Տիբեթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Cultural/historical Tibet (highlighted) depicted with various competing territorial claims.
Light green.PNG Solid yellow.svg  Տիբեթի ինքնավար շրջանը Չինաստանի կազմում
Red.svg Solid orange.svg Solid yellow.svg  Տիբեթը այնպես, ինչպես այն նշում են աքսորում ապրող տիբեթցիները
Solid lightblue.png Solid orange.svg Light green.PNG Solid yellow.svg  Տիբեթի շրջան, ինչպես որ դրա նշում է Չինաստանը
Light green.PNG  Չինաստանի շրջանը, որը Հնդկաստանը վիճարկում է որպես Աքսայչինի մի մաս
Solid lightblue.png  Հնդկաստանի շրջանը, որը Չինաստանը վիճարկում է որպես ՏԻՇ մի մաս
Solid blue.svg  Շրջաններ Տիբեթի պատմական մշակույթի շրջանակներում

Տիբեթը (չին.՝ 西藏 կամ Ցիսզանը, տիբ. བོད་, վայլի՝ bod, արտասանություն (լհասյան բարբառովբյո) շրջան է Կենտրոնական Ասիայում, գտնվում է Տիբեթյան լեռնաշխարհում։ Պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններում Տիբեթը եղել էր անկախ պետություն կամ գտնվում էր կախվածության մեջ Մոնղոլյան կայսրությունից, Ցին կայսրությունից և այլն։ 1950 թվականին Չամդոյի ճակատամարտից հետո անցել է Չինաստանի վերահսկման տակ։ Իրավաբանների Միջազգային Կոմիսիան իր զեկուցման մեջ հաղորդել է, որ «Տաբիթեում եղել են ցեղասպանության ակտեր տիբեթցիներին տիբեթցիներին որպես կրոնական խումբ ջնջման նպատակով»[1]։Տվյալ ժամանակ չինական կառավարության գործողությունները գնահատվում են Դալայ-լամայի կողմից որպես մշակութային ցեղասպանություն[2]։ Որպես պատասխան չինական կառավարությունը ասում է, որը 1959 թվականից հետո Տիբեթում լիկվիդացված է եղել ստրկությունը, աճել է գրագիտությունը և հաստատուն կերպով աճում է բնակչության կյանքի մակարդակը։ Ավանդորեն Տիբեթի տարածքը բաժանվում է Ու-Ցանգ, Քհամ և Ամդո պրովինցիաների։ Տիբեթի ինքնավար շրջանը (ՏԻՇ) զբաղեցնում է ժամանակակից Չինաստանում պատմական Տիբեթի կեսից փոքր մասը (Ու-Ցանգ և Քհամա պրովինցիաները), իսկ ՏԻՇ-ի բնակչությունը կազմում պատմական Տիբեթի բնակչության միայն 1/2 մասը։ Պատմական Ամդոյի և Քհամայի մնացած տարածքը վարչականորեն մտնում են Յուննան, Սիչուան, Ցինհայ և Հանսու շրջանների կազմի մեջ։

Լհասան Տիբեթի պատմական մայրաքաղաքն է և Տիբեթի ինքնավար շրջանի վարչական կենտրոնը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]