Ջորջո Նապոլիտանո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջորջո Նապոլիտանո
իտալ.՝ Giorgio Napolitano
Presidente Napolitano.jpg
 
Կուսակցություն՝ Democrats of the Left? (2006), Իտալական կոմունիստական կուսակցություն (փետրվարի 3, 1991), Democratic Party of the Left? (փետրվարի 14, 1998) և անկախ քաղաքական գործիչ
Կրթություն՝ Նեապոլի համալսարան
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ
Դավանանք Անկրոնություն
Ծննդյան օր հունիսի 29, 1925(1925-06-29)[1][2] (95 տարեկան)
Ծննդավայր Նեապոլ, Իտալիա[3]
Քաղաքացիություն Flag of Italy.svg Իտալիա
Ի ծնե անուն իտալ.՝ Giorgio Napolitano
Ամուսին Clio Bittoni?
 
Ինքնագիր Giorgio Napolitano signature.svg
 
Պարգևներ

Ասպետական մեծ խաչի շքանշան. «Իտալիայի Հանրապետության համար ունեցած վաստակի համար», Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ, Կաթոլիկ Իզաբելի շքանշանի մեծ խաչ, Սպիտակ Արծվի շքանշան, Ռումինիայի Աստղի շքանշանի շղթա, «Բացառիկ ծառայությունների համար» շքանշան, Նիդեռլանդական առյուծի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ, Երուսաղեմի հրեական համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Դեն Դեվիդի մրցանակ, Կրկնակի սպիտակ խաչի շքանշան առաջին դասի, Թուրքիայի Հանրապետության շքանշան, Սերովբեների արքայական շքանշան, Ազատության նախագահական շքանշան, Օմեյադների շքանշան, Փարիզի Սորբոնի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի պատվավոր դոկտոր, prix de la laïcité?, «Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» պատվո նշանի մեծ աստղ և Ֆինլանդիայի Սպիտակ վարդի շքանշանի Մեծ խաչ շղթայով

Ջորջո Նապոլիտանո (իտալ.՝ Giorgio Napolitano, հունիսի 29, 1925(1925-06-29)[1][2], Նեապոլ, Իտալիա[3]), իտալացի քաղաքական գործիչ, Իտալիայի Հանրապետության 11-րդ նախագահը: Եղել է աշխարհի ամենատարեց գործող ղեկավարներից մեկը[4]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1925 թվականի հունիսի 29-ին Նեապոլում։ 1942 թվականին ընդունվել է Նեապոլիտանի Ֆրիդրիխ II անվան համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը, համագործակցել համալսարանական ֆաշիստական խմբի (GUF) IX maggio ամսագրում, որտեղ զբաղվել է թատերական և կինեմատոգրաֆիական քննադատությամբ[5] (2005 թվականի իր հուշերում Նապոլիտանոն պնդել է, որ իրականում այդ խումբը համախմբել է հակաֆաշիստական տրամադրված մտավորականներին[6])։ 1942 թվականին որպես թղթակից Նապոլիտանոն ներկա է գտնվել Վենետիկի 10-րդ կինոփառատոնին։ 2010 թվականին նա դարձել է Իտալիայի առաջին նախագահը, որը մասնակցել է Վենետիկի կինոփառատոնի պաշտոնական բացմանը (67-րդ), և արարողության նախօրեին՝ դերասան Վիտորիո Գասմանի հիշատակի երեկոյին հիշել է նրանց առաջին հանդիպումը 1942 թվականի կինոփառատոնում[7]։

1944 թվականին Նապոլիտանոն կապ է հաստատել կոմունիստների նեապոլիտանական կազմակերպության հետ, որը գլխավորում էր Մարիո Պալերմոն և Մաուրիցիո Վալենցին[8]։

Կուսակցական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1945 թվականին անդամակցել է Իտալական կոմունիստական կուսակցությանը, եղել է Կազերտայի ԻԿԿ բաժանմունքի (1951-1957) քարտուղարը, Նեապոլում ԻԿԿ կազմակերպության (1962-1966) քարտուղարը: 1956 թվականին ընդունվել է Կենտրոնական կոմիտեի կուսակցություն։ 1975-1979 թվականներին պատասխանատու էր ԻԿԿ-ի տնտեսական քաղաքականության համար, 1986-1989 թվականներին՝ միջազգային կապերի համար, իսկ հետո ընդհուպ մինչև 1992 թվականը՝ կոմկուսի ստվերային կառավարության արտաքին գործերի նախարարի, իսկ նրա ինքնալուծարումից հետո՝ ձախ ուժերի դեմոկրատական կուսակցության։ «Սոցիալիզմի իտալական ճանապարհի» և եվրակոմունիզմի ակտիվ կողմնակից է եղել։ ԻՀԿ-ի լուծարումից հետո մասնակցել է Կոմկուսի կառուցվածքի վերափոխմանը, իսկ հետո՝ ձախ դեմոկրատների կուսակցությանը[9]։

1956 թվականի Հունգարական ապստամբությունը խորհրդային զորքերի կողմից ճնշելուց հետո Նապոլիտանոն, որն այդ ժամանակ ղեկավարում էր Իտալիայի հարավի հարցերով կոմիտեն կոմկուսի կենտկոմում, բանավեճի մեջ է մտել Անտոնիո Ջոլիտիի (հայտնի պետական գործիչ Ջովաննի Ջոլիտիի թոռան) հետ, որը, ի նշան Խորհրդային քաղաքականության ԻԿԿ ղեկավարության աջակցության դեմ բողոքի, դուրս է եկել կուսակցությունից: Մասնավորապես, Նապոլիտանոն հայտարարել էր, որ ԽՍՀՄ-ի գործողություններն օգնել են Հունգարիային խուսափել քաոսից և հակահեղափոխության տոնակատարությունից, ինչպես նաև նպաստել են ամբողջ աշխարհում խաղաղության պահպանմանը[10]։

Իտալիայի խորհրդարանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1953 թվականից մինչև 1963 թվականը և 1968 թվականից մինչև 1992 թվականը եղել է Իտալիայի խորհրդարանի Պատգամավորների պալատի կոմունիստական խմբակցությունում (1981 թվականից մինչև 1987 թվականը VIII և IX գումարումների խորհրդարանում գլխավորել է խմբակցությունը)։ 1992-1994 թվականներին եղել է պալատի նախագահ[11]։ 1955 թվականի հունիսի 29-ին Նապոլիտանոն Կազերտայում գլխավորել է կոմունիստների՝ շուրջ 500 մարդ, այդ թվում՝ փայտե փայտերով զինված չարտոնված ցույցը՝ ի պաշտպանություն 1950 թվականին խորհրդարանի կողմից հռչակված ագրարային բարեփոխման, որի ընթացքն արգելվել է պահպանողական տրամադրված Կազերտա նահանգում: Երթը սկսվել է Իտալիայի պարտիզանների ազգային ասոցիացիայի (ANCI) տեղական բաժանմունքի մոտ, ուղեկցվել է ոստիկանության հետ բախումներով և ավարտվել քվեստուրի (ոստիկանության նահանգային վարչության) շենքի մոտ: Նապոլիտանոն անձամբ մտել է քվեստորի աշխատասենյակ և իր ենթականերին մեղադրել է անպատասխանատվության մեջ (քանի որ կարծում էր, որ ոստիկանության գործողությունները կարող էին ավելի լուրջ անկարգություններ հրահրել): Երիտասարդ պատգամավորը մեղադրվում էր պաշտոնատար անձին վիրավորելու (Իտալիայի քրեական օրենսգրքի 341-րդ հոդված) և առանց իշխանությունների նախապես տեղեկացնելու ժողով կազմակերպելու մեջ (հանրային անվտանգության մասին օրենքների 18-րդ հոդված), սակայն խորհրդարանական հանձնաժողովի կողմից անցկացված հետաքննությունն ավարտվել է Նապոլիտանոյին առանց որևէ պատասխանատվության ենթարկելու[12].

Եվրոպական խորհրդարանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1989-1992 թվականներին՝ Եվրոպական Միացյալ ձախերի Եվրախորհրդարանի խմբակցության անդամ, 1999 թվականին կրկին ընտրվել է Եվրախորհրդարան (ձախ դեմոկրատների կուսակցության ցուցակով) և մինչև 2004 թվականը եղել է Սոցիալիստների և դեմոկրատների առաջադիմական դաշինքի խմբակցության անդամ[13]։

Կառավարությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1996 թվականի մայիսի 17-ից մինչև 1998 թվականի հոկտեմբերի 21-ը Նապոլիտանոն Ռոմանո Պրոդիի առաջին կառավարությունում զբաղեցրել է ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը (1996 թվականի մայիսի 24-ին նրա վրա միաժամանակ դրվել են քաղաքացիական պաշտպանության համակարգման պարտականությունները)[14]։

Լինելով նախարար՝ նախաձեռնել է Լիբիայի սոցիալական համերաշխության նախարար Թուրկոյի հետ միասին այսպես կոչված «Տուրկո-Նապոլիտանոյի օրենքը» (1998 թվականի մարտի 6-ի № 40 օրենք), որը կոչված էր խրախուսելու օրինական ներգաղթը Իտալիա և խոչընդոտելու անօրինական ներգաղթին։ Այդ նորմատիվ ակտին համապատասխան ստեղծվել է ժամանակավոր կացության կենտրոնների ցանց (Centri di Permanenza Temporanea), որտեղ առանց փաստաթղթերի Իտալիա մուտք գործել ցանկացողները պետք է գտնվեին 30 օրվա ընթացքում և այդ ժամկետում նրանց ինքնությունը պարզելու անհնարինության դեպքում արտաքսման ենթակա էին 15 օրվա ընթացքում[15]։

Սենատոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2005 թվականի սեպտեմբերի 23-ից մինչև 2006 թվականը (նախագահի նշանակմամբ) և 2015 թվականի հունվարի 14-ից եղել է ցմահ սենատոր[16]։

Նախագահություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2006 թվականի մայիսի 10-ին քվեարկության 4-րդ փուլում ընտրվել է երկրի նախագահ, պաշտոնը ստանձնել է մայիսի 15-ին: Նախագահի պաշտոնում 2008 թվականի իտալական կառավարական-խորհրդարանական ճգնաժամի ժամանակ, երբ խորհրդարանը անվստահություն էր հայտնել կառավարությանը (չէր ընդունել Ռոմանո Պրոդիի հրաժարականը և լուծարել էր խորհրդարանը): Երկրորդ անգամ կարևոր դեր է խաղացել երկրի կառավարման գործում 2011 թվականին՝ վարչապետի պաշտոնում առաջարկելով Մարիո Մոնտիին[17]։

Իտալիայի նախագահական ընտրությունների 6-րդ փուլում՝ 2013 թվականի ապրիլի 20-ին, 87-ամյա Ջորջո Նապոլիտանոն դարձել Է Իտալիայի պատմության մեջ առաջին վերընտրված նախագահը[18]։ Ապրիլի 22-ին տեղի է ունեցել երդմնակալության արարողությունը[19]։

2013 թվականի օգոստոսի 13-ին նախագահի ընդունած որոշումը ռեզոնանսային էր։ Նա մերժել է ներել Իտալիայի նախկին վարչապետ Սիլվիո Բեռլուսկոնիին[20]։

Իր նախագահության ընթացքում Նապոլիտանոն հինգ վարչապետ է նշանակել՝ Ռոմանո Պրոդիին (2006-2008 թվականներ), Սիլվիո Բեռլուսկոնիին (2008-2011 թվականներ), Մարիո Մոնտիին (2011-2013 թվականներ), Էնրիկո Լետտային (2013-2014 թվականներ) և Մատեո Ռենցիին (2014 թվականից)։ Բացի այդ, նա Սահմանադրական դատարանի հինգ դատավորներ է նշանակել՝ Պաոլո Գրոսսին (2009 թվականի փետրվարի 17), Մարտին Կարտաբյան (2011 թվականի սեպտեմբերի 2), Ջուլիանո Ամատոն (2013 թվականի սեպտեմբերի 12), Դարիա Դե Պրետիսը (2014 թվականի հոկտեմբերի 18), Նիկոլո Ձանոնան (2014 թվականի հոկտեմբերի 18) և հինգ ցմահ սենատորներ՝ Մարիո Մոնտին (2011 թվականի նոյեմբերի 9), ինչպես նաև 2013 թվականի օգոստոսի 30-ի ընդհանուր արարողության ժամանակ՝ Կլաուդիո Աբադոն, Ելենա Կատանեոն, Ռենցո Պիանոն և Կառլո Ռուբիան[21]։

2014 թվականի վերջին Նապոլիտանոն հայտարարել էր, որ ինքը մի քանի շաբաթվա ընթացքում հրաժարական կտա[22]։

2015 թվականի հունվարի 14-ին՝ ժամը 10:35-ին, ստորագրել է Իտալիայի նախագահի պաշտոնից իր հրաժարականի մասին ակտը[23]։

Հրաժարականից հետո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2015 թվականի օգոստոսին Նապոլիտանոն բաց նամակների փոխանակման միջոցով բանավեճի մեջ էր մտել հայտնի լրագրող, L'Espresso և La Repubblica թերթերի հիմնադիրներից մեկի՝ Էուջենիո Սկալֆարիի հետ՝ ապացուցելով Սենատի բարեփոխման անհրաժեշտությունը, որը խորհրդարանի միջոցով անցկացնում էր վարչապետ Մատեո Ռենցին (մասնավորապես, Նապոլիտանոն անհամաձայնություն էր հայտնել ընդդիմախոսի այն պնդման հետ, որ նշված փոփոխությունները սպառնալիք էին ժողովրդավարության համար)[24][25][26]։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջորջո Նապոլիտանոն Կումինյանոյի փաստաբան, բանաստեղծ և էսսեիստ Ջովաննի Նիկոլա Սևերինո Նապոլիտանոյի (1883-1955 թվականներ) և Կարոլինա Բոբբիոյի որդին է: Ծնողները ամուսնացել են 1921 թվականի հունվարի 30-ին Նեապոլում[27]։

1959 թվականին Նապոլիտանոն ամուսնացել է Մարիա Կլիո Բիթոնիի հետ[28]:

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկիր Ամսաթիվ Պարգև
Վատիկան Վատիկան Պիա IX կարգի շղթա
Սիրիա Սիրիա Օմեյադների շքանշանի ասպետ
Իտալիա Իտալիա 1998 թվականի հոկտեմբերի 28 «Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետ
Իսպանիա Իսպանիա 1998 թվական Իզաբելա կաթոլիկ շքանշանի մեծ խաչ
Լիտվա Լիտվա 2004 թվականի ապրիլի 21 «Լիտվային մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի հրամանատար
Սլովակիա Սլովակիա 2007 թվականի փետրվարի 27 1 դասի կրկնակի սպիտակ խաչի շքանշան
Մոնակո Մոնակո 2007 թվական Սուրբ Կարլի շքանշանի մեծ խաչ
Ավստրիա Ավստրիա 2007 թվական Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար Պատվո մեծ աստղ
Թուրքիա Թուրքիա 2009 թվական Թուրքիայի Հանրապետության 1-ին դասի շքանշան
Շվեդիա Շվեդիա 2009 թվական Սերաֆիմների շքանշան
Ռումինիա Ռումինիա 2011 թվական Ռումինիայի աստղի շքանշանի շղթա
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ 2011 թվական Ազատության նախագահական մեդալ
Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ 2012 թվական Նիդերլանդական առյուծի շքանշանի մեծ խաչ
Ֆրանսիա Ֆրանսիա 2012 թվականի նոյեմբեր Պատվո լեգեոնի շքանշանի մեծ Խաչ
Լեհաստան Լեհաստան 2012 թվականի հունիսի 6 Սպիտակ արծվի շքանշան
Պաղեստին Պաղեստին 2013 թվական Պաղեստինի աստղի շքանշանի մեծ ժապավեն
Ալբանիա Ալբանիա 2014 թվականի մարտ Սկանդերբերգի 1-ին դասի շքանշան
Իսրայել Իսրայել 2014 թվականի հունիսի 9 Նախագահի պատվո մեդալ
Սան Մարինո Սան Մարինո 2014 թվականի հունիսի 13 Սուրբ Մարինա շքանշանի շղթա

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Munzinger Archiv (գերմ.) — 1913.
  2. 2,0 2,1 Энциклопедия Брокгауз (գերմ.)
  3. 3,0 3,1 3,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #119295547 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  4. «Джорджо Наполитано переизбран президентом Италии»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-04-10-ին։ Վերցված է 2013-04-21 
  5. Vittorio Vidotto (2007)։ «Napolitano, Giorgio»։ Enciclopedia Italiana - VII Appendice (իտալերեն)։ Treccani։ Վերցված է 2015-09-03 
  6. Giorgio Napolitano Dal PCI al socialismo europeo: un'autobiografia politica. — Laterza, 2005. — P. 5.
  7. «Napolitano battezza la rassegna con il suo tributo al Mattatore» (իտալերեն)։ la Repubblica։ 2010-09-01։ Վերցված է 2015-09-06 
  8. «Da giovane in sezione» (իտալերեն)։ Corriere della Sera։ 2013-04-23։ Վերցված է 2015-09-03 
  9. Vittorio Vidotto (1993)։ «Napolitano, Giorgio»։ Enciclopedia Italiana - V Appendice (իտալերեն)։ Treccani։ Վերցված է 2015-08-12 
  10. Una Repubblica senza patria, 2013, էջ 162
  11. «Giorgio Napolitano»։ Gruppi parlamentari (իտալերեն)։ Camera dei Deputati (Portale storico)։ Վերցված է 2015-09-03 
  12. Una Repubblica senza patria, 2013, էջեր 82-83
  13. «Giorgio NAPOLITANO»։ History of parliamentary service (անգլերեն)։ Европейский парламент։ Վերցված է 2015-09-04 
  14. «I Governo Prodi» (իտալերեն)։ Camera dei Deputati (Portale storico)։ Վերցված է 2015-09-04 
  15. «Immigrazione, prima della Bossi-Fini c’era la Turco-Napolitano. Ecco cosa diceva» (իտալերեն)։ Blitz Quotidiano։ 2013-10-08։ Վերցված է 2015-08-18 
  16. «Giorgio Napolitano»։ Dati anagrafici e incarichi (իտալերեն)։ Senato della Repubblica։ Վերցված է 2015-09-03 
  17. Rachel Donadio. From Ceremonial Figure to Italy’s Quiet Power Broker // The New York Times, December 2, 2011.(անգլ.)
  18. «Джорджо Наполитано стал первым президентом в истории Италии, переизбранным на второй срок — Газета «ФАКТЫ и комментарии»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-28-ին։ Վերցված է 2013-04-24 
  19. Переизбранный президент Италии Наполитано принёс присягу
  20. Президент Италии Джорджио Наполитано отказался помиловать экс-премьера Италии Сильвио Берлускони, так как не было прошения
  21. «Giorgio Napolitano»։ Argomenti del Sole (իտալերեն)։ il Sole 24 Ore։ 2015-01-15։ Վերցված է 2015-09-06 
  22. Президент Италии уходит в отставку.
  23. «Сайт президента Италии»։ 14.01.2015 
  24. Eugenio Scalfari (2015-08-09)։ «Quei birilli in movimento sul tavolo della nostra democrazia» (իտալերեն)։ la Repubblica։ Վերցված է 2015-08-12 
  25. Giorgio Napolitano (2015-08-11)։ «Napolitano: "Perché la riforma del Senato non minaccia la democrazia"» (իտալերեն)։ la Repubblica։ Վերցված է 2015-08-12 
  26. Eugenio Scalfari (2015-08-12)։ «Scalfari: troppi poteri in mano al premier, ecco perché la riforma va cambiata» (իտալերեն)։ la Repubblica։ Վերցված է 2015-08-12 
  27. Luigi Simonetti 3. Giovanni Napolitano (1883-1955), poeta e saggista // Cumignano e Gallo. Alle origini del comune di Comiziano / Carlo Ebanista. — Cimitile: Tavolario edizioni, 2012. — P. 183.
  28. Alessandra Vitali (2015-01-14)։ «Clio Napolitano, la first lady cresciuta a pane e politica» (իտալերեն)։ la Repubblica։ Վերցված է 2015-09-05