնարան, խոհանոցային սեղան, լվացարան, դրա վրա գտնվող չորացնող պահարան և խոհանոցի վառարան: Դրանք տեղավորում են իրար նկատմամբ հնարավորինս հարմարավետ։ Եռակյան կանոնների համաձայն, նրա տարածությունը պետք է միջինում կազմի 6,7-8 մետր, իսկ յուրաքանչյուր կողմ` 1,5-3 մետր: Այն դեպքում, երբ եռանկյան կողմերից մեկի երկարությունը մի փոքր տարբերվում է մյուսներից, հնարավոր է պատճառի աշխատանքային անհարմարություն[6]: Դիզայներները և նախագծողները կենցաղային տեխնիկայի և խոհանոցային կահույքի տեղադրման մի քանի հիմնական կանոններ են մշակել[7][8]՝

  • սարքերը և կահույքը չպետք է խանգարեն միմյանց և մարդկանց, խանգարեն անցնմանը և ստեղծեն վտանգավոր հարևանություն վարագույրների հետ և այլն,
  • խոհանոցային վառարանը պետք է տեղադրված լինի պատուհանից ամենաքիչը 16 սանտիմետր հեռավորության վրա, 10-20 սանտիմետր հեռու պատերից և 45 սանտիմետր` սառնարանից, գոլորշու կլանման համար և վառարանի հոտերի համար հարկավոր է տեղադրել օդորակիչ:

Խոհանոցի գոտիավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատանքային գոտիներ` դրանք որոշակի գործառույթներ ունեցող խոհանոցի մասեր են [9]:Աշխատանքային սեղանը, որպես կանոն, տեղադրում այնպիսի հատվածում, որտեղից ազատ անցում հնարավոր կլինի վառարանի, լվացարանի և սառցախցիկի մոտ: Ճաշասեղանը, էլեկտրական վառարանը և լվացարանը կազմում են մեկ հոծ գիծ, եթե նրանք տեղադրվում են միասին: Այսպիսով, ապահովում են մաքրման գործընթացի հարմարավետությունը,տարանջատումը, սննդի պատրաստումը: Հատակից մինչև աշխատանքային մակերեսի օպտիմալ հեռավորությունը 800-ից մինչև 850 մմ է:

Մթերքի պահպանման գոտի` սրա մեջ են մտնում սառնարանը, նաև արկղերը և պահարանները: Սառնարանի ընտրության ընթացքում հարկավոր է հաշվի առնել շինության չափսերը և ընդհանուր դիզայնը:

Սանիտարական գոտի` դա աշխատանքային գոտի է` ներառած լվացարանը, սպասք լվացող մեքենան և սննդային մնացորդների տարողությունը: Լվացարանը հարկավոր է տեղադրել սառնարանի մոտ կամ խոհանոցի կենտրոնական մասում` անցման տեղին հարմար, քանի որ սպասքը և մթերքը անընդհատ լվանում են և չորացնում: Բազմաթիվ խոհանոցներում լվացարանը գտնվում է անկյունում` խոհանոցային պահարանի դռների մոտ [10]:

Խոհանոցի պլանավորման ծրագրային միջոցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացի դասական մոտեցումից օգտագործում են նախագծման և մասնագիտական ինտերիերի ձևավորման ծրագրեր [11]: Դրանցից հիմնականները հանդիսանում են Autocad, ArchiCAD, FloorPlan 3D, 3D Studio MAX, Google SketchUp, ArCon Home: Այդ ծրագրերի հիմնական խնդիրը սենյակի եռաչափ արտացոլումն է. պատեր, առաստաղ, հատակ, ինչպես նաև դռներ, կահույք և լրացուցիչ պարագաներ: Նրանց առավելությունը, դա ապագա ինտերիերի վիրտուալ կերպարի բարձր ճշգրտությունն է: Ինտերիերի, հարդարման և այլ նյութերի տարրերը ընտրվում են 3D օբյեկտների հատուկ պահոցների միջոցով [12]: Համակարգչային տեխնոլոգիաների և նախագծման զարգացման հետ ստեղծվել է մոդելավորման նոր ձև, որը թույլ է տալիս ստեղծել առցանց տարածքի եռաչափ մոդելներ, անմիջապես ինտերնետ միջավայրում [13]: Այդ ծրագրերը վերաբերում են Rich Internet Applications դասերին: Հայտնի են 3D Сomplete Room Planner (mydeco), Roomplanner 3D, Dragonfly (Autodesk), floorplanner, Planner 5D և ուրիշներ:

Պլանավորման յուրահատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շինարարության, վերանորոգման, վերակառուցման և բնակարանային շահագործման շրջանակը, այդ թվում, խոհանոցի, կարգավորվում է ոչ միայն Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիական օրենսգրքով (հոդված 673), այլև Ռուսաստանի Դաշնության բնակարանային օրենսգրքի (հոդված 16), ինչպես նաև բազմաթիվ սանիտարական, քաղաքաշինական և ճարտարապետական կամարների կանոնների, դրույթների և կանոնակարգերի [14]: Խոհանոցային շինությունը վերաբերվում է բնակարանների կամ տան ոչ բնակելի տարածքների կատեգորիաներին (միջանցքի, մառանի հետ միասին և այլն), այնպես որ, պետք է հաշվի առնել խոհանոցային սարքավորումների բոլոր նրբությունները, հատկապես վերապլանավորման փուլում, քանի որ ինքնաբուխ փոփոխությունները (նույնիսկ մասնավոր տանը), ինչպես նաև շինարարական նորմերի անհամապատասխանությունները և կանոնները կարող են հանգեցնել տուգանքների, դատական վարույթների: Նախքան ինտերնետի միջոցով խոհանոցի նախագծումը, հարկավոր է ծանոթանալ նրա նորմերի, կանոնների և օրենքների ծառայություններին [15]:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Кухня // Толковый словарь Ушакова. Д. Н. Ушаков. 1935—1940.
  2. Этимологический словарь Фасмера.
  3. «Свод правил по проектированию и строительству, ст. 31—107 в п. 6.1.10»։ http://docs.cntd.ru/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  4. «Здания жилые многоквартирные. Актуализированная редакция СНиП 31-01-2003»։ http://docs.cntd.ru/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  5. Н. И. Костомаров Очерк домашней жизни и нравов великорусского народа в XVI и XVII столетиях. Типография Карла Вульфа. Санкт-Петербург. 1860
  6. «Планировка кухни: Правило «Рабочего треугольника»»։ http://www.mk-rummix.ru/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  7. «Планировка маленьких квартир: секреты дизайнера»։ https://barnaul.cian.ru/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  8. «Эргономика кухни: основные принципы»։ http://www.4living.ru/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  9. «Зонирование: кухня становится больше»։ https://amix-tk.ru/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  10. «Правила зонирования кухни»։ http://trgaz.com/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  11. «Основные программы для составления проекта кухни»։ https://planvsem.ru/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  12. «Конструктор кухонных интерьеров и мебели: создание проекта своими руками»։ https://kuhniclub.ru/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  13. «Проектирование кухни онлайн»։ https://proekt-sam.ru/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  14. «Правила, нормы и согласование перепланировки квартиры»։ https://geometrium.com/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 
  15. «Перепланировка на кухне: Нельзя и можно»։ https://www.the-village.ru/ (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-04-11 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]