Թյուրինգի մրցանակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Թյուրինգի մրցանակ (անգլ.՝ Turing Award), ինֆորմատիկայի (կոմպյուտերային գիտության) ամենահեղինակավոր մրցանակն է։ Այն շնորհվում է Հաշվողական տեխնիկայի ասոցացիայի կողմից` ինֆորմատիկայում նշանակալից ներդրաման համար։

Հաշվողական տեխնիկայի ասոցացիայի կողմից մրցանակը հաստատվել է հռչակավոր անգլիացի գիտնականի` Ալան Թյուրինգի պատվին։ Ամեն տարի մրցանակ է շնորհվում մեկ կամ մի քանի գիտնականների, ում աշխատանքը խորը ազդեցություն է թողել կոմպյուտերային գիտության զարգացման վրա։ Թյուրինգի մրցանակն առաջին անգամ շնորհվել է 1966 թվականին` Ալան Փերլիսին, կազմարկիչների (կոմպիլյատորների) կառուցման տեխնոլոգիայի զարգացման համար։

Այժմ մրցանակը հովանավորվում է Ինտել և Գուգլ ընկերությունների կողմից։

Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիրները (1966 - 1987)[խմբագրել]

Տարի Դափնեկիր Մեկնաբանություն
1966 Ալան Փերլիս Ծրագրավորման տեխնիկայում և կազմարկիչների կառուցման մեջ նրա մեծ ներդրման համար։
1967 Մորիս Վինսենթ Ուիլքս Պրոֆեսոր Ուիլքսն առավել հայտնի է որպես EDSAC մեքենայի նախագծող։
1968 Ռիչարդ Հեմմինգ Թվային մեթոդների, ավտոմատ կոդավորման, սխալների բացահայտման ու շտկման կոդերի ոլորտում կատարած աշխատանքների համար։
1969 Մարվին Մինսկի Արհեստական բանականության ոլորտում կատարած առաջատար աշխատանքների համար։
1970 Ջեյմս Հարդի Ուիլքսոն Հաշվողական մաթեմատիկայի (թվային վերլուծություն) ոլորտում կատարած հետազոտությունների համար։
1971 Ջոն ՄակՔարթի Արհեստական բանականության ոլորտում ունեցած հաջողությունների համար։
1972 Էդսգեր Դեյքստրա 1950-ական թվականների Դեյքստրան նշանակալի ներդրում ունեցավ ALGOL ծրագրավորման լեզվի մշակման գործում։
1973 Չարլզ Բախման Տվյալների բազաների տեխնոլոգիայում նրա ունեցած մեծ ներդրման համար։
1974 Դոնալդ Կնուտ Ալգորիթմների վերլուծության, ծրագրավորման լեզուների մշակման ոլորտում ունեցած ներդրման, ինչպես նաև «Համակարգչային ծրագրավորման արվեսը» գրքի համար։
1975 Ալեն Նյուել և Հերբերտ Սայմոն Արհեստական բանականության բնագավառում հիմնարար ուսումնասիրությունների համար։
1976 Մայքլ Ռոբին և Դանա Սքոթ Նրանց համատեղ հեղինակած «Վերջավոր ավտոմատները և իրենց կողմնորոշման խնդիրը» (անգլերեն՝ Finite Automata and Their Decision Problem) հոդվածի համար, որում ներմուծված էր չդետերմինացված ավտոմատի գաղափարը։
1977 Ջոն Բեկուս Բարձրորակ ծրագրային համակարգերի ստեղծման մեջ նրա ունեցած մեծ ու տևական ներդրման, ինչպես նաև FORTRAN ծրագրավորման լեզվի վրա կատարած նրա աշխատանքների համար։
1978 Ռոբերտ Ֆլոյդ Արդյունավետ ու հուսալի ծրագրային ապահովման ստեղծման մեջ ունեցած նրա ներդրման համար։
1979 Քեննեթ Այվերսոն Ծրագրավորման լեզուների մշակման բնագավառում ունեցած մեծ ներդրման համար։
1980 Չարլզ Անտոնի Ռիչարդ Հոար Ծրագրավորման լեզուների սահմանման ու մշակման մեջ ունեցած նրա հիմնարար ներդրման համար։
1981 Էդգար Կոդդ Տվյալների բազաների ղեկավարման համակարգերի տեսության բնագավառում նրա աշխատանքների համար։
1982 Սթիվեն Արթուր Կուկ Բարդության տեսության բնագավառում ունեցա նշանակալից առաջընթացի համար։
1983 Քեն Թոմփսոն և Դենիս Րիտչի Օպերացիոն համակարգերի ընդհանուր տեսության մշակման և հատկապես Յունիքս (UNIX) օպերացիոն համակարգի ստեղծման համար։
1984 Նիկլաուս Վիրտ Մի շարք նորարարական ծրագրավորման լեզուների մշակման համար։
1985 Ռիչարդ Կարպ Ալգորիթմների տեսության բնագավառում նրա տևական ներդրման համար։
1986 Ջոն Հոպկրոֆտ և Ռոբերտ Տարյան Ալգորիթմների և տվյալների կառուցվածքների վերլուծության բնագավառում հիմնարար նվաճումների համար։
1987 Ջոն Կոկ Կազմարկիչների տեսության, մեծ համակարգերի ճարտարապետության և RISC-համակարգիպների նախագծման բնագավառում ունեցած նշանակալի ներդրման համար։

Թյուրինգյան դասախոսություն[խմբագրել]

Ավանդաբար Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիրը մրցանակը ստանալիս ելույթ է ունենում զեկույցով, որը կոչվում է Թյուրինգյան դասախոսություն (լեկցիա)։ Այս ելույթում դափնեկիրն իր մտքերն է արտահայտում համակարգչային գիտության (հաշվողական տեխնիկայի) տեսական ու գործնական կողմերի վերաբերյալ։

Commons-logo.svg