Մարիետա Շահինյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Մարիետա Շահինյան
Մարիետա Շահինյան.jpg
Ծնվել է ապրիլի 21888
Ծննդավայր Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն, Մոսկվա
Վախճանվել է մարտի 20, 1982 (93 տարեկանում)
Վախճանի վայր Մոսկվա, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն Գրող, հասարակականգործիչ
Քաղաքացիություն Flag of Russia.svg Ռուսաստանի կայսրություն
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Կրթություն Մոսկվա
Ալմա մատեր Հեյդելբերգի համալսարան
Ստեղծագործական շրջան 1909-1982
Նշանակալի պարգևներ Ստալինյան մրցանակ, Լենինի շքանշան, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս և Հոկտեմբերյան Հեղափոխության շքանշան
Զավակներ Q18280056?
Marietta Shaginyan Վիքիպահեստում

Մարիետա Շահինյան Սերգեյի (1888 թվականին, ապրիլի 2, Մոսկվա - 1982 թվականին, մարտի 20, Մոսկվա), ազգությամբ հայ ռուսագիր գրող, բանասեր, հրապարակախոս, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1946թվականին), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1950 թվականին), ԽՍՀՄ ԳՄ անդամ (1934 թվականին)։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Ծնվել է Մոսկվայում, մոլդովահայ Սերգեյ Շահինյանի (բժշկագիտության դոկտոր) ընտանիքում։ Մայրը՝ Փեփրոնե Խլիտչիևան, եղել է նորնախիջևանցի։ Կրթությունն ստացել է Մոսկվայում՝ Գերյեի կանանց բարձրագույն դասընթացում, ավարտել պատմա-փիլիսոփայական բաժինը (1913 թվականին)։ 19 տարեկան հասակից գրել է բանաստեղծություններ, որոնք տպագրվել են ռուսական մամուլում։ 1909 թվականին լույս է ընծայել չափածո երկերի առաջին ժողովածուն՝ «Առաջին հանդիպումներ» խորագրով, իսկ 1913 թվականին` «Orientalia» ժողովածուն։ 1914 թվականին մեկնել է Գերմանիա` Հայդելբերգում մագիստրոսական աստիճան ստանալու, սակայն վրա հասնելով առաջին համաշխարհային պատերազմը, վերադարձել է Ռուսաստան: 1916 թվականին լույս է ընծայել «Իր ճակատագիրը» վեպը, որն ամբողջացված վերահրատարակվել է 1923 թվականին։

1922 թվականին գործուղվել է Հայաստան, գրել է «Սովետական Հայաստան» (1923 թվականին) գիրքը։ 1922 թվականին տպագրել է «Փոփոխություն» վեպը, ապա՝ «Բարձր դասի տիկնոջ արկածները»։ 1923-1925 թթ. մաս-մաս հրատարակել է «Մես-Մենդ» արկածային եռահատոր վեպը՝ Ջիմ Դոլլար ծածկանունով։ Այդ վեպը 1926 թվականին վերածվել է ֆիլմի, նրա վերջին մասն ավարտել 1935 թվականին։ «Մես-Մենդն» ունեցել է մեծ հաջողություն, թարգմանվել մի քանի լեզուներով, այդ թվում հայերեն (Երևան, 1971 թվականին)։ 1927 թվականին ուսումնասիրել է Ձորագէսի շինարարությունը, 1931 թվականին հրատարակել է «Հիդրոցենտրալ» վեպը, որի հայերեն թարգմանությունը լույս է տեսել հաջորդ տարի։

1988 թվականին խորդրդային նամականիշ

Երիտասարդ գրողը խանդավառությամբ դիմավորեց Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը։ Այդ և հետագա տարիների դեպքերի ու իրադարձությունների մասին են պատմում նրա «Փոփոխություն» վիպակը և այդ շրջանում գրված մի քանի այլ գրքեր։ Դեռևս 1930-ականների կեսերից ձեռնարկել է եռամաս մի վեպ-ժամանակագրության ստեղծմանը, նվիրված Լենինին։ Առաջին հատորը՝ «Ուլյանովների ընտանիքը», տպագրվել է 1937 թվականին, նոր խմբագրությամբ կրկին հրատարակվել 1957 թվականին (հայերենը՝ 1961 թվականին), երկրորդ հատորը՝ «Առաջին համառուսականը», լույս է տեսել 1965 թվականին (հայերեն՝ 1970-ին), ապա տպագրել է «Պատմության հարցատոմսը» վեպի էսքիզը (1970 թվականին) և «Չորս դաս Լենինից» (1970 թվականին), (հայերենը՝ 1976 թվականին)։ Նրա բազմահատոր այս ստեղծագործությունը 1972 թվականին արժանացել է Լենինյան մրցանակի։ Մյուս երկերից հիշատակության արժանի են՝ «Մեռյալներից հարություն առածը» (1964 թվականին), նվիրված չեխ կոմպոզիտոր Իոսիֆ Միսլևիչիկի կյանքին։ Այդ գրքի համար Չեխոսլովակիայի կառավարության կողմից պարգևատրվել է ոսկե մեդալով։ Նրա «Ճանապարհորդություն Խորհրդային Հայաստան» գիրքը (1950 թվականին) արժանացել է պետական մրցանակի, թարգմանվել մի քանի լեզուներով (հայերեն՝ 1952 թվականին)։ Այդ բնույթի գրքերից են՝ «Հնգամյակի ուղիներով», «Արտասահմանյան նամականի» (1964 թվականին) և այլն։

Աշխատակցել է «Պրիազովսկիյ կռայ» (1907–1918 թթ.) և «Կավկազսկոե սլովո» (1915–1917) թերթերին։ «Իզվեստիա» (1920–1922 թթ.) և «Պրավդա» (1923–1948 թվականին) թերթերի սեփական թղթակից։ Դասավանդել է Դոնի Ռոստովի կոնսերվատորիայում (1916–1919 թթ.) և Լենինգրադի արվեստի պատմության ինստիտուտում (1923–1924 թթ.)։ Գրականագիտական աշխատություններից են՝ «Տարաս Շևչենկո» (հանդիսանում է նրա դոկտորական ատենախոսությունը), «Նիզամի Գյանջևի», «Գյոթե» և այլն։ Վերջինս նույնպես թարգմանվել է շատ լեզուներով և բարձր գնահատվել Գերմանիայում։ Մենագրական աշխատություներ է տպագրել Միքայել Նալբանդյանի, Խաչատուր Աբովյանի, Շիրվանզադեի և այլ հայ գրողների մասին։ Տարբեր լեզուներից ռուսերեն է թարգմանել գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ Հայերենից՝ նմուշներ Հովհաննես Թումանյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Սմբատ Շահազիզի երկերից, ադրբեջաներենից՝ Նիզամի Գյանջևիի որոշ ստեղծագործություններ, անգլերենից՝ Ու. Քոլինզից և այլն։ 1980 թվականին լույս է տեսել նրա «Մարդը և ժամանակը» հուշագրությունը։

Պարգևատրվել է Լենինի 2, Հոկտեմբերյան հեղափոխության դրոշի 3, Ժողովուրդների բարեկամության և այլ շքանշաններով։ Մ.Շահինյանի անվամբ է կոչվում Տիեզերքի թիվ 2144 մոլորակը։

Աղբյուրներ[խմբագրել]