Ներեիդա (արբանյակ)
   (Նեպտուն II) հին հուն.՝ Νηρεΐς |
|
 Ներեիդայի լուսանկարը Վոյաջեր-2 կայանից |
|
| Հիմնական տվյալներ | |
|---|---|
| Հայտնաբերվել է | 1 մայիսի 1949թ. թ. (Ջերարդ Կոյպեր[1]ի կողմից) |
| Հեռավորությունը Նեպտուն | 5 513 787 կմ (0,03685 ա. մ.)[2][3] |
| Ուղեծրային տվյալներ | |
| Պերիհելին | 1 372 000 km (0,00917 ա. մ.)[2][3] |
| Ապոհելին | 9 655 000 km (0,06454 ա. մ.)[2][3] |
| Մեծ կիսաառանցք | 5 513 787 կմ (0,03685 ա. մ.)[2][3] |
| Էքսցենտրիսիտետ | 0,7507[2][3] |
| Սիդերիկ պարբերություն | 360,1362 օր |
| Ուղեծրային արագություն | 934 մ/վ |
| Թեքվածություն | 32,55°[2][3] (Նեպտունի հասարակածի նկատմամբ) 7,090° (տեղի Լապլասի հարթության նկատմամբ) |
| Ֆիզիկական հատկանիշներ | |
| Շառավիղ | 170 ± 25 կմ[4] |
| Զանգված | 3,1×1019 կգ[4] |
| Միջին խտություն | 1,5 գ/սմ³ ենթադրված[4] |
| Հասարակածային մակերևութային ձգողություն | ~0,072 մ/վ² |
| 2-րդ տիեզերական արագություն | ~0,156 կմ/վ |
| Պտույտի պարբերություն | 0,48 օր (11 ժ 31 ր)[5] |
| Ալբեդո | 0,155[4] |
| Մթնոլորտային տվյալներ | |
| Մթնոլորտի ջերմաստիճան | ~50 Կ միջին ենթադրված |
Ներեիդա (հին հուն.՝ Νηρεΐς), նույնպես հայտնի է որպես Նեպտուն II, Նեպտուն մոլորակի մեծությամբ երրորդ բնական արբանյակն է: Արբանյակը ունի չափազանց էքսցենտրիկ ուղեծիր: Հայտնաբերվել է Ջերարդ Կոյպերի կողմից 1949 թվականին, և հայտնաբերված արբանյակներից երկրորդն էր այդ պահին:
Բովանդակություն |
Հայտնաբերումը և անվանումը [խմբագրել]
Ներեիդան հայտնաբերվել է 1949 թվականի մայիսի 1-ին Ջերարդ Կոյպերի կողմից, ֆոտո-թիթեղների վրա, որոնք ստացվել էին 82 դյույմանոց աստղադիտակով ՄաքԴոնալդի աստղադիտարանում: Կոյպերը առաջարկեց արբանյակի անվանումը իր հայտնաբերման հաշվետվության մեջ: Արբանյակը անվանվել է Հունական դիցաբանության ծովային նիմֆերի Ներեիդների անունով[1]: Սա Նեպտունի երկրորդ և վերջին արբանյակն էր, որ հայտնաբերվեց մինչև Վոյաջեր-2 կայանի մոլորակին հասնելը (հաշվի չառնելով Լարիսսայի միակ դիտարկումը 1981 թվականին)[6]:
Ուղեծիրը և պտույտը [խմբագրել]
Ներեիդայի պտտվում է Նեպտունի շուրջ ուղիղ ուղղությամբ 5 513 400 կմ միջին հեռավորության վրա, սակայն այն ունի մեծ էքսցենտրիսիտետ, մոտ 0,7507, որի պատճառով արբանյակը մոտենում է մոլորակին 1 372 000 կմ հեռավորության վրա իր պերիկենտրոնում և հեռանում է մինչև 9 655 000 կմ իր ապոկենտրոնում[2][3]:
Այս արտասովոր ուղեծիրը խոսում է այն մասին, որ Ներեիդան կարող է լինել կամ որսված աստերոիդ կամ Կոյպերի գոտու մարմին: Ենթադրություն կա նաև, որ այն կարող էր լինել մոլորակի ներքին արբանյակ, որը դուրս է մղվել ավելի բարձր ուղեծիր Նեպտունի կողմից Տրիտոնի որսալու ընթացքում[7]:
1991 թվականին հաշվարկվեց Ներեիդայի պտույտի պարբերությունը, որը կազմում է 13,6 ժամ, վերլուծելով արբանյակի պայծառության կորը[8]: Ավելի ուշ, 2003 թվականին, այս տվյալները ճշտվեցին, կազմելով 11,52 ± 0,14 ժամ[5]: Այնուամենայնիվ այս չափումները վիճարկվեցին: Այլ հետազոտությունների ընթացքում հնարավոր չի եղել ստանալ Ներեիդայի պայծառության որևէ տատանումներ[9]:
Ֆիզիկական առանձնահատկությունները [խմբագրել]
Ներեիդան Նեպտունի չափերով երրերդ արբանյակն է և ունի մոտ 170 կմ միջին տրամագիծ[4]: Սա բավականին մեծ է անկանոն արբանյակի համար[5]: Ներեիդայի ձևի մասին տեղեկություններ չկան[9]:
Սկսած 1987 թվականից որոշ ֆոտոմետրիկ դիտարկումներ ցույց են տալիս Ներեիդի պայծառության մեծ տատանումներ (~1 մեծության սահմաններում), ինչը կարող է տեղի ունենալ տարիների և ամիսների ընթացքում, սակայն երբեմն նույնիսկ պատահում է մի քանի օրվա ընթացքում: Այս տատանումները մնում են հեռավորության և փուլի հետ կապված ճշտումներից հետո: Սա նշանակում է, որ այս փոփոխությունները քաոտիկ են: 2010 թվականի դրությամբ այս տատանումների արժանահավատ բացատրություն գոյություն չունի, սակայն նրանք հավանական է, որ կապված են Ներեիդայի պտույտի հետ: Իր չափազանց մեծ էքսցենտրիսիտետի հետ կապված արբանյակը հավանական է, որ կամ գտնվում է ստիպողական պերցեսիայի մեջ, կամ էլ քաոտիկ տույտում, ինչպես Սատուրնի Հիպերիոնը արբանյակը: Ամեն դեպքում այս արբանյակի պտույտը պետք է լինի անկանոն[9]:
Ներեիդայի սպեկտրը չեզոք է երևում[10], նրա մակերևույթին հայտնաբերվել է ջրային սառույց[7]: Արբանյակի սպեկտրը զբաղեցնում է միջանկյալ տեղ Ուրանի Տիտանիա և Ումբրիել արբանյակների միջև, ինչից հետևում է, որ Ներեիդայի մակերևույթը կազմված է ջրային սառցի և սպեկտրայինորեն չեզոք նյութերի խառնուրդից[7]: Արբանյակի սպեկտրը տարբերվում է արտաքին Արեգակնային համակարգի փոքր մոլորակներից և կենտավրոսներից` (5145) Ֆոլուսից, (2060) Քիրոնից և (10199) Չարիկլոյից, ապացուցելով, որ Ներեիդան ձևավորվել է Նեպտունի ուղեծրում, այլ ոչ թե որսացվել է նրա կողմից[7]:
Հալիմեդե արբանյակը ունի նման գույն, և կարող է լինել բախման արդյունքում Ներեիդայից պոկված բեկոր[10]:
Հետազոտությունը [խմբագրել]
Մինչ Վոյաջերի թռիչքը Ներեիդայի դիտարկումները սահմանափակված էին միայն Երկրի վրա գտնվող աստղադիտակներով կատարված պայծառության և ուղեծրի էլեմենտների հետազոտություններով[11]:
Միակ տիեզերական սարքը, որը մոտեցել է Ներեիդային եղել է Վոյաջեր-2-ը, որը անցել է արբանյակի մոտով 4 700 000 կմ հեռավորության վրա[12] 1989 թվականի ապրիլի 20-ից օգոստոսի 19 ժամանակահատվածում[13]: Վոյաջեր-2 կայանը կատարել է արբանյակի 83 լուսանկարներ, դիտարկման ճշգրտությունը 70-ից մինչև 800 կմ[13]: Կայանի կողմից ստացված լուսանկարների մանրամասնության աստիճանը բավարար չէր, որպեսզի հնարավոր լիներ տարբերել արբանյակի մակերևույթի առանձնահատկությունները, Վոյաջեր-2-ը կարողացավ միայն չափել արբանյակի չափերը և պարզել նրա գույնը, ինչպես նաև ցույց տվեց որ այս արբանյակը ունի ավելի բարձր ալբեդո քան Նեպտունի այլ փոքր արբանյակներ[6]:
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
- ↑ 1,0 1,1 Կոյպեր, Ջերարդ Պ. (օգոստոս 1949). «Նեպտունի երկրորդ արբանյակը». Խաղաղովկիանոսյան աստղագիտական միության հրատարակումները 61: 175–176. doi:. Bibcode: 1949PASP...61..175K.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Ջակոբսոն Ռ. Ա. (2009-04-03)։ «Մոլորակների արբանյակների միջին ուղեծրային պարամետրները»։ ՌՇԼ արբանյակների էֆեմերիդներ։ Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիա (Արեգակնային համակարգի դինամիկան)։ http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_elem#neptune։ Վերցված է 2011-10-26։
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Ջակոբսոն, Ռ. Ա. (2009 թ. ապրիլի 3). «Նեպտունի արբանյակների ուղեծրորը և Նեպտունի բևեռի ուղղվածությունը». Աստղագիտական ամսագիր 137 (5): 4322–4329. doi:. Bibcode: 2009AJ....137.4322J.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 «Մոլորակների արբանյակների ֆիզիկական տվյալները»։ Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիա (Արեգակնային համակարգի դինամիկան)։ Արխիվացված օրիգինալից 2010-01-18-ին։ http://www.webcitation.org/5msK7adC4։ Վերցված է 2011-10-26։
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Գրավ, Տ.; Մ. Հոլման, Ջ. Ջ. Կավելաարս (2003). «Ներեիդայի կարճ պտույտի պարբերությունը». Աստղաֆիզիկական ամսագիր 591 (1): 71–74. doi:. Bibcode: 2003ApJ...591L..71G.
- ↑ 6,0 6,1 Սմիթ, Բ. Ա.; Սոդերբլոմ, Լ. Ա.; Բանֆիլդ, Դ.; Բարնետ, Ս.; Բազիլևսկի, Ա. Տ.; Բիբի, Ռ. Ֆ.; Բոլինգեր, Կ.; Բոյս, Ջ. Մ. և այլոք։ (1989). «Վոյաջեր 2-ը Նեպտունի մոտ. Լուսանկարման արդյունքները». Սայենս 246 (4936): 1422–1449. doi:. PMID 17755997. Bibcode: 1989Sci...246.1422S.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Բրաուն, Մայքլ Ի.; Կորեսկո Քրիստոֆեր Դ.; Բլեյք, Ջոֆրի Ա. (12/1998). «Ջրային սառույցի հայտնաբերումը Ներեիդայի վրա». Աստղաֆիզիկական ամսագիր 508 (2): L175–L176. doi:. Bibcode: 1998ApJ...508L.175B.
- ↑ Ուիլյամս, Ի. Փ.; Ջոնս, Դ. Հ. Պ.; Թեյլոր, Դ. Բ. (1991). «Ներեիդի պտույտի պարբերությունը». Թագավորական աստղագիտական միության ամսական նոթեր 250: 1P–2P. Bibcode: 1991MNRAS.250P...1W.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Շաֆեր, Բրեդլի Ե.; Տուրտելոտ, Սյուզան Վ.; Ռաբինովից, Դևիդ Լ.; Շաֆեր, Մարթա Վ. (2008). «Ներեիդա. Պայծառության կորը 1999–2006 և նրա տատանման բացատրությունը». Իկարուս 196 (1): 225–240. doi:. Bibcode: 2008Icar..196..225S.
- ↑ 10,0 10,1 Գրավ, Թոմի; Հոլման, Մեթյու; Ֆրեյզեր, Ուիզլի (2004-09-20). «Նեպտունի և Ուրանի անկանոն արբանյակների ֆոտոմետրիան». Աստղագիտական ամսագիր 613 (1): L77–L80. doi:. Bibcode: 2004ApJ...613L..77G.
- ↑ «PIA00054: Ներեիդա»։ ՆԱՍԱ։ 1996-01-29։ http://photojournal.jpl.nasa.gov/target/Nereid։ Վերցված է 2009-11-08։
- ↑ Ջոնս, Բրայան (1991)։ Հետազոտելով մոլորակները։ Իտալիա: Վ. Հ. Սմիթ, 59։ ISBN 0-8317-6975-0։
- ↑ 13,0 13,1 Ջակոբսոն, Ռ. Ա. (1991). «Տրիտոնը և Ներեիդան, աստղագրաֆիկ դիտարկումներ Վոյաջեր-2-ից». Աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի օժանդակ նյութեր 90 (3): 541–563. Bibcode: 1991A&AS...90..541J.
Արտաքին հղումներ [խմբագրել]
- Ներեիդայի տվյալները ՆԱՍԱ-ի Արեգակնային համակարգի հետազոտություների կայքում
- Նեպտունի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)
|
||||||||||||||||||||||
