Բրյուս Լի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բրյուս Լի
李小龍
BRLI.jpg
Բրյուս Լին նունչակիներով
Ծնվել է նոյեմբերի 27, 1940({{padleft:1940|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})
Ծննդավայր Սան Ֆրանցիսկոյի չինական հիվանդանոց[1]
Մահացել է հուլիսի 20, 1973({{padleft:1973|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})[2][3] (32 տարեկանում)
Մահվան վայր Կոուլուն Տոնգ
Քաղաքացիություն Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Կրոն աթեիզմ
Կրթություն Վաշինգտոնի համալսարան[4]
Մասնագիտություն կինոռեժիսոր, հեռուստատեսային դերասան, կինոդերասան, գրող, կինոպրոդյուսեր, փիլիսոփա, սցենարիստ և դերասան
Ամուսին Լինդա Էմերի[5][6]
Ծնողներ հայր՝ Լի Հոի Չուեն[7]
Երեխաներ Բրենդոն Լի, Շենոն Լի
Կայք brucelee.com
Bruce Lee Վիքիպահեստում

Բրյուս Լի (ի ծնե՝ 李小龍 (Լի Սյաո Լուն), նոյեմբերի 27, 1940, Սան Ֆրանցիսկոյի չինական հիվանդանոց[1] - հուլիսի 20, 1973[2][3], Կոուլուն Տոնգ), արևելյան մարտարվեստների մեծագույն վարպետներից է, ամերիկյան և հոնկոնգյան կինոդերասան, ռեժիսոր, մարտական տեսարանների բեմադրիչ, պրոդյուսեր, սցենարիստ և Ջիտ քուն Դոյի հիմնադիրը։ Լին կանտոնյան օպերայի աստղ Լի Հոյ Չունի որդին է։ Մեկնաբանները, քննադատներն ու մարտարվեստի այլ վարպետներ համարում են, որ նա բոլոր ժամանակների ամենաազդու վարպետներից է։ Ինչպես նաև՝ 20-րդ դարի մշակույթի ակնառու դեմքերից է։ Ամերիկյան ֆիլմերում ասիացիների կերպարի փոփոխության մասին խոսելիս նրան հաճախ են հղումներ անում։

Լին ծնվել է Չայնաթաունում, Սան-Ֆրանցիսկոյում, Հոնգկոնգից սերող ծնողների ընտանիքում, սակայն մեծացել է Քուլունում ու ապրել այնտեղ ծնողների հետ մինչև ուշ պատանեկություն։ Հայրը ներկայացրել է նրան կինոարդյունաբերությանը վաղ տարիքում, ու երիտասարդ Բրյուս Լին մասնակցել է նկարահանումներին որպես երեխա-դերասան։ Լին Միացյալ Նահանգներ է տեղափոխվում է 18 տարեկանում՝ Վաշինգտոնի համալսարանում բարձրակարգ կրթություն ստանալու համար։ Հենց այս ժամանակահատվածում նա սկսում է մարտարվեստ դասավանդել։ Նրա՝ հոնկոնգյան կամ հոլիվուդյան արտադրության ֆիլմերը ավանդական հոնգկոնգյան արկածային ֆիլմերը հանրաճանաչության ու սիրվածության նոր մակարդակ բարձրացրեցին, 1970-ականներին արևմուտքում չինական մարտարվեստների նկատմամբ հետաքրքրվածության հսկայական ալիք առաջացնելով։ Նրա ֆիլմերի ռեժիսուրան ու երանգը փոխեցին ու ազդեցին Միացյալ Նահանգների, Հոնգկոնգի ու մնացած աշխարհի մարտարվեստերին ու մարտաֆիլմերին։

Լին առանձնանում է 5 լիամետրաժ ֆիլմերում․ Լո Վեյի «Մեծ շեֆը» (1971 թվական) ու «Ցասման բռունցքը» (1972 թվական), Գոլդեն Հարվեսթի «Վիշապի ուղին» (1972 թվական), որ գրել ու ռեժիսորել էր Լին, Գոլդեն Հարվեսթի ու Ուորնըր Բրադըրսի «Վիշապի մուտքը» (1973 թվական) և «Մահվան խաղը» (1973 թվական), որոնց երկուսի ռեժիսորը Ռոբերտ Քլոզն է։ Բրյուս Լին ամբողջ աշխարհում, մասնավորապես Չինաստանում, հայտնի առանցքային կերպար է, ում ֆիլմերում պատկերված է չինական ազգայնականությունը։ Նա մեծացել է Վին Չուն մարտարվեստում, հետագայում միավորել դրան այլ արժեքավոր սկզբնաղբյուրներ ու սեփական փիլիսոփայությունը․ վերածելով սեփական մարտաոճի․ Ջիտ Քուն Դո (բռունցքի շրջանցման ճանապարհ)։ Լին Հոնգկոնգի ու Միացյալ Նահանգների երկքաղաքացի էր։ Նա մահանում է Քուլուն Տոնգում, 1973 թվականին, 32 տարեկանում։ Նրա որդին՝ Բրենդոն Լին, նույնպես դերասան է եղել ու մահացել է նկարահանումների ժամանակ սխալմամբ արձակված ատրճանակի կրակոցից։

Վաղ կյանքը[խմբագրել]

Բրյուս Լին ծնվել է 1940 թվականի նոյեմբերի 27-ին Սան-Ֆրանցիսկոյի չինական հիվանդանոցում, Չայնաթաունում։ Ըստ չինական կենդանակերպի, նա ծնվել է վիշապի տարում ու վիշապի ժամին, ինչն ուժեղ ու հաջողակ նշան է համարվում։

Հայրը՝ Լի Հոյ Չենը (李海泉), հան չինացի էր, մայրը՝ Գրեյս Հոն (何愛瑜), կիսաչինացի, կիսակովկասցի էր։ Մասնավորապես, Գրեյսը ենթադրաբար կիսագերմանացի կաթոլիկ էր և, հնարավոր է, որդեգրվել է։ Նա Հո Քոմտոնգի (何甘棠) աղջիկն էր ու սըր Ռոբերտ Հո-տունգի զարմուհին․ երկուսն էլ հիշարժան հոնգկոնգցի գործարար ու բարերար էին։ Բրյուս Լին հինգ երեխաներից չորրորդն էր և ծնողների հետ Հոնգկոնգ է վերադարձել երեք ամսականում։

Անունները[խմբագրել]

Լիի կանտոնյան, ի ծնե տրված անունը Լի Յուն-ֆան (李振藩) էր, որը հոմոֆոնիկ թարգմանությամբ նշանակում է «կրկին վերադարձ»։ Այն մայրն է տվել որդուն, զգալով, որ որոշակի տարիքում Լին վերադառնալու է ԱՄՆ։ Սակայն սնահավատության պատճառով ի սկզբանե տալիս է Սայ-ֆոն (細鳳) անունը, որը նշանակում է «պուճուր փյունիկ»։ Անգլերեն անունը՝ Բրյուս, ենթադրաբար տրվել է հոսպիտալում աշխատող ֆիզիկոսի՝ Մէրի Գլովերի կողմից։

Լին ունեցել է ևս երեք չինական անուն․ Լի Յուանքսին (李源鑫), ընտանիքի/տոհմի անունը, Լի Յուանջիան (李元鑒), որը նա օգտագործում էր որպես ուսանողական անուն, քանի Լի Սալլէ քոլեջում էր սովորում և չինական դերասանական անունը՝ Լի Սյալուն (李小龍; Սյալուն նշանակում է «պուճուր վիշապ»)։

Պատանի տարիքում Բրյուս Լին հաղթում է Հոնկոնգում կազմակերպված չա-չա-չա պարի առաջնությանը։ Դրանից հետո որոշում է լրջորեն զբաղվել քունգ-ֆուով։ Նա շատ տաղանդավոր էր և պարապմունքների առաջին 3 օրում արդեն տիրապետում էր քունգ-ֆուի շարժման տեխնիկաներից մեկին։ Այդ ժամանակներից սկսած նա երբեք չի դադարել պարապել քունգ-ֆուով։ Բրյուս Լին տիրապետել է անհավանական բարձր արագաշարժության և ուժերի կենտրոնացման։ Նկարահանվել է ընդհանուր թվով 36 ֆիլմերում։ Նրա շնորհիվ արևմտյան երկրներում արևելյան մարտարվեստները լայն ճանաչում գտան, իսկ ինքը Բրյուս Լին սկսեցին վայելել մեծ ժողովրդականություն ամբողջ աշխարհում։ Նրա հասակը 171 սմ էր, իսկ մահանալուց կշռում էր ընդամենը 65 կգ։

Բրյուս Լին ողբերգական ձևով մահացել է ընդամենը 32 տարեկան հասակում «Մահվան խաղ» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ։ Մինչև այժմ նրա մահվան իսկական պատճառը անհայտ է։ Նրա մահվան պատճառների վարկածները տարբեր են.

  • դեղահաբերի չարաշահում
  • մահացել է սիրուհու հետ անկողնում
  • նրան սպանել է քունգ-ֆուի մեկ ուրիշ մեծ վարպետ
  • նրան սպանել են Տրիադա ավազակախմբի անդամները իրենց հետ ունեցած վեճերի հետևանքով
  • թունավորումից (չինական անհայտ թունատեսակով)

Բրյուս Լիի հուղարկավությունը վերածվեց սկզբում հոնկոնգյան, ապա ամբողջ ասիական սգի օրերի։ Ընկերներ և հազարավոր երկրպագուներ եկել էին հրաժեշտ տալու մեծ վարպետին։ Հետո նրա մարմինը տեղափոխվեց Սիեթլ, որտեղ և հանձնվեց հողին։ Մինչև այժմ նրա գերեզմանին այցի են գնում արևելյան մարտարվեստի սիրահարներ ու նրա դերասանական խաղի երկրպագուներ։ Իսկ «Մահվան խաղ» ֆիլմը 5 տարի անց ավարտին հասցվեց նրա կրկնորդ դերասանների միջոցով։ Այդ ֆիլմում նրա հերոսը մահանում է, և նրա հուղարկավության տեսարանների ժամանակ հետագայում օգտագործվել են նաև փաստագրական կադրեր նրա իրական հուղարկավորությունից։ Բրյուս Լիի բրոնզե արձանը տեղադրված է Հոնկոնգում։

Հետաքրքիր փաստեր Բրյուս Լիի մասին[խմբագրել]

Բրյուս Լին որդու՝ Բրենդոն Լիի հետ
  • Ազատ դիրքից նրա ձեռքի հարվածի արագությունը 1/500-ական վայրկյան է, և հաճախ այդ արագությամբ արված հարվածները չէր հասցնում նկարահանել վայրկյանում 24 կադր տեխոնոլոգիայով, այդ պատճառով որոշ տեսարաններ նկարահանվում էին 32 կադր վայրկյանանոց տեխնոլոգիայով[8][9]։
  • նա կարողանում էր 32 կգ-անոց ծանրաքարը պահել առաջ պարզած մի քանի վայրկյան[10]։
  • Բրյուս Լին կարողանում էր կանգնել ոտքերը մկրատ դիրքով պահած ձեռքերի վրա հենված վիճակում 30 րոպե[11][12]։
  • Նա կարողանում էր օդ նետել բրնձի մի քանի հատիկ և բռնել դրանք օդի մեջ կերակրի փայտիկներով[13]։
  • Մատների օգնությամբ նա կարողանում էր ծակել ապակյա բանկայի կափարիչը, որն ի դեպ այն ժամանակներում պատրաստվում էր ավելի հաստ թիթեղից։
  • Բրյուս Լին կարողանում էր գետնից հրում վարժությունը կատարել հենվելով մի ձեռքի մատներով, նաև կարողանում էր հրվել գետնից օգտագործելով միայն բութ մատը և ցուցամատը։
  • Բրյուս Լին զբաղվել է նաև ձյուդոյով, ջիու-ջիցուով և բռնցքամարտով։ Նա քունգ-ֆույում ստեղծել է իր ոճը, «Ջիտ Կուն-Դո»։
Բրյուս Լիի գերեզմանը

Ֆիլմեր[խմբագրել]

Նկարահանվել է մոտ 30 ֆիլմում։
Առավել նշանավոր ֆիլմերն են

  • «Մեծ շեֆը», Չենգ Չաո-Չեն - 1971
  • «Ցասման բռունցքը», կամ «Չինական բռնցքամարտ» Չեն Ժեն - 1972
  • «Վիշապի ուղին»,կամ «Վիշապի վերադարձը», Թան Լունգ - 1972 (Չակ Նորիսի մասնակցությամբ)
  • «Վիշապի մուտքը» կամ «Վիշապի կղզին», Լի - 1973
  • «Մահվան խաղ», Բիլլի Լո - 1972-1978
  • «Մահվան աշտարակը» կամ «Մահվան խաղ 2»

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 Obamacare Thrives In San Francisco's Chinatown(untranslated), -06T. Ստուգված է օգոստոսի 22-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 Record #118570803 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  3. 3,0 3,1 3,2 Bruce Lee anniversary(untranslated), -19T. Ստուգված է օգոստոսի 22-ին 2014:
  4. Alumni of the Century from J Through OՎաշինգտոնի համալսարան. Ստուգված է օգոստոսի 22-ին 2014:
  5. Bruce Lee's legacy leaves a family divided(untranslated), -20T. Ստուգված է օգոստոսի 22-ին 2014:
  6. From Icon to Lifestyle, the Marketing of Bruce LeeՆյու Յորք Թայմս, -11T. Ստուգված է օգոստոսի 22-ին 2014:
  7. 7,0 7,1 人物誌:抱打不平被迫退學(untranslated), -14T. Ստուգված է օգոստոսի 22-ին 2014:
  8. «Bruce Lee answers a challenge»։ Bruce Lee Divine Wind։ 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-26-ին։ http://www.webcitation.org/61D58pKh2։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 30։ 
  9. Little 1997, p. 66–67
  10. Little, John (1998)։ The Art of Expressing the Human Body։ Tuttle Publishing, 12, 22։ ISBN 978-0804831291։ 
  11. The Intercepting Fist (DVD). Sterling Ent. 2001-05-31. 
  12. Little 1998, p. 22
  13. Little, John։ «"WARM MARBLE" The Lethal Physique of Bruce Lee»։ Mike Mentzer։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-26-ին։ http://www.webcitation.org/61D59Gtqo։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 30։ 

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Ալբերտ Միքայելյան, Մարզաշխարհի հարյուր գերաստղեր, Երևան, «ՎՄՊ-Պրինտ», 2008, էջ 14։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են