Նայադա (արբանյակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Logo stars (green).png
Spacer-133x3.gif
CD 2c.png
CD 2c.png
Նայադա
(S/1989 N 6; Նեպտուն III)
հին հունարեն՝ Ναϊάς
Naiad Voyager.png
Նայադան կամ Տալասան, լուսանկարը թույլ չի տալիս ճշգրտել
Հիմնական տվյալներ
Հայտնաբերվել է սեպտեմբեր 1989թ.[1] թ. (Վոյաջերի լուսանկարների վերլուծության թիմի կողմից)
Բացարձակ մեծություն (H) 23,9[2]
Հեռավորությունը Նեպտուն 48 227 ± 1 կմ[3]
Ուղեծրային տվյալներ
Մեծ կիսաառանցք 48 227 ± 1 կմ[3]
Էքսցենտրիսիտետ 0,0004 ± 0,0003[3]
Սիդերիկ պարբերություն 0,2943958 ± 0,0000002 օր
Թեքվածություն 4,75 ± 0,03°[3] (Նեպտունի հասարակածի նկատմամբ)
4,75° (տեղի Լապլասի հարթության նկատմամբ)
Ֆիզիկական հատկանիշներ
Շառավիղ 96×60×52 կմ[4][5]
Հասարակածային շառավիղ 33 ± 3 կմ[2]
Ծավալ ~1,5×105կմ³
Զանգված ~1,9×1017 կգ
Միջին խտություն ~1,3 գ/սմ³ ենթադրված[2]
Հասարակածային մակերևութային ձգողություն ~0,012 մ/վ²
2-րդ տիեզերական արագություն ~0,028 կմ/վ
Պտույտի պարբերություն Սինքրոն
Առանցքի թեքում 0
Ալբեդո 0,07[2][4]
Մթնոլորտային տվյալներ
Մթնոլորտի ջերմաստիճան ~51 Կ միջին ենթադրված

Նայադա (հին հունարեն՝ Ναϊάς ), նույնպես հայտնի է որպես Նեպտուն III, Նեպտուն մոլորակին ամենամոտ գտնվող ներքին բնական արբանյակն է։ Արբանյակը անվանվել է Հունական Նայադաների անունով [6]:

Նայադան հայտնաբերվել է 1989 թվականի սեպտեմբերի սկզբին Վոյաջեր-2 ԱՄԿ-ից ստացված լուսանկարների վրա։ Այս արբանյակը վերջինն էր, որը հայտնավերվեց կայանի անցման ընթացքում, այն ստացավ S/1989 N 6 ժամանակավոր նշանակում[7]: Հայտնաբերման մասին հայտարարվեց (IAUC 4867) 1989 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, ըստ հայտարարության տեքստի, եղել են "25 դիտարկումներ 11 օրվա ընթացքում", հետևաբար հայտնաբերման մոտավոր օրը կարող է լինել սեպտեմբերի 18-ից առաջ։ Արբանյակի անվանումը տրվել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 16-ին[8]:

Արբանյակը ունի անկանոն ձև, նրա վրա չեն հայտնաբերվել երկրաբանական ակտիվության հետքեր։ Հավանական է, որ Տալասան, ինչպես և Նեպտունի այլ ներքին արբանյակները, առաջացել է Նեպտունի կողմից Տրիտոնի որսալու ընթացքում առաջացած բեկորների իրար միանալուց։ Տրիտոնի ուղեծիրը որսալու սկզբնական ժամանակահատվածում չափազանց էքսցենտրիկ էր, և այն հավանաբար առաջացրել է քաոտիկ փոփոխություններ Նեպտունի նախկինում ունեցած ներքին արբանյակների մեջ, ստիպելով նրանց բախվել իրար և տրոհվել մասնիկների, առաջացնելով բեկորների սկավառակ[9]: Միայն Տրիտոնի ուղեծրի շրջանաձև դառնալուց հետո այս մասնիկների սկավառակից առաջացել են այժմյան ներքին արբանյակները[10]:

Նայադան Նեպտունի ուղեծրում, համակարգչային մոդելավորում

Նայադան պտտվում է մոլորակի շուրջ ընդամենը 23 500 կմ հեռավորության վրա նրա ամպերից։ Քանի որ Նայադայի ուղեծիրը ընկնում է Նեպտունի սինքրոն ուղեծրի շառավղից ներքև, այն դանդաղ, պարորաձև մոտենում է մոլորակին մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ պտույտի արագության նվազման պատճառով և ի վերջո այն կմտնի Նեպտունի մթնոլորտ, կամ հասնելով Ռոշի սահմանին կքանդվի և կառաջացնի ևս մի օղակ: Նայադան պտտվում է Նեպտունին բավականին մոտ, և ենթադրվում է որ այն արդեն շատ մոտ է Ռոշի սահմանին։

Վոյաջեր-2-ի անցումից հետո Նեպտունի համակարգը բավականին լայնածավալ հետազոտվել է Երկրի վրա գտնվող աստղադիտակներով և Հաբլ տիեզերական աստղադիտակով։ 2002–03 թվականներին Կեկի աստղադիտարանի աստղադիտակներով դիտարկվել է մոլորակի համակարգը օգտագործելով ադապտացված օպտիկա: Այս դիտարկումները թույլ տվեցին հայտնաբերել չորս արտաքին արբանյակները։ Տալասան նույնպես գտնվեց, սակայն Նայադան չհաջողվեց գտնել[11]: Չնայած այն հանգամանքին, որ Հաբլ աստղադիտակով կարելի է դիտարկել բոլոր Արեգակնային համակարգի արբանյակները, այն ունի ավելի մեծ հնարավորություններ քան Վոյաջեր-2-ը, սակայն, Նայադան դեռևս չի դիտարկվել։ Կարծիք կա, որ դրա պատճառն է Նայադայի ուղեծրի գնահատման զգալի սխալանքը[12]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. ՌՇԼ (2011-07-21)։ «Մոլորակների արբանյակների հայտնաբերման տվյալները»։ Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիա։ http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_discovery։ Վերցված է 2011-10-24։ 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 «Մոլորակների արբանյակների ֆիզիկական պարամետրները»։ ՌՇԼ (Արեգակնային համակարգի դինամիկան)։ 2010-10-18։ http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par։ Վերցված է 2011-10-11։ 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Ջակոբսոն, Ռ. Ա.; Օուեն, Մ. Մ., Կր. (2004). «Նեպտունի ներքին արբանյակների ուղեծրերը Վոյաջերի, Երկրի վրայի աստղադիտարանների և Հաբլ աստղադիտակի տվյալներով». Աստղագիտական ամսագիր 128 (3): 1412–1417. doi:10.1086/423037. Bibcode2004AJ....128.1412J. 
  4. 4,0 4,1 Կարկոշկա, Էրիխ (2003). «Նեպտունի ներքին արբանյակների չափերը, ձևերը և ալբեդոները». Իկարուս 162 (2): 400–407. doi:10.1016/S0019-1035(03)00002-2. Bibcode2003Icar..162..400K. 
  5. Ուիլյամս, Դևիդ Ռ. (2008-01-22)։ «Նեպտունի արբանյակների փաստերը»։ ՆԱՍԱ (Ազգային տիեզերական գիտությունների տվյալների կենտրոն)։ http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptuniansatfact.html։ Վերցված է 2011-11-03։ 
  6. «Մոլորակների և արբանյակների անունները և հայտնաբերողները»։ Մոլորակների անվանումների լրատու։ ԱՄՆԱՇ Աստղաերկրաբանություն։ 21 հուլիսի 2006։ http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html։ Վերցված է 2006-08-05։ 
  7. Գրին, Դենիել Վ. Ե. (29 սեպտեմբերի 1989). «Նեպտուն». ՄԱՄ թերթիկ 4867. http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04800/04867.html։ Վերցված է 2011-10-26. 
  8. Մարսդեն, Բրայան Ջ. (16 սեպտեմբերի 1991). «Սատուրնի և Նեպտունի արբանյակները». ՄԱՄ թերթիկ 5347. http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/05300/05347.html։ Վերցված է 2011-10-26. 
  9. Գոլդրիչ, Պ.; Մյուրեյ, Ն.; Լոնգարետի, Պ. Յ.; Բանֆիլդ, Դ. (1989). «Նեպտունի պատմությունը». Սայենս 245 (4917): 500–504. doi:10.1126/science.245.4917.500. PMID 17750259. Bibcode1989Sci...245..500G. 
  10. Բանֆիլդ, Դոն; Մյուրեյ, Նորմ (հոկտեմբեր 1992). «Նեպտունի ներքին արբանյակների շարժման պատմությունը». Իկարուս 99 (2): 390–401. doi:10.1016/0019-1035(92)90155-Z. Bibcode1992Icar...99..390B. 
  11. Մարչիս, Ֆ.; Ուրատա, Ռ.; դե Պատեր, Ի.; Հեմել, Հ. Բ.; Բարթիեր, Ջ. (մայիս 2004). Կեկի աստղադիտակնեով դիտարկված Նեպտունի արբանյակները. pp. 860. http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2004DDA....35.0708M&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=4489edb0bc24666։ Վերցված է 2006-08-05. 
  12. Շոուոլտեր, Մ. Ռ.; Լիսաուեր, Ջ. Ջ.; դե Պատեր, Ի. (օգոստոս 2005). Նեպտունի և Ուրանի օղակները դիտարկված Հաբլ աստղադիտակով. pp. 772. http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2005DPS....37.6609S&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=4489edb0bc15539։ Վերցված է 2006-08-05. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Commons-logo.svg