Պելմեններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox mets.png
Պելմեններ
Pelmeni Russian.jpg
Ռուսական խոհանոց
Տեսակմակարոնի տեսակ
ԵնթատեսակQ26903389?[1], Q26903669?, Q26903916? և խմորի շերտով կիսաֆաբրիկատներ
Առաջացման երկիրFlag of Russia.svg Ռուսաստան
ՀիմնականԽմոր
Pelmeni Վիքիպահեստում

Պելմեններ (ռուսերեն` пельмени - Պելմենի, եզակի թվով` պելմեն), անեկ խմորից և աղացած մսի կամ ձկան խճողակից պատրաստված կերակուր։

Անվանումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պելմենները Ռուսաստանի խորքերում և Սիբիրում բնակվող ուգրո-ֆիննական ազգությունների, ուդմուրտների, կոմի-պերմյակների, մանսիների և ֆինների ազգային կերակուրն է: Հաճախ այն անվանում են սիբիրյան պելմեններ, քանի որ թափանցելով Սիբիր, այն վերապրել է իր երկրորդ ծնունդը: Համաձայն ստուգաբանական բառարանների, ռուսերեն Пельмени (պելմեններ) անվանումը փոխառված է ուգրո-ֆիննական լեզուներից։ Այն կազմված է «պել»` ականջ և «նյան»` հաց բառերից, այսինքն` «հացե ականջ»: Միառժամանակ տարբեր աղբյուրներ մատնացույց են անում կոնկրետ լեզու, որից նշված բառը ներթափանցել է ռուսերենի մեջ (ուդմուրտերեն[2], մանսիերեն[3], կոմի[4], ֆիններեն[5]): Խորհրդային պատմաբան և գերբագետ Վիլյամ Պոխլյոբկինը գտնում էր, որ պելմենները ռուսական խոհանոց մտել են Ուրալից` 14-րդ դարի վերջին և 15-րդ դարի սկզբին[6]։

Պատրաստման եղանակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պելմենների խմորը պատրաստվում է ալյուրով, ձվով և ջրով (հազվադեպ` կաթով)։ Դասական պելմենների խճողակը պատրաստում են տավարի, խոզի և ոչխարի մսից, որին ավելացնում են զանազան համեմունքներ, սոխ, հաճախ նաև սխտոր: Հնարավոր է որպես հումք օգտագործել նաև արջի, եղջերուի, որմզդեղնի, սագի միս, ձուկ, խոզի ճարպ, կարտոֆիլ, կաղամբ և այլն։

Արդեն պատրաստի պելմենները լցնում են եռացող ջրի կամ արգանակի մեջ և եփում այնքան, մինչև դրանք դուրս գան ջրի երես, որից հետո թողնում են ևս 2-5 րոպե։ Եփվելու ընթացքում արգանակի մեջ ավելացնում են դափնետերև և գլուխ սոխ։ Դասական պելմեններն ուտում են 3%-անոց քացախով, պղպեղով, դարչինով կամ ծովաբողկով: Կարելի է դրա հետ մատուցել նաև զանազան սոուսներ, մայոնեզ, թթվասեր, կարագ և այլն։ Այն մատուցվում է նաև արգանակով՝ որպես ջրալի ապուր։ Հաճախ եփելուց հետո կամ հում վիճակում պելմենները նաև տապակում են։

Տարածվածությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նմանատիպ կերակուրներ ունեն շատ ժողովուրդներ, որոնք պատրաստվում են նույն սկզբունքով, ինչ պելմենները։ Չինաստանում դա ցզյաոցզին է կամ վոնտոնը, Բուրյաթիայում այն կոչվում է պոզի, Մոնղոլիայում ` բուզ, Կենտրոնական Ասիայում ` մանտու, Տիբեթում ` մոմո, Միջին Ասիայում ` չուչվարա, Ադրբեջանում ` դյուշբարա, Վրաստանում ` խինկալի, Հայաստանում ` բորակի (թաթար բորակու տարատեսակներից է), Ուկրաինայում ` վարենիկ, Իտալիայում ` ռավիոլի, Գերմանիայում ` մաուլտաշեն և այլն։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Переходной ключ ОКП - ОКПД2 (8,87 Мб), Переходной+ключ-ОКП-ОКПД2-17-04-2015.xls
  2. Вильям Васильевич Похлёбкин. «Национальные кухни наших народов». — Москва: Центрполиграф, 2004. — С. 317. — ISBN 5-9524-0718-8
  3. Пельмени // Словарь иностранных слов русского языка / А. Н. Чудинов. — 3-е, исправ. и доп.. — СПб: Издание В. И. Губинского, 1910.
  4. Лыткин В. И., Гуляев Е. С. Краткий этимологический словарь коми языка. М.: Наука, 1970. С. 219.
  5. Крылов Г. А. Пельмени // Этимологический словарь русского языка.. — СПб: ООО "Виктория плюс", 2004.
  6. Корчагин П. А. Коми-пермяцкое мясо-тестяное блюдо эпохи складывания всероссийского рынка или антропология пельменя // Вестник Пермского научного центра УрО РАН. — 2015. — № 4. — С. 85

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]