Ալան Թյուրինգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Ալան Մեթիսոն Թյուրինգ
{{{բնագիր անուն}}}

Ծնվել է 23, հունիսի (1912-06-23)
Մեյդա Վեյլ, Լոնդոն, Անգլիա,
Միացյալ Թագավորություն
Մահացել է 7 հունիսի 1954 (41 տարեկան)
Վիլմսլոու, Չեշիր, Անգլիա,
Միացյալ Թագավորություն
Բնակության վայր Միացյալ Թագավորություն
Ազգություն Բրիտանացի
Գիտական ոլորտ Մաթեմատիկա, Գաղտնավերլուծում, Ինֆորմատիկա
Հաստատություններ Քեմբրիջի համալսարան
Կոդի և Ծածկագրի Պետական դպրոց (Government Code and Cypher School)
Միացյալ թագավորության ֆիզիկայի ազգային լաբորատորիա
Մանչեստերի Համալսարան
Ալմա մատեր Քեմբրիջի Թագավորական վարժարան
Պրինցտոնի համալսարան
Գիտական ղեկավար Ալոնզո Չարչ
Եղել է գիտական ղեկավար Ռոբին Գենդի
Հայտնի է որպես Ավարտի խնդիր
Թյուրինգի մեքենա
Էնիգմայի գաղգտնագրի վերծանում
ԷյՍիԻ ԷՀՄ (ACE Automatic Computing Engine)
Թյուրինգի մրցանակ
Թյուրինգի փորձ
Թյուրինգի օրինակ (Turing patterns)
Պարգևներ Բրիտանական կայսրության շքանշանակիր
Թագավորական միության անդամ


Ալան Թյուրինգը (անգլ.՝ Alan Mathison Turing, 1912 հունիս 231954 հունիս 7) անգլիացի մաթեմատիկոս էր, տրամաբան, գաղտնավերլուծող և ինֆորմատիկայի մասնագետ Բրիտանական կայսրության շքանշանակիր, Թագավորական միության անդամ։ Նա նշանակալից դեր խաղաց ինֆորմատիկայի զարգացման մեջ, ձևակերպեց «ալգորիթմ» և «հաշվարկ» հասկացությունները հիմնվելով Թյուրինգի մեքենայի գաղափարի վրա, ինչը կարելի է համարել ժամանակակից համակարգիչների մոդել։ Թյուրինգին հաճախ համարում են ինֆորմատիկայի և արհեստական բանականության հայր։ [1]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Թյուրինգը աշխատում էր Բրիտանիայի գաղտնազերծման կենտրոն՝ Բլեթչլի Պարկում գտնվող Կոդի և Ծածկագրի պետական դպրոցում (անգլ.՝ Government Code and Cypher School (GCCS))։ Որոշ ժամանակ նա ղեկավարում էր գերմանական նավատորմի հաղորդագրության գաղտնազերծմամբ զբաղվող «Հաթ 8» բաժինը, այդ ընթացքում հայտնաբերելով գերմանական գաղտնագրերը վերծանելու մի շարք եղանակներ, այդ թվում Էնիգմայի գաղտնագրերը։

Պատերազմից հետո աշխատում է Միացյալ Թագավորության Ֆիզիկայի Ազգային Լաբորատորիայում, որտեղ ստեղծում է պահպանվող ծրագրով համակարգչի (ԷյՍիԻ անգլ.՝ Automatic Computing Engine, ACE) առաջին նախագծերից մեկը։ 1948 թ.-ին Թյուրինգը միացավ Մաքս Նյումանի Մանչեստերի համալսարանի համակարգչային լաբորատորիային, որտեղ մասնակցում է Մանչեստերյան համակարգիչների ստեծմանը [2] և հետաքրքրվում է մաթեմատիկական կենսաբանությամբ։ Նա հոդված է գրում մորֆոգենեզի քիմիական հիմունքների վերաբերյալ,[3] և կանխատեսում է տատանողական քիմիական ռեակցիաներ, ինչպիսին էր Բելոուսով–Ժաբոտինսկու ռեակցիան, որը առաջին անգամ դիտվեց 1960–ականներին։

Թյուրինգի նույնասեռականությունը քրեական հետապնդման պատճառ հանդիսացավ 1952–ին, երբ նույնասեռականությունը դեռ անօրինական էր Մեծ Բրիտանիայում։ Ազատազրկումից խուսափելու համար, նա համաձայնվեց քիմիական կրտման, կանացի հորմոնների միջոցով։ Նա մահացավ 1954–ին, իր 42–ամյակից երկու շաբաթ առաջ, ցիանիդի թունավորումից։ Նրա մայրը և որոշ այլ մտերիմներ կարծում էին, որ դա դժբախտ պատահար է։ Քննության եզրակացության համաձայն նա ինքնասպան էր եղել։ 2009 թ. սեպտեմբերի 10-ին, համացանցային արշավից հետո, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Գորդոն Բրաունը բրիտանական կառավարության անունից պաշտոնապես ներողություն խնդրեց պատերազմից հետո Ալան Թյուրինգի հանդեպ ցուցաբերած վերաբերմունքի համար։ [4]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Homer, Steven and Alan L. (2001)։ Computability and Complexity Theory։ Springer via Google Books limited view, 35։ ISBN 0-387-95055-9։ Վերցված է՝ 2011 մայիսի 13։ 
  2. Leavitt 2007, pp. 231–233
  3. Թյուրինգ, Ա. Մ. (1952). «The Chemical Basis of Morphogenesis (Մորֆոգենեզի քիմիական հիմունքներ)». Philosophical Transactions of the Royal Society of London, series B 237 (641): 37–72. doi:10.1098/rstb.1952.0012. 
  4. «PM apology after Turing petition». ԲիԲիՍիի նորություններ (BBC News). 2009 թ. սեպտեմբերի 11. http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm.