Կլարա Շուման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կլարա Շուման
Clara Schumann 1878.jpg
Ի ծնե անունգերմ.՝ Clara Josephine Wieck
Ծնվել էսեպտեմբերի 13, 1819(1819-09-13)[1][2][3][4][5][6][7]
Լայպցիգ, Սաքսոնիայի թագավորություն, Գերմանական միություն[1]
ԵրկիրFlag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Գերմանական միություն
Flag of the German Empire.svg Գերմանական կայսրություն
Flag of Germany.svg Գերմանիա[8]
Մահացել էմայիսի 20, 1896(1896-05-20)[1][2][3][4][5][6][7] (76 տարեկանում)
Ֆրանկֆուրտ, Wiesbaden Government Region, Hesse-Nassau, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն[1]
Մասնագիտությունդաշնակահարուհի, կոմպոզիտոր և երաժշտության ուսուցիչ
Գործիքներդաշնամուր
ԱմուսինՌոբերտ Շուման

Կլարա Շուման (աղջկական ազգանունը Վիկ, գերմ.՝ Clara Josephine Wieck-Schumann, սեպտեմբերի 13, 1819(1819-09-13)[1][2][3][4][5][6][7], Լայպցիգ, Սաքսոնիայի թագավորություն, Գերմանական միություն[1] - մայիսի 20, 1896(1896-05-20)[1][2][3][4][5][6][7], Ֆրանկֆուրտ, Wiesbaden Government Region, Hesse-Nassau, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն[1]), գերմանացի դաշնակահարուհի, կոմպոզիտոր և մանկավարժ։ Համարվում է ռոմանտիզմի դարի նշանավոր դաշնակահարներից մեկը[9], ազդեցիկ ուսուցիչ և կոմպոզիտոր[10]։ Դաշնակահար Ֆրիդրիխ Վիկի աղջիկն է[11]:

1840 թվականից սկսած գերմանացի կոմպոզիտոր Ռոբերտ Շումանի կինն ու իր ստեղծագործությունների առաջին կատարողն է։ Եղել է նաև Յոհաննես Բրամսի ստեղծագործությունների առաջին կատարողը[12]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընտանիքի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլարայի հայրը՝ Շուման Ֆրիդրիխ Վիկը, մասնագիտությամբ աստվածաբան էր։ Նա ավարտել է Վիտտենբերգի համալսարանը, որից հետո՝ 1814 թվականին, տեղափոխվեց Լայպցիգ, որտեղ սկսեց դաշնամուր դասավանդել, ինչպես նաև սկսեց զբաղվել նաև գործիքների վերանորոգմամբ և վաճառքով, և այդ գործում շուտով փորձագետի համբավ ձեռք բերեց։

Կլարայի մայրն էր Մարիաննա Տրոմլիցը[13], որը համերգատու երգչուհի և դաշնակարուհի էր[14]։ Նրա հայրը՝ Գեորգ Կրիստիան Տոմլիցը, կանտոր էր Պլաուներում, իսկ պապը՝ Յոհանն Տրոմլիցը, հայտնի ֆլեյտահար էր, ֆլեյտաներ պատրաստող վարպետ և կոմպոզիտոր։ Մարիաննա Տրոմլիցը դաշնամուր նվագել սովորել է Ֆրիդրիխ Վիկի մոտ և 1816 թվականին ամուսնացել է նրա հետ։ Ամուսնությունից հետո նա դաշնամուր էր դասավանդում։ Ամուսնական ութ տարիների ընթացքում լույս աշխարհ է բերել հինգ երեխա։ Կլարան երկրորդ երեխան էր (առաջին աղջիկ Ադելգեյդը մահացել է նորածին ժամանակ), նրա կրտսեր եղբայրներն են եղել Ալվինը, Գուսավն ու Վիկտորը․ Վիկտորի ծնվելու ժամանակ (1824) ծնողներն արդեն ամուսնալուծված էին (1824 թվականին)։ Կլարան և իր եղբայրները մնացին հոր հետ։ Մարիաննան երկրորդ անգամ ամուսնացավ Ադոլֆ Բերգիլի հետ[15] և տեղափոխվեց Բերլին։ Երեխաների հետ շփվում էր նամակագրության միջոցով և հազվադեպ հանդիպում նրանց հետ։ Իր երկրորդ ամուսնու մահից հետո՝ 1841 թվականին, նա շարունակում էր դաշնամուր դասավանդել, որպեսզի կերակրի իրեն և երկորդ ամուսնության ժամանակ լույս աշխարհ բերած իր չորս երեխաներին։ Իր տղաներից Վոլդեմար Բերգիլը կոմպոզիտոր և դիրիժոր դարձավ։

Ֆրիդրիխ Վիկն ամուսնալուծությունից հետո 1828 թվականին ամուսնացավ իրենից 20 տարի փոքր Կլեմենտին Ֆեկների հետ։ Նրանք աղջիկ ունեցան (Մարի), ում հայրը նույնպես սովորեցնում էր նվագել դաշնամուրի վրա։

Կյանքը հոր հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիդրիխ Վիկ

Ծնողների ամուսնալուծությունից հետո Կլարա Վիկը հինգ տարեկան հասակից մնաց հոր հետ։ Ֆրիդրիխ Վիկը, որն իր կյանքը նվիրեց իր երեխաների դաստիարակությանը, ավտորիտար և խիստ բնավորություն ուներ: Ամբողջ ուշադրությունը Կլարային էր ուղղում, մտադիր էր նրան դարձնել վիրտուոզ դաշնակահարուհի: Մի քանի տարի անց նա աղջկան հանեց տարրական դպրոցից և կազմակերպեց տնային ուսուցում, որպեսզի երեխային ոչինչ չխանգարի դաշնամուրի վրա նվագել սովորել:

Վաղ տարիքից հայրը մանրակրկտորեն պլանավորում էր Կլարայի կարիերան և կյանքը: Նա ամեն օր աղջկան տալիս էր դաշնամուրի, ջութակի, երգի, տեսության, հարմոնիայի, կոմպոզիցիայի և ձայնակագրության դասեր էր տալիս: Ամենօրյա երկժամյա դասերի ժամանակ նա կիրառում էր սեփական փորձով մշակած մեթոդներ:

Քանի դեռ Կլարան փոքր էր, նա աղջկա անունից իր համար օրագիր էր վարում: Հետագայում նա այնպիսի մեծ ազդեցություն ուներ աղջկա վրա, որ թույլտվություն ստացավ օրագրի իր գրառումներին: Դա բացատրում է ինը տարեկան Կլառայի առաջին գրառումները.

Իմ հայրը, ով շուտվանից արդեն ապարդյուն հույս ուներ փոխել իմ գիտակցությունը, այսօր ևս մեկ անգամ նկատեց, որ ես դեռ ալարկոտ, անզգույշ, թաթփված, կամակոր և չլսող եմ, որ ես դա ցուցաբերեցի հատկապես դաշնամուր նվագելիս, և ես նրա կարծիքով Հյունտենի նոր վարիացիաները նվագում էի այնքան վատ, … որ իմ աչքի առաջ նա պատռեց նոտաները, և այսօրվանից նա ոչ մի ժամ չէր ցանկանում դասավանդել ինձ, և ես գամմաներից, Կրամերի էտյուդներից և Չերնիի վարժություններից բացի ոչինչ, այլևս ոչինչ չեմ կարող նվագել:

Այնուամենայնիվ, ինը տարեկան հասակում Կլարան նվագեց Լայպցիգի Գևանդհաուզ համերգասրահում, իսկ նրա պաշտոնական առաջին մենահամերգը տեղի ունեցավ 11 տարեկանում՝ այդ նույն համերգասրահում: Բացի այդ, նա 12 տարեկան հասակում հանդես եկավ Փարիզում, և 18 տարեկան հասակում փայլեց Վիեննայում: Նրա տաղանդով հիանում էր Գյոթեն, Պագանինին, Շպորը և երիտասարդ երաժիշտներ՝ Շոպենը, Լիստն ու Մենդելսոնը:

Վիկն անձամբ էր զբաղվում աղջկա հետ, ունեին մեծ հաջողություններ: Կլարան դաշնամուրի դասավանդման իր մեթոդի յուրօրինակ գովազդն էր անում, որը Ռոբերտ Շումանին և Հանս ֆոն Բյուլովին ևս դարձրեց համրեգային դաշնակահարների:

Վիկն իրեն տեսնում էր որպես Կլարայի Իմպրեսարիո, ով կազմակերպում էր իր հյուրախաղերը, որոնք հաճախ կախված էին լինում դժվարություններից: Նա համերգի հրավերներն էր անում, հարմարավետ սրահ էր ընտրում և հոգում էր գործիքի վիճակի հարցը, ինչը բավականին բարդ հարց էր թե՛ հոր, և թե՛ աղջկա համար: XIX դարի սկզբին քիչ չէին դեպքերը, որ ռոյալը, որը հնարավոր չէր տեղափոխել, համերգի ծախսերի հետ մեկտեղ գնելը դժվար էր, իսկ եղածները կա՛մ լարած չէին, կա՛մ չէին նվագում: Յուրաքանչյուր համերգից առաջ հարց էր ծագում, թե ռոյալի վիճակը որքան կազդի դաշնակահարուհու խաղի վրա: Կատարման ժամանակ հանկարծ կարող էր ստեղնը լռվել, ինչից զրնգող ստեղնը փչացնում էր ամբողջ կատարումը: Դրա համար Վիկը միշտ իր հետ տեղափոխում էր գործիքների ամբողջ հավաքածուն և համերգից առաջ լարում և նորոգում էր ռոյալը:

1830 թվականին, 11 տարեկան հասակում, Կլարան հոր ուղեկցությամբ, հյուրախաղերով գնաց Փարիզ և եվրոպական այլ քաղաքներ: Վեյմարում նա կատարեց Արնի Հերցի աժխույժ երգը Գեթեի համար, ով իրեն պարգևատրեց իր դիմանկարով և հետևյալ գրառումով շքանշանը. «Տաղանդավոր Կլարա Վիկի համար»: Այդ շրջագայության ժամանակ Նիկոլո Պագանինին նրան առաջարկեց հանդես գալ իր հետ միևնուն բեմում[16]: Այնուամենայնիվ, Փարիզում իր համերգի ժամանակ ունկնդիրները քիչ էին, քանի որ համաճարակի բռնկման պատճառով շատերը լքել էին քաղաքը[17]:

Ամուսնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեռ վաղ տարիքից Կլարայի անբաժան ընկերներից է եղել իր հոր աշակերտներից մեկը՝ Ռոբերտ Շումանը։ Շումանը ապշած էր Կլարայի բարձր կատարողական վարպետության վրա։ Ընկերությ̕ունը գնալով վերածվում է սիրո։ Շումանը խնդրում է Կլարայի ձեռքը, սակայն Ֆրիդրիխ Վիկը այն կտրականորեն մերժում է։ Շուրջ 4 տարի տևած անընդմեջ պայքարից հետո սիրահար զույգը վերջապես ամուսնանում է 1840 թվականին։

14 տարվա ամուսնական կյանքում զույգը ունենում է 8 երեխա՝ Մարին, Էլիզան, Ժուլին, Եմիլը (մահացել է 18 ամսական հասակում), Ֆերդինանտը, Լյուդվիգը, Օժենին և Ֆելիքսը։ Ամուսինները կատարել են բազմաթիվ շրջագայություններ Հոլանդիայում, Ռուսաստանում, Բելգիայում, Գերմանիայի տարբեր քաղաքներում և այլն։

Ուշ շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1854 թվականին Ռոբերտ Շումանի առողջական վիճակը կտրուկ վատանում է։ Նրան տեղափոխում են հոգեբուժական հիվանդանոց, որտեղ էլ նա մահանում է երկու տարի անց։ Կլարայի կյանքում մեծ նշանակություն է ունեցել կոմպոզիտոր Յոհաննես Բրամսի և ջութակահար Յոզեֆ Յոախիմի հետ ունեցած ընկերությունը։ Նա կատարել է Բրամսի ստեղծագործությունները և դուետով հանդես է եկել Յոախիմի հետ։ Հետագայում տվել է դաշնամուրի դասեր և հանդես է եկել համերգներով։ Որպես կոմպոզիտոր գրել է 4 պոլոնեզ դաշնամուրի համար, տարբեր կապրիսներ և վալսեր դաշնամուրի համար, վարիացիաներ Ռոբերտ Շումանի թեմայով, տարբեր երգեր, տրիո դաշնամուրի, ջութակի և թավջութակի համար և այլն։

Նրա աղջիկներից երկուսը դարձել են դաշնակահարուհիներ, իսկ տղան՝ Ֆելիքսը բանաստեղծ։ Կլարա Շումանը 19-րդ դարի հազվագյուտ կին կոմպոզիտորներից է Ֆաննի Մենդելսոնի և Սեսիլ Շամինադի հետ։ Թաղված է իր ամուսնու կողքին՝ Բոննի Հին գերեզմանոցում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #11861164X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 International Music Score Library Project — 2006.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Discogs — 2000.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 FemBio
  8. LIBRIS — 2018.
  9. «Clara Schmann» 
  10. Nancy B. Reich, Schumann [nee Wieck], Clara (Josephine) //The New Grove Dictionary of Music and Musicians. In the 29-volume second edition // Grove Music Online. General Editor — Stanley Sadie. Oxford University Press, 2001 (СD)
  11. «The Androom Archives»։ androom.home.xs4all.nl։ Վերցված է 2015-10-26 
  12. Andante и Скерцо из сонаты f-moll. Лейпциг, 23 октября 1854 г. Литцман, 1913. Том 2, с.90
  13. Холл, Дж. "Шуман, Клара (Жозефина). The Oxford Companion to Music [n.d.]. Доступ к Гроуву от 30 июня 2009 г.
  14. Хайслер, Дж. Л. (2003). Искусство композиции Клары ШуманХьюстон, Техас: Университет Райса
  15. Райх, Клара Шуман, с.34.
  16. Йозеф Браунштайн. Аннотация Михаила Пойнти к записи концерта для фортепиано № 1 a-moll op.7 Клары Шуман.
  17. Клара Шуман играла концерт для фортепиано с оркестром № 1 a-moll, op. 7