Նայադա (արբանյակ)
   (S/1989 N 6; Նեպտուն III) հին հուն.՝ Ναϊάς |
|
 Նայադան կամ Տալասան, լուսանկարը թույլ չի տալիս ճշգրտել |
|
| Հիմնական տվյալներ | |
|---|---|
| Հայտնաբերվել է | սեպտեմբեր 1989թ.[1] թ. (Վոյաջերի լուսանկարների վերլուծության թիմի կողմից) |
| Բացարձակ մեծություն (H) | 23,9[2] |
| Հեռավորությունը Նեպտուն | 48 227 ± 1 կմ[3] |
| Ուղեծրային տվյալներ | |
| Մեծ կիսաառանցք | 48 227 ± 1 կմ[3] |
| Էքսցենտրիսիտետ | 0,0004 ± 0,0003[3] |
| Սիդերիկ պարբերություն | 0,2943958 ± 0,0000002 օր |
| Թեքվածություն | 4,75 ± 0,03°[3] (Նեպտունի հասարակածի նկատմամբ) 4,75° (տեղի Լապլասի հարթության նկատմամբ) |
| Ֆիզիկական հատկանիշներ | |
| Շառավիղ | 96×60×52 կմ[4][5] |
| Հասարակածային շառավիղ | 33 ± 3 կմ[2] |
| Ծավալ | ~1,5×105կմ³ |
| Զանգված | ~1,9×1017 կգ |
| Միջին խտություն | ~1,3 գ/սմ³ ենթադրված[2] |
| Հասարակածային մակերևութային ձգողություն | ~0,012 մ/վ² |
| 2-րդ տիեզերական արագություն | ~0,028 կմ/վ |
| Պտույտի պարբերություն | Սինքրոն |
| Առանցքի թեքում | 0 |
| Ալբեդո | 0,07[2][4] |
| Մթնոլորտային տվյալներ | |
| Մթնոլորտի ջերմաստիճան | ~51 Կ միջին ենթադրված |
Նայադա (հին հուն.՝ Ναϊάς), նույնպես հայտնի է որպես Նեպտուն III, Նեպտուն մոլորակին ամենամոտ գտնվող ներքին բնական արբանյակն է: Արբանյակը անվանվել է Հունական Նայադաների անունով [6]:
Նայադան հայտնաբերվել է 1989 թվականի սեպտեմբերի սկզբին Վոյաջեր-2 ԱՄԿ-ից ստացված լուսանկարների վրա: Այս արբանյակը վերջինն էր, որը հայտնավերվեց կայանի անցման ընթացքում, այն ստացավ S/1989 N 6 ժամանակավոր նշանակում[7]: Հայտնաբերման մասին հայտարարվեց (IAUC 4867) 1989 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, ըստ հայտարարության տեքստի, եղել են "25 դիտարկումներ 11 օրվա ընթացքում", հետևաբար հայտնաբերման մոտավոր օրը կարող է լինել սեպտեմբերի 18-ից առաջ: Արբանյակի անվանումը տրվել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 16-ին[8]:
Արբանյակը ունի անկանոն ձև, նրա վրա չեն հայտնաբերվել երկրաբանական ակտիվության հետքեր: Հավանական է, որ Տալասան, ինչպես և Նեպտունի այլ ներքին արբանյակները, առաջացել է Նեպտունի կողմից Տրիտոնի որսալու ընթացքում առաջացած բեկորների իրար միանալուց: Տրիտոնի ուղեծիրը որսալու սկզբնական ժամանակահատվածում չափազանց էքսցենտրիկ էր, և այն հավանաբար առաջացրել է քաոտիկ փոփոխություններ Նեպտունի նախկինում ունեցած ներքին արբանյակների մեջ, ստիպելով նրանց բախվել իրար և տրոհվել մասնիկների, առաջացնելով բեկորների սկավառակ[9]: Միայն Տրիտոնի ուղեծրի շրջանաձև դառնալուց հետո այս մասնիկների սկավառակից առաջացել են այժմյան ներքին արբանյակները[10]:
Նայադան պտտվում է մոլորակի շուրջ ընդամենը 23 500 կմ հեռավորության վրա նրա ամպերից: Քանի որ Նայադայի ուղեծիրը ընկնում է Նեպտունի սինքրոն ուղեծրի շառավղից ներքև, այն դանդաղ, պարորաձև մոտենում է մոլորակին մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ պտույտի արագության նվազման պատճառով և ի վերջո այն կմտնի Նեպտունի մթնոլորտ, կամ հասնելով Ռոշի սահմանին կքանդվի և կառաջացնի ևս մի օղակ: Նայադան պտտվում է Նեպտունին բավականին մոտ, և ենթադրվում է որ այն արդեն շատ մոտ է Ռոշի սահմանին:
Վոյաջեր-2-ի անցումից հետո Նեպտունի համակարգը բավականին լայնածավալ հետազոտվել է Երկրի վրա գտնվող աստղադիտակներով և Հաբլ տիեզերական աստղադիտակով: 2002–03 թվականներին Կեկի աստղադիտարանի աստղադիտակներով դիտարկվել է մոլորակի համակարգը օգտագործելով ադապտացված օպտիկա: Այս դիտարկումները թույլ տվեցին հայտնաբերել չորս արտաքին արբանյակները: Տալասան նույնպես գտնվեց, սակայն Նայադան չհաջողվեց գտնել[11]: Չնայած այն հանգամանքին, որ Հաբլ աստղադիտակով կարելի է դիտարկել բոլոր Արեգակնային համակարգի արբանյակները, այն ունի ավելի մեծ հնարավորություններ քան Վոյաջեր-2-ը, սակայն, Նայադան դեռևս չի դիտարկվել: Կարծիք կա, որ դրա պատճառն է Նայադայի ուղեծրի գնահատման զգալի սխալանքը[12]:
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
- ↑ ՌՇԼ (2011-07-21)։ «Մոլորակների արբանյակների հայտնաբերման տվյալները»։ Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիա։ http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_discovery։ Վերցված է 2011-10-24։
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 «Մոլորակների արբանյակների ֆիզիկական պարամետրները»։ ՌՇԼ (Արեգակնային համակարգի դինամիկան)։ 2010-10-18։ http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par։ Վերցված է 2011-10-11։
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Ջակոբսոն, Ռ. Ա.; Օուեն, Մ. Մ., Կր. (2004). «Նեպտունի ներքին արբանյակների ուղեծրերը Վոյաջերի, Երկրի վրայի աստղադիտարանների և Հաբլ աստղադիտակի տվյալներով». Աստղագիտական ամսագիր 128 (3): 1412–1417. doi:. Bibcode: 2004AJ....128.1412J.
- ↑ 4,0 4,1 Կարկոշկա, Էրիխ (2003). «Նեպտունի ներքին արբանյակների չափերը, ձևերը և ալբեդոները». Իկարուս 162 (2): 400–407. doi:. Bibcode: 2003Icar..162..400K.
- ↑ Ուիլյամս, Դևիդ Ռ. (2008-01-22)։ «Նեպտունի արբանյակների փաստերը»։ ՆԱՍԱ (Ազգային տիեզերական գիտությունների տվյալների կենտրոն)։ http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptuniansatfact.html։ Վերցված է 2011-11-03։
- ↑ «Մոլորակների և արբանյակների անունները և հայտնաբերողները»։ Մոլորակների անվանումների լրատու։ ԱՄՆԱՇ Աստղաերկրաբանություն։ 21 հուլիսի 2006։ http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html։ Վերցված է 2006-08-05։
- ↑ Գրին, Դենիել Վ. Ե. (29 սեպտեմբերի 1989). «Նեպտուն». ՄԱՄ թերթիկ 4867. http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04800/04867.html։ Վերցված է 2011-10-26.
- ↑ Մարսդեն, Բրայան Ջ. (16 սեպտեմբերի 1991). «Սատուրնի և Նեպտունի արբանյակները». ՄԱՄ թերթիկ 5347. http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/05300/05347.html։ Վերցված է 2011-10-26.
- ↑ Գոլդրիչ, Պ.; Մյուրեյ, Ն.; Լոնգարետի, Պ. Յ.; Բանֆիլդ, Դ. (1989). «Նեպտունի պատմությունը». Սայենս 245 (4917): 500–504. doi:. PMID 17750259. Bibcode: 1989Sci...245..500G.
- ↑ Բանֆիլդ, Դոն; Մյուրեյ, Նորմ (հոկտեմբեր 1992). «Նեպտունի ներքին արբանյակների շարժման պատմությունը». Իկարուս 99 (2): 390–401. doi:. Bibcode: 1992Icar...99..390B.
- ↑ Մարչիս, Ֆ.; Ուրատա, Ռ.; դե Պատեր, Ի.; Հեմել, Հ. Բ.; Բարթիեր, Ջ. (մայիս 2004). Կեկի աստղադիտակնեով դիտարկված Նեպտունի արբանյակները. pp. 860. http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2004DDA....35.0708M&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=4489edb0bc24666։ Վերցված է 2006-08-05.
- ↑ Շոուոլտեր, Մ. Ռ.; Լիսաուեր, Ջ. Ջ.; դե Պատեր, Ի. (օգոստոս 2005). Նեպտունի և Ուրանի օղակները դիտարկված Հաբլ աստղադիտակով. pp. 772. http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2005DPS....37.6609S&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=4489edb0bc15539։ Վերցված է 2006-08-05.
Արտաքին հղումներ [խմբագրել]
- Նայադայի տվյալները ՆԱՍԱ-ի Արեգակնային համակարգի հետազոտություների կայքում
- Նեպտունի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)
|
||||||||||||||||||||||
