Ռոբոտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ռոբոտը (չեխերեն՝ robot) ռեալ կամ վիրտուալ, արհեստական ագենտ է։ Ռոբոտը ավտոմատ կառավարման հարմարանք է, որը ստեղծված է կենդանի օրգանիզմի սկզբունքով։ Պրակտիկայում, որպես կանոն դա համակարգչի կամ էլեկտրոնային սխեմայի միջոցով ղեկավարվող էլեկտրամեխանիկական սարքավորումների համադրվածք է, որը կարող է որոշակի ինքնուրույնության աստիճան դրսևորել իր առջև դրված խնդիրները ինքնուրույն լուծելու հարցում։ Ռոբոտները լինում են ըստ տարբեր նշանակության։

Ծագումնաբանություն[խմբագրել]

Պատկեր Կարել Չապեկի 1920 թվականի R.U.R. (Rossum's Universal Robots) պիեսից, ցուցադրվում է երեք ռոբոտ


Ռոբոտ (չեխերեն՝ robot < Robota - հարկադրական աշխատանք rob - Ստրուկ)։ Մարդու, երբեմն նաև կենդանու ֆիզիկական կամ բանական գործողությունները վերարատադրող համակարգ։ Ռոբոտ տերմինն առաջին անգամ օգտագործել է չեխ գրող Կարել Չապեկը «R. U .R. (Rossum's Universal Robots)» (Ռոսսումի Ունիվերսալ Ռոբոտները) պիեսում (1920[1]

Առաջին ռոբոտները վերարտադրում էին միայն մարդու արտաքին տեսքն ու շարժումները և ծառայում էին որպես զվարճանքի միջոց։ Արտադրության զարգացման ընթացքում ռոբոտներն անընդհատ կատարելագործվել և տարբերակվել են՝ աշխատանքի բնույթին համապատասխան։ Այսօր առանձնացնում են ռոբոտների 3 հիմնական տեսակներ՝ գործողությունների հատուկ ծրագիր ունեցող, մարդ-օպերատորի կողմից ղեկավարվող և արհեստական բանականությամբ (գործում են առանց մարդու միջամտության)։ Ռոբոտների բազմազանությունը պատկերացնելու համար բավական է ասել, որ կան և՜ ձեռնանմանակող (մանիպուլյացիոն), և՜ շարժական, և՜ տեղեկություններ որոնող, և՜ ստեղծագործական-խաղային (օրինակ՝ շախմատ խաղացող), և՜ համալիր (տարբեր հատկություններ համատեղող) ռոբոտներ։ Օրինակ՝ ամերիկյան ձեռնանմանակող տեղեկատվական մի սարք ուսումնասիրել է Մարսի մակերևույթը, իսկ խորհրդային «Լուսնագնաց-1» և «Լուսնագնաց-2» շարժական ռոբոտների համալիրները՝ Լուսնի մակերևույթը։ Արդյունաբերության մեջ ռոբոտները կիրառվում են 1930-ական թվականներից։ Այժմ առավել լայնորեն տարածված են ինքնաշխատ ձեռնանմանակող ռոբոտները, որոնք լինում են ծրագրային (առաջին սերունդ), հարմարվող (երկրորդ սերունդ), բանական (երրորդ սերունդ)։

Կիրառությունը[խմբագրել]

Նախատեսված է ինչպես արտադրական պրոցեսների ավտոմատացման, այնպես էլ մարդու համար վտանգավոր պայմաններում՝ բարձր և ցածր ջերմաստիճաններում, ճնշման տակ, թունավոր մթնոլորտում, ուժեղ ճառագայթման պայմաններում։ Ռոբոտներ են օգտագործվում նաև դժվարամատչելի վայրերում կատարվող աշխատանքներում, օրինակ՝ գետնի տակ, Տիեզերքում կամ այլ մոլորակների վրա։ Որպես կանոն արտաքին տեսքով ռոբոտները խիստ տարբերվում են մարդուց։ Այսպես օրինակ տարածության մեջ շարժվելու համար անշարժ կամ ստացիոնար Ռոբոտները չունեն մեխանիզմներ, իսկ շարժական ռոբոտները հանդերձվում են թրթուրավոր մեխանիզմով կամ շարժիչներով։ Մարդկային ձեռքի շարժումները վերարտադրելու համար ռոբոտները հանդերձվում են մեկ կամ մի քանի մոնիպուլյատորներով, որոնք կինեմատիկորեն և շարժական հանգույցների թվով տարբերվում են մարդկային ձեռքերից, մոնիպուլյատորները կարող են ունենալ պտտական շարժական զույգեր։

Ինչպես են աշխատում ռոբոտները[խմբագրել]

Ռոբոտներն աշխատում են էլեկտրաշարժիչներով, ինչպես նաև հեղուկաբաշխիչ և օդաճնշիչ (ջրով կամ սեղմած օդով) շարժաբերներով։ Ռոբոտի աշխատանքը ղեկավարում է համակարգիչը, որը հրամաններ է ուղարկում յուրաքանչյուր հանգույց՝ սահմանելով ռոբոտի տեղաշարժման ուղղությունն ու հեռավորությունը։ Համակարգիչը ստուգում է ռոբոտ-մանիպուլյատորի (ձեռնանմանակող) մեխանիկական ձեռքի զբաղեցրած դիրքի ճշգրտությունը։ Նույնիսկ ամենամեծ ռոբոտներն այնքան ճշգրիտ են գործում, որ կարող են ասեղ թելել։ Գործողությունը կատարելուց, օրինակ՝ մեքենան ներկելուց առաջ, ռոբոտը պետք է ծրագրավորվի։ Ճարտարագետը վերցնում է ներկի փոշեցիրը և կատարում անհրաժեշտ բոլոր գործողությունները։ Ռոբոտի տվիչները հիշում են դրանք, իսկ համակարգիչն այդ գործողությունները պահում է հիշողության մեջ, որպեսզի դրանք բազմիցս կրկնվեն։ Ճարտարագետ-ռոբոտատեխնիկները ձգտում են ստեղծել շարժվող և տեսախցիկի օգնությամբ առարկաները ճանաչող ռոբոտներ։ Արհեստական բանականությամբ օժտված այդպիսի ռոբոտի համակարգիչը, իր սխալներն ուղղելով, աստիճանաբար կսովորի ավելի ճշգրիտ գործել։Ռոբոտներն իրենց հրամանները սովորաբար ստանում են մարդկանցից: Սակայն ինչ կասեք, եթե նրանք կարողանան գործել ինքնուրույն կամ սովորեն այլ ռոբոտներից:

«Մենք ցանկանում ենք ստեղծել հարմարվող ռոբոտներ, որոնք կծանոթանան միջավայրին և ձեռք բերված գիտելիքների հիման վրա ինքնուրույն կհարմարվեն», - ասում է Դելավերի համալսարանի ինժեներ-մեխանիկ Բերտ Թանըրը:

Գիտության ազգային հիմնադրամի օժանդակությամբ ինժեներ-մեխանիկ Բերտ Թանըրը և լեզվաբան Ջեֆրի Հայնցը ստեղծում են առաջատար ծրագրավորմամբ ռոբոտ, որը կարող է արձագանքել փոփոխվող իրավիճակներին: Գիտնականներն իրենց ռազմավարությունը հիմնել են մարդկային լեզվի կառուցվածքի վրա:

Դելավերի համալսարանի այս ծրագրի նպատակն է ստեղծել համագործակցող ռոբոտներ, որոնք կարող են գործել ինքնուրույն և հաղորդակցվել այլոց հետ, երբ հայտնվեն հրդեհի կամ աղետի վայրում:

«Եթե երկու ռոբոտներ միասին են աշխատում, ապա կունենանք մի ռոբոտ, որ դուռն է բացում, իսկ մյուսը՝ անցնում դռան միջով: Այդ առումով երկու ռոբոտները, միասին աշխատելով, կարող են հասնել ավելիին, քան եթե աշխատեին առանձին», - ասում է լեզվաբան Ջեֆրի Հայնցը:

Թանըրը և Հայնցը ասում են, որ երեխաների կողմից բառերը կապակցելու ունակության բացահայտումը կօգնի հասկանալ, թե ինչպես է հնարավոր առավել օգտակար ծրագրավորման լեզու գրել ռոբոտների համար:

«Այսպես, ռոբոտի նախադասությունն իր կողմից կատարվող գործողությունների հաջորդականցությունն է», - ասում է Հայնցը:

Ըստ նրա՝ յուրաքանչյուր լեզվում կան կանոններ, որոնք որոշում են, թե որ հնչյուններ են օգտագործվում միասին, որոնք՝ ոչ: Երեխաներն այս կանոններն ընկալում են խոսել սովորելիս:

«Դա շատ հետաքրքիր է, քանի որ լեզուն այնքան բարդ է, բարդ քերականական կանոններ, շատ գործոններ են գործում, և թվում է՝ այդ ամենը կատարվում է շատ արագ՝ առանց ջանքի», - ասում է լեզվաբանը:

Թանըրը և Հայնցը համակարգչային ծրագրեր են մշակում, որոնցով ռոբոտները աշխատելու են միասին և կկարողանան սովորել նույն եղանակով՝ սովորել, թե ինչպես կարելի է նոր առաջադրանքներ կատարել։

«Օրինակ, եթե ռոբոտի ձեռքում արդեն որևէ իր կա, նա չի կարող միաժամանակ պահել մեկ այլ իր: Նա պետք է վայր դնի այդ իրը՝ նախքան մեկ այլ իր վերցնելը: Մենք փորձում ենք ռոբոտներին սովորեցնել այս սահմանափակումները: Այս դեպքերում օգնության են գալիս լեզվաբանության որոշ հնարքներ», - ասում է Թանըրը:

Բոլորս գիտենք «մի գլուխը լավ է, երկուսը՝ ավելի լավ» ասացվածքը: Հնարավոր է, որ այս ասացվածքը կիրառվի նաև ռոբոտների մասին խոսելիս:

Այցելեք նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Zunt, Dominik։ «Who did actually invent the word "robot" and what does it mean?»։ The Karel Čapek website։ http://capek.misto.cz/english/robot.html։ Վերցված է 2007-09-11։ 

Գրականություն[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Commons-logo.svg
Հետազոտություն