Օրադյա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաք
Օրադյա
ռում.՝ Oradea
Դրոշ Զինանշան
ROU BH Oradea Flag.gif ROU BH Oradea CoA2.png

Piata Unirii Oradea.jpg
ԵրկիրՌումինիա Ռումինիա
ԺուդեցԲիհոր
ՊրիմարIlie Bolojan
Հիմնադրված է1113 թ.
Այլ անվանումներՕրադյա-Մարե
Մակերես111,2 կմ²
ԲԾՄ142 մ
Բնակչություն205077[1] մարդ (2007)
Խտություն1844 մարդ/կմ²
Ժամային գոտիUTC+2
Հեռախոսային կոդ0259 և 0359
Փոստային ինդեքսներ410001–410609
Ավտոմոբիլային կոդBH
Պաշտոնական կայքoradea.ro
##Օրադյա (Ռումինիա)
Red pog.png

Օրադյա (ռում.՝ Oradea, հունգ.՝ Nagyvárad, գերմ.՝ Großwardein), քաղաք Կրիշանայում (Ռումինիա)։ Համաձայն 2002 թվականի մարդահամարի, բնակչությունը կազմում է մոտ 206,000 մարդ (տասնմեկերորդ տեղը երկրում):

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրիշանա շրջանի կենտրոնը, Բիհորի շրջանի վարչական կենտրոնը: Քաղաքը գտնվում է Հունգարիայի սահմանի մոտ, Միջինդանուբյան դաշտավայրում, Կրիշլ-Ռեփիդ գետի հովտում (ռում. Crişul Repede, հունգ. Sebes-Körös — Шебеш-Кёрёш

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Nuvola apps kweather.svg Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Օրադյաում
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ
միջին առավելագույնը (°C) -5,2 -2,7 10,3 1,0 5,5 10,1 12,9 14,2 13,9 10,8 5,9 1,9
միջին ջերմաստիճանը (°C) 1,4 4,7 10,7 16,9 22,1 24,9 27,1 26,8 23,0 17,1 9,3 3,4
բացարձակ նվազագույնը (°C) 39,5 30,3 36,5 44,9 63,4 90,5 69,1 55,2 39,9 37,9 46,6 49,4

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին անգամ Օրադիան հիշատակվել է լատիներեն Վարադինում անվանումով (լատ. Varadinum))՝ 1113 թվականին: Օրադիի ամրոցը, որի ավերակները գոյատևել են մինչ օրս, 1241 թվականին առաջին անգամ հիշատակվել է մոնղոլ-թաթարների պաշտպանության նախապատրաստման կապակցությամբ: Սակայն XVI դարում բնակավայրը վերածվեց քաղաքի:

1700-ական թվականներին Վիենային ճարտարագետ Ֆրանց Անտոն Հիլբրանդտը նախագծեց քաղաքի շենքերը բարոկկո ոճով: 1752 թվականից քաղաքում կառուցվել են բազմաթիվ շենքեր, այդ թվում՝ Հռոմի կաթոլիկ տաճարը, Եպիսկոպոսի պալատը, Քրիսի (Muzeul Ţurii Crişurilor) թանգարանը:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին քաղաքը ազատագրվել է՝ 1944 թվականի հոկտեմբերի 12-ին, Դեբրեքենում գործող 2-րդ զինված ուժերի զորքերի կողմից:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրադյանը վաղուց եղել է Ռումինիայի ամենաբարգավաճ քաղաքներից մեկը, հիմնականում հունգարական սահմանի մոտ գտնվելու պատճառով, քաղաքը դարձել է Արևմտյան Եվրոպայի դարպասը:

Գործազրկության մակարդակը քաղաքում կազմում է մոտ 6%, ինչը մի փոքր ավելի ցածր է քան Ռումինիայի ցուցանիշը, բայց ավելի բարձր է քան Բիհոր թաղամասի ցուցանիշը(2%): Օրադյան ներկայումս Բիհորի նահանգում արտադրում է արդյունաբերական արտադրանքի մոտ 63%-ը, որը կազմում է շրջանի բնակչության մոտ 34,5%-ը: Հիմնական արդյունաբերության ճյուղերն են կահույքի, տեքստիլ, կոշկեղենի և սննդի արդյունաբերությունները:

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքում կա երեք տրամվայի և մի քանի ավտոբուսային երթուղիներ: Երեք երկաթուղային կայարան:

Էթնիկ կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1910: 69 000 (ռումինացիներ՝ 5,6 %, հունգարացիներ՝: 91,1 %)
  • 1920: 72 000 (ռումինացիներ՝ 5%, հունգարացիներ՝ 92%)
  • 1930: 90 000 (ռումինացիներ՝ 25%, հունգարացիներ՝ 67%)
  • 1966: 122 634 (ռումինացիներ՝ 46%, հունգարացիներ՝ 52%)
  • 1977: 170 531 (ռումինացիներ՝ 53%, հունգարացիներ՝ 45%)
  • 1992: 222 741 (ռումինացիներ՝ 64%, հունգարացիներ՝ 34%)

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի հնագույն թաղամասերը հիմնականում կառուցվել են ավստրո-հունգարական կայսրության դարաշրջանում` բարոկկո ոճով: Քաղաքի ծայրամասերի շենքերը կառուցվել են կոմունիզմի ժամանակներին:

2002 թվականին վերականգնվել են բազմաթիվ պատմական շենքեր:

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Национальный институт статистики, [1]
  2. Офіційний сайт міста Івано-Франківська

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]