Տալասա (արբանյակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Logo stars (green).png
Spacer-133x3.gif
CD 2c.png
CD 2c.png
Տալասա
(S/1989 N 5; Նեպտուն IV)
հին հուն.՝ Θάλασσα
Naiad Voyager.png
Տալասան կամ Ներեիդան, լուսանկարը թույլ չի տալիս ճշգրտել
Հիմնական տվյալներ
Հայտնաբերվել է սեպտեմբեր 1989թ.[1] թ. (Ռիչարդ Տերիլի[2] և Վոյաջերի լուսանկարների վերլուծության թիմի կողմից)
Բացարձակ մեծություն (H) 23,3[3]
Հեռավորությունը Նեպտուն 50 075 ± 1 կմ[4]
Ուղեծրային տվյալներ
Մեծ կիսաառանցք 50 075 ± 1 կմ[4]
Էքսցենտրիսիտետ 0,0002 ± 0,0002[4]
Սիդերիկ պարբերություն 0,31148444 ± 0,00000006 օր
Թեքվածություն 0,21 ± 0,02°[4] (Նեպտունի հասարակածի նկատմամբ)
0,21° (տեղի Լապլասի հարթության նկատմամբ)
Ֆիզիկական հատկանիշներ
Շառավիղ 108×100×52 կմ[5][6]
Հասարակածային շառավիղ 41 ± 3 կմ[3]
Ծավալ ~2,9×105 կմ³
Զանգված ~3,5×1017 կգ
Միջին խտություն ~1,2 գ/սմ³ ենթադրված[3]
Պտույտի պարբերություն Սինքրոն
Առանցքի թեքում 0
Ալբեդո 0,09[3][5]
Մթնոլորտային տվյալներ
Մթնոլորտի ջերմաստիճան ~51 Կ միջին ենթադրված

Տալասա (հին հուն.՝ Θάλασσα ), նույնպես հայտնի է որպես Նեպտուն IV, Նեպտուն մոլորակից հեռավորությամբ երկրորդ ներքին բնական արբանյակն է։ Արբանյակը անվանվել է Հունական ծովային աստվածուհի Տալասայի անունով, ով հանդիսանում էր Եթերի և Հեմերայի դուստրը։ "Thalassa" հունարեն բառը նշանակում է "ծով":

Տալասան (1989 N5), Նայադան (1989 N6) և Դեսպինան (1989 N3) Վոյաջեր 2-ի լուսանկարի վրա

Տալասան հայտնաբերվել է 1989 թվականի սեպտեմբերի սկզբին Վոյաջեր-2 ԱՄԿ-ից ստացված լուսանկարների վրա։ Այն ստացավ S/1989 N 5 ժամանակավոր նշանակում[7]: Հայտնաբերման մասին հայտարարվեց (IAUC 4867) 1989 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, ըստ հայտարարության տեքստի, եղել են "25 դիտարկումներ 11 օրվա ընթացքում", հետևաբար հայտնաբերման մոտավոր օրը կարող է լինել սեպտեմբերի 18-ից առաջ։ Արբանյակի անվանումը տրվել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 16-ին[8]:

Արբանյակը ունի անկանոն ձև, նրա վրա չեն հայտնաբերվել երկրաբանական ակտիվության հետքեր։ Հավանական է, որ Տալասան, ինչպես և Նեպտունի այլ ներքին արբանյակները, առաջացել է Նեպտունի կողմից Տրիտոնի որսալու ընթացքում առաջացած բեկորների իրար միանալուց։ Տրիտոնի ուղեծիրը որսալու սկզբնական ժամանակահատվածում չափազանց էքսցենտրիկ էր, և այն հավանաբար առաջացրել է քաոտիկ փոփոխություններ Նեպտունի նախկինում ունեցած ներքին արբանյակների մեջ, ստիպելով նրանց բախվել իրար և տրոհվել մասնիկների, առաջացնելով բեկորների սկավառակ[9]: Միայն Տրիտոնի ուղեծրի շրջանաձև դառնալուց հետո այս մասնիկների սկավառակից առաջացել են այժմյան ներքին արբանյակները[10]:

Տալասայի ուղեծիրը մոտ է Դեսպինայի ուղեծրին, սակայն նրանից դուրս է ընկած և գտնվում է Լևերյեի օղակից ներս։ Քանի որ այս արբանյակի ուղեծիրը ընկնում է Նեպտունի սինքրոն ուղեծրի շառավղից ներքև, այն դանդաղ, պարորաձև մոտենում է մոլորակին մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ պտույտի արագության նվազման պատճառով և ի վերջո այն կմտնի Նեպտունի մթնոլորտ, կամ հասնելով Ռոշի սահմանին կքանդվի և կառաջացնի ևս մի օղակ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. ՌՇԼ (2011-07-21)։ «Մոլորակների արբանյակների հայտնաբերման տվյալները»։ Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիա։ http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_discovery։ Վերցված է 2011-10-24։ 
  2. Նեպտուն մոլորակի տվյալները
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «Մոլորակների արբանյակների ֆիզիկական պարամետրները»։ ՌՇԼ (Արեգակնային համակարգի դինամիկան)։ 2010-10-18։ http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par։ Վերցված է 2011-10-11։ 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Ջակոբսոն, Ռ. Ա.; Օուեն, Մ. Մ., Կր. (2004). «Նեպտունի ներքին արբանյակների ուղեծրերը Վոյաջերի, Երկրի վրայի աստղադիտարանների և Հաբլ աստղադիտակի տվյալներով». Աստղագիտական ամսագիր 128 (3): 1412–1417. doi:10.1086/423037. Bibcode2004AJ....128.1412J. 
  5. 5,0 5,1 Կարկոշկա, Էրիխ (2003). «Նեպտունի ներքին արբանյակների չափերը, ձևերը և ալբեդոները». Իկարուս 162 (2): 400–407. doi:10.1016/S0019-1035(03)00002-2. Bibcode2003Icar..162..400K. 
  6. Ուիլյամս, Դևիդ Ռ. (2008-01-22)։ «Նեպտունի արբանյակների փաստերը»։ ՆԱՍԱ (Ազգային տիեզերական գիտությունների տվյալների կենտրոն)։ http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptuniansatfact.html։ Վերցված է 2011-11-03։ 
  7. Գրին, Դենիել Վ. Ե. (29 սեպտեմբերի 1989). «Նեպտուն». ՄԱՄ թերթիկ 4867. http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04800/04867.html։ Վերցված է 2011-10-26. 
  8. Մարսդեն, Բրայան Ջ. (16 սեպտեմբերի 1991). «Սատուրնի և Նեպտունի արբանյակները». ՄԱՄ թերթիկ 5347. http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/05300/05347.html։ Վերցված է 2011-10-26. 
  9. Գոլդրիչ, Պ.; Մյուրեյ, Ն.; Լոնգարետի, Պ. Յ.; Բանֆիլդ, Դ. (1989). «Նեպտունի պատմությունը». Սայենս 245 (4917): 500–504. doi:10.1126/science.245.4917.500. PMID 17750259. Bibcode1989Sci...245..500G. 
  10. Բանֆիլդ, Դոն; Մյուրեյ, Նորմ (հոկտեմբեր 1992). «Նեպտունի ներքին արբանյակների շարժման պատմությունը». Իկարուս 99 (2): 390–401. doi:10.1016/0019-1035(92)90155-Z. Bibcode1992Icar...99..390B. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Commons-logo.svg