Ասպիրին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ասպիրին
Acetylsalicylsäure2.svg
Քիմիական բանաձև C₉H₈O₄
Մոլային զանգված 180,042 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Խտություն 1,35±0,01 գ/սմ³[2] գ/սմ³
Հալման ջերմաստիճան 275±1 °F[2] և 135 °C °C
Կազմալուծման ջերմաստիճան 284±1 °F[2]
Գոլորշու ճնշում 0±1 Տոր[2]
Քիմիական հատկություններ
Դասակարգում
CAS համար 50-78-2
PubChem 2244
EINECS համար 200-064-1
SMILES CC(=O)OC1=CC=CC=C1C(=O)O
ЕС 200-064-1
RTECS VO0700000
ChEBI 2157
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Ասպիրինը, հայտնի է նաև որպես ացետիլսալիցիլաթթու (ԱՍԹ), դեղ, որն օգտագործվում է ցավը, տենդը կամ բորբոքումը բուժելու համար[3]: Հատուկ բորբոքային վիճակները, որտեղ կիրառվում է ասպիրինը, ներառում են Կավասակի հիվանդությունը, սրտակրանքի բորբոքումը (պերիկարդիտ) և ռևմատիկ տենդը[3]: Սրտամկանի ինֆարկտից կարճ ժամանակ անց տրված ասպիրինը նվազեցնում է մահվան վտանգը[3]: Ասպիրինը նաև կիրառվում է երկարատև, որն օգնում է կանխարգելել սրտամկանի ինֆարկտները, իշեմիկ կաթվածները և թրոմբերը բարձր վտանգով մարդկանց մոտ[3]: Այն կարող է նաև նվազեցնել քաղցկեղի որոշակի տեսակների վտանգը, մասնավորապես ուղիղաղիքային քաղցկեղի[4]: Ցավի կամ ջերմության դեպքում ազդեցությունը սովորաբար սկսվում է 30 րոպեի ընթացքում[3]: Ասպիրինը ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղ է (ՈՍՀԲԴ) և գործում է այլ ՈՍՀԲԴների նման, սակայն նաև ընկճում է թրոմբոցիտների նորմալ ֆունկցիան[3]:

Մեկ ընդհանուր անցանկալի ազդեցություն է ստամոքսի խանգարումը[3]: Ավելի նշանակալի կողմնակի երևույթներն են ստամոքսի խոցերը, ստամոքսի արյունահոսությունը և ասթմայի վատթարացումը[3]: Արյունահոսության վտանգը մեծ է նրանց մոտ, ովքեր ավելի մեծ են, ալկոհոլ են խմում, ընդունում են այլ ՈՍՀԲԴներ կամ այլ հակամակարդիչներ[3]: Ասպիրինը խորհուրդ չի տրվում հղիության վերջին շրջանում[3]: Ռեյի համախտանիշի (սինդրոմ) վտանգի պատճառով այն սովորաբար խորհուրդ չի տրվում վարակված երեխաներին[3]: Բարձր դեղաչափերը կարող են հանգեցնել ականջներում աղմուկի[3]:

Ասպիրինի նախանյութը կիրառվել է ուռենու տերևների ձևով իր բուժիչ ազդեցությունների նպատակով առնվազն 2,400 տարի[5][6]: 1853 թվականին քիմիկոս Չարլզ Ֆրեդերիկ Գերհարդտն առաջին անգամ օգտագործեց նատրիումի սալիցիլատ դեղը ացետիլ քլորիդով ացետիլսալիցիլաթթվի առաջացման համար[7]: Հաջորդ հիսուն տարիների ընթացքում այլ քիմիկոսներ հաստատեցին քիմիական կառուցվածքը և գտան ավելի արդյունավետ եղանակներ այն ստանալու համար[7]: 1897 թվականին «Բայեր» (Bayer) ընկերության գիտնականներն ընդհանուր սալիցիլատ դեղերի շարքում ուսումնասիրեցին ացետիլսալիցիլաթթուն որպես քիչ գրգռիչ փոխարինող դեղ[7]: 1899 թվականին Bayer-ն այն անվանեց «Ասպիրին» և վաճառեց ամբողջ աշխարհում[8]: Ասպիրինի հայտնիությունն աճեց XX դարի առաջին կեսին, հանգեցնելով շատ բրենդների և դեղաձևերի միջև մրցակցության[9]: «Ասպիրին» բառը «Բայեր»-ի ապրանքանիշն էր (բրենդային անունը), սակայն ապրանքանիշի նկատմամբ իրենց իրավունքները կորան կամ վաճառվեցին շատ երկրներում[9]:

Ասպիրինն աշխարհում ամենալայն կիրառվող դեղերից է, որը յուրաքնչյուր տարի սպառվում է մոտ 40.000 տոննա (44.000 տոննա) (50-ից 120 մլրդ դեղահատեր)[5][10]։ Այն Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության (ԱՀԿ) Հիմնական Դեղերի Ցանկում է, ամենաանվտանգ և ամենաարդյունավետ դեղերը, որոնք անհրաժեշտ են առողջապահության համակարգում[11]:

Բժշկական կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինը կիրառվում է մի շարք ախտաբանական վիճակների բուժման համար, ներառյալ տենդ, ցավ, ռևմատիկ տենդ և բորբոքային հիվանդություններ, ինչպիսիք են ռևմատոիդ արթրիտը, պերիկարդիտը և Կավասակի հիվանդությունը[12]: Ասպիրինի ցածր դեղաչափերը նաև նվազեցում են սրտի ինֆարկտից մահացության կամ կաթվածի վտանգը այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն բարձր վտանգ կամ սրտանոթային հիվանդություններ[13][14][15]: Որոշ վկայություններ կան, որ ասպիրինն արդյունավետ է ուղիղաղիքի քաղցկեղի կանխման դեպքում, չնայած դրա ազդեցության մեխանիզմները պարզ չեն[16]: Միացյալ Նահանգներում ասպիրինի ցածր դեղաչափը համարվում է խելամիտ 50-ից 70 տարեկանների մոտ, ովքեր ունեն սրտանոթային հիվանդությունների ավելի քան 10% վտանգ և արյունահոսության բարձր վտանգի մեջ չեն[17]:

Ցավ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինն արդյունավետ ցավազրկող է սուր ցավի դեպքում, սակայն սովորաբար համարվում է իբուպրոֆենից թույլ ցավազրկող, ասպիրինն ավելի հաճախ առաջացնում է ստամոքս-աղիքային արյունահոսություն[18]: Ասպիրինն արդյունավետ չէ հիմնակնում մկանային կծկումների, փքումների, ստամոքսի խանգարումների կամ մաշկի սուր գրգռման դեպքում[19]: Ինչպես և այլ ՈՍՀԲԴերի հետ, ասպիրինի և կոֆեինի համակցումներն ապահովում են ավելի շատ ցավազրկում, քան միայն ասպիրինը[20]: Ասպիրինի փրփրան (պղպջակային) դեղաձևերը, ինչպիսիք են Alka-Seltzer կամ Blowfish[21], ավելի արագ են ցավազրկում, քան ասպիրինը դեղահատերում[22], ինչը նրանց դարձնում է արդյունավետ միգրենների բուժման համար[23]: Տեղային կիրառման ասպիրինը կարող է արդյունավետ լինել նեյրոպատիկ ցավի որոշ տեսակների բուժման համար[24]:

Գլխացավ

Ասպիրինն, ինքնուրույն կամ համակցված դեղաձևով, արդյունավետորեն բուժում է գլխացավի որոշակի տեսակներ: Երկրորդային գլխացավերը, այսինքն`մեկ այլ խանգարման կամ վնասվածքի հետևանքով առաջացած, պետք է անհապաղ բուժվեն բժիշկների կողմից:

Առաջնային գլխացավերի շրջանում Գլխացավի Խանգարումների Միջազգային Դասակարգումը տարբերում է լարվածության գլխացավ (ամենատարածված), միգրեն, և կլաստերային (փնջային) գլխացավ: Ասպիրինը կամ այլ առանց դեղատոմսի բաց թողնվող ցավազրկողները լայնորեն ճանաչվում են որպես արդյունավետ միջոց լարվածության գլխացավի բուժման համար[25]:

Ասպիրինը, հատկապես որպես ասպիրին/պարացետամոլ/կոֆեին համադրության բաղադրիչ, համարվում է միգրենի բուժման առաջին բուժամիջոց և համեմատելի է սումատրիպտանի ցածր դեղաչափերի հետ: Այն առավել արդյունավետ է դադարեցնում գլխացավերը, երբ դրանք առաջին անգամ են սկսվում[26]:

Տենդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցավը կարգավորելու իր ունակության նման, ասպիրինի տենդը կարգավորող հատկությունը կապված է պրոստագլանդինային համակարգի վրա ազդմամբ`ՑՕԳ-ի (COX) անդարձելի արգելակման միջոցով[27]: Թեև ասպիրինի կիրառումը որպես հակատենդային միջոց մեծահասակների մոտ հաստատված է, շատ բժշկական ընկերություններ և կարգավորող մարմիններ (ներառյալ Ընտանեկան Բժիշկների Ամերիկյան Ակադեմիան, Մանկաբույժների Ամերիկյան Ակադեմիան և ԱՄՆ-ի Սննդի և Դեղի Վարչությունը (FDA)) խստորեն հորդորում են ասպիրին չօգտագործել երեխաների մոտ տենդի բուժման նպատակով Ռեյի համախտանիշի վտանգի պատճառով, հազվադեպ, բայց հաճախ մահացու հիվանդություն, որը կապված է ասպիրինի կամ այլ սալիցիլատների օգտագործման հետ երեխաների մոտ վիրուսային կամ բակտերիալ վարակի դեպքում[28][29][30]: Երեխաների մոտ Ռեյի սինդրոմի վտանգի պատճառով, 1986 թվականին, FDA-ն պահանջում էր պիտակավորել բոլոր ասպիրին պարունակող դեղերը՝ խորհուրդ տալով չօգտագործել երեխաներին և դեռահասներին[31]:

Բորբոքում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինը կիրառվում է որպես հակաբորբոքային միջոց, սուր և երկարատև բորբոքման դեպքում[32], ինչպես նաև բորբոքային հիվանդությունների բուժման համար, ինչպիսին է ռևմատոիդ արթրիտը[33]:

Սրտի ինֆարկտներ և կաթվածներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինը սրտամկանի ինֆարկտ ունեցած անձանց բուժման կարևոր մասն է[34]:

Բարձր վտանգ

Այն անձինք, ովքեր արդեն ունեցել են սրտի ինֆարկտ կամ կաթված ասպիրինի օրական ընդունումը երկու տարի կանխել է 50-ից 1-ի սրտանոթային խնդիրը (սրտի ինֆարկտ, կաթված, կամ մահ), ինչպես նաև առաջացրել է ոչ մահացու արյունահոսության խնդիրներ 400-ից 1 մարդու մոտ[35][36][37]:

Ցածր վտանգ

Նախկինում սրտի հիվանդություն չունեցող անձանց մոտ ասպիրինը նվազեցնում է ոչ մահացու սրտամկանի ինֆարկտի վտանգը, սակայն չի փոխում մահվան ընդհանուր վտանգը[38]: Մեկ ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ նրանց մոտ, ովքեր երբեք չեն ունեցել սրտի ինֆարկտ կամ կաթված, ասպիրինի օրական ընդունումը մեկ տարի, կանխում է 1-ը 1,667-ից՝ ոչ մահացու սրտի ինֆարկտից կամ կաթվածից, բայց առաջացնում է 3,333-ից 1-ի ոչ մահացու արյունահոսության դեպք։ Այնուամենայնիվ, ուսումնասիրվող խումբը համեմատաբար ավելի բարձր վտանգի մեջ էր, քան նրանք, ովքեր երբեք չէին ունեցել սրտի ինֆարկտ կամ կաթված[39]։

Ասպիրինը քիչ օգտակար է սրտի ինֆարկտի կամ կաթվածի ցածր վտանգի տակ գտնվող անձանց, օրինակ`առանց նշված դեպքերով կամ նախապես առկա հիվանդության: Որոշ հետազոտություններ խորհուրդ են տալիս ասպիրինն օգտագործել առանձին դեպքերում[40][41], մինչդեռ մյուսները նշում են այլ դեպքերի վտանգներ, ինչպիսիք են ստամոքս-աղիքային արյունահոսությունը, ինչը բավական է ցանկացած պոտենցիալ օգուտ գերակշռելու համար և խորհուրդ է տրվել չօգտագործել ասպիրինը նախնական կանխարգելման համար ընդհանրապես[42]: Ասպիրինը նաև առաջարկվել է որպես բազմաբաղադրիչ հաբերի բաղկացուցիչ սրտանոթային հիվանդությունների կանխարգելման համար[43][44]

Կանխարգելման համար ասպիրինի օգտագործման խանգարումները ասպիրինի դիմադրության երևույթն է[45][46]: Դիմակայուն մարդկանց մոտ ասպիրինի արդյունավետությունը նվազում է[47]:

Վիրահատությունից հետո

Ենթամաշկային կորոնար միջամտություններից հետո, ինչպիսին է կորոնար զարկերակի ստենդի տեղադրումը, ԱՄՆ-ի Առողջապահության Հետազոտության և Որակի Գործակալության ուղեցույցն առաջարկում է, որ ասպիրինն ընդունվի անժամկետ[48]: Հաճախ ասպիրինը համակցվում է ADP ընկալիչի արգելիչների հետ, ինչպիսիք են կլոպիդոգրելը, պրասուգրելը կամ տիկագրելորը թրոմբները կանխելու համար: Սա կոչվում է երկակի հակաթրոմբային թերապիա (DAPT): Միացյալ Նահանգների և Եվրամիության ուղեցույցները որոշ դեպքերում համաձայն չեն, թե որքան երկար, և ինչ ցուցումների համար այս համակցված թերապիան պետք է շարունակվի վիրահատությունից հետո: ԱՄՆ-ի ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս DAPT-ը առնվազն 12 ամիս, իսկ ԵՄ ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս DAPT-ը դեղ-արտանետող ստենտի տեղադրումից 6-12 ամիս հետո[49]: Այնուամենայնիվ, նրանք համաձայն են, որ ասպիրինն անորոշ ժամանակով շարունակվի DAPT-ի ավարտից հետո:

Քաղցկեղի կանխարգելում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինը նվազեցնում է քաղցկեղի և քաղցկեղից մահանալու ընդհանուր վտանգը[50]: Այս ազդեցությունը հատկապես շահավետ է ուղիղաղիային քաղցկեղի համար[51] [52][53][54], սակայն պետք է ընդունել առնվազն 10-20 տարի օգուտը տեսնելու համար[55]: Այն կարող է նաև մի փոքր նվազեցնել էնդոմետրիալ քաղցկեղի [56], կրծքի և շագանակագեղձի քաղցկեղի վտանգը[57]:

Ոմանք եզրակացնում են, որ օգուտներն ավելի մեծ են, քան վտանգները, որոնք պայմանավորված են արյունահոսության միջին վտանգով[58]: Մյուսները կարծում են, որ պարզ չեն, թե արդյոք օգուտներն են մեծ, քան վտանգները[59][60]: Հաշվի առնելով այս անորոշությունը, 2007 թվականին Միացյալ Նահանգների Կանխարգելիչ Ծառայությունների հանձնակատարի ուղեցույցները այս թեմայի վերաբերյալ խորհուրդ տվեց ուղիղաղիքային քաղցկեղի (ՈՒԱՔ) կանխարգելման համար ասպիրինի օգտագործումը միջին վտանգով մարդկանց մոտ[61]: Ինը տարի անց, սակայն, USPSTF-ը թողարկեց B դասի առաջարկը ցածր դեղաչափով ասպիրինի օգտագործման համար (75-100 մգ/օր) 50-59 տարեկան մեծահասակների մոտ ՍԱՀ-ի (սրտանոթային հիվանդությունների) և ՈՒԱՔ-ի առաջնային կանխարգելման համար, ովքեր ունեն 10% կամ ավելի 10 տարվա ՍԱՀ ռիսկ, արյունահոսության բարձր վտանգի մեջ չեն, ունեն առնվազն տասը տարվա կյանքի տևողություն և պատրաստ են ընդունել օրական ցածր դեղաչափով ասպիրին առնվազն 10 տարի[62]։

Այլ կիրառումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինն առաջին բուժամիջոց է սուր ռևմատիկ տենդի և հոդացավերի ախտանիշների համար: Բուժումը հաճախ տևում է մեկ-երկու շաբաթ, և հազվադեպ նշվում է ավելի երկար ժամանակահատվածների համար: Տենդի և ցավի նվազումից հետո ասպիրինն այլևս անհրաժեշտ չէ, քանի որ այն չի նվազեցնում սրտի բարդությունների և մնացորդային ռևմատիկ հիվանդությունների մակարդակը[63][64]: Նապրոքսենն այնքան արդյունավետ է, ինչքան ասպիրինը և ավելի քիչ թունավոր է, բայց սահմանափակ կլինիկական փորձի պատճառով նապրոքսենը խորհուրդ է տրվում միայն որպես երկրորդ կարգի բուժում[63][65]։ Ռևմատիկ տենդի հետ մեկտեղ Կավասակի հիվանդությունը մնում է ասպիրինի կիրառման քիչ ցուցանիշներից մեկը երեխաների մոտ[66] չնայած դրա արդյունավետության բարձր որակի ապացույցների բացակայությանը[67]։

Ցածր դեղաչափով ասպիրինի հավելումն ունի չափավոր օգուտներ, երբ օգտագործվում է պրե-էկլամպսիայի կանխարգելման համար[68][69]։ Այս օգուտն ավելի մեծ է, երբ սկսվում է հղիության վաղ ընթացքում[70]:

Կայունություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ մարդկանց մոտ ասպիրինը չունի այնքան ուժեղ ազդեցություն թրոմբոցների վրա, ինչքան մյուսների մոտ, որը հայտնի է որպես ասպիրինային դիմադրողականություն կամ անզգայունություն: Համաձայն մեկ ուսումնասիրության, կանայք ավելի կայուն են, քան տղամարդիկ[71] և տարբեր, համախառն ուսումնասիրություններ գտնում են, որ 2930 մարդկանց 28%-ը կայուն է[72]: Մի ուսումնասիրություն 100 իտալացիների վրա, սակայն, հայտնաբերել է ակնհայտ 31% ասպիրինակայուն անձանց, որոնցից ընդամենը 5%-ն էր իսկապես կայուն, իսկ մյուսներն անհետևողական էին[73]: 400 առողջ կամավորների մեկ այլ ուսումնասիրություն չգտավ մի անձի, որն իսկապես կայուն էր, սակայն ոմանք «ունեցել են կեղծ կայունություն, որն արտացոլում է դեղերի ներծծման ընկճումը և ուշացումը[74]:

Coated 325 mg (5-grain) aspirin tablets

Դոզավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

The 5-grain aspirin. The usage guidance label on a bottle of aspirin indicates that the dosage is "325 mg (5 gr)".

Ասպիրինի դեղահատերը մեծահասակների համար տարբեր երկրներում արտադրվում են ստանդարտ չափերով, որը երկրից երկիր շատ քիչ է տարբերվում, օրինակ Բրիտանիայում 300մգ և ԱՄՆ-ում 325մգ: Փոքր դեղաչափերը հիմնված են այս ստանդարտների վրա, օրինակ, 75մգ և 81մգ դեղահատեր: 81մգ դեղահատերը սովորաբար կոչվում են «մանկական ասպիրին» կամ «մանկան ուժ», քանի որ նրանք սկզբում նախատեսված են եղել մանուկների և երեխաների համար[75]: 75մգ և 81մգ դեղաչափերով դեղահատերի դեպքում բժշկական նշանակալի տարբերություն չի առաջանում:

Ընդհանրապես, չափահասների համար դեղաչափերն ընդունվում են օրական 4 անգամ տենդի կամ արթրիտի համար, առավելագույն օրական դեղաչափին մոտ դեղաչափերը պատմականորեն օգտագործվել են ռևմատիկ տենդերի բուժման համար[76]։ Սրտամկանի ինֆարկտի (ՍԻ) կանխարգելման համար հաստատված կամ կասկածվող կորոնար զարկերակային հիվանդություն ունեցող հիվանդների մոտ շատ ավելի ցածր դոզաներն ընդունվում են օրական մեկ անգամ[77]:

2009 թ. մարտի USPSTF- ի կողմից առաջարկված ասպիրինի օգտագործումը սրտի կորոնար հիվանդության առաջնային կանխարգելման համար խրախուսում է 45-79 տարեկան տղամարդկանց և 55-79 տարեկան կանանց`ասպիրին օգտագործելու դեպքում, երբ տղամարդկանց համար ՍԻ-ի կրճատման հնարավոր ազդեցությունը կամ կանանց համար ինսուլտը գերազանցում է ստամոքսաղիքային արյունահոսության ավելացման պոտենցիալ վնասը[78]: WHI- ի հետազոտության համաձայն, ասպիրինի կին օգտագործողների կանոնավոր ցածր դեղաչափը (75 կամ 81մգ) սրտանոթային հիվանդությունների 25% -ով ցածր վտանգ է ունեցել և 14% -ից ցածր մահվան վտանգ[78]: Ցածր դեղաչափով ասպիրինի օգտագործումն ասոցացվում է նաև սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկի նվազեցման հետ, և ասպիրինի ցածր դեղաչափերը (75 կամ 81 մգ/օր) կարող են բարելավել արդյունավետությունը և անվտանգությունն ասպիրինի երկարաժամկետ կանխարգելման կարիք ունեցող մարդկանց մոտ[78]:

Կավասակիի հիվանդությամբ երեխաների մոտ, ասպիրինն ընդունվում է մարմնի քաշի հիման վրա դեղաչափերով, սկզբում օրական 4 անգամ մինչև 2 շաբաթ, իսկ հետո ավելի ցածր դեղաչափով`օրական 1 անգամ հետագա 6-8 շաբաթվա ընթացքում[79]:

Կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հակացուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինը չպետք է ընդունվի այն մարդկանց կողմից, ովքեր ալերգիկ են իբուպրոֆենի կամ նապրօքսենի հանդեպ[80][81] կամ ովքեր ունեն անտանելիություն սալիցիլատների[82][83] կամ ՈՍՀԲԴների հանդեպ և պետք է զգույշ լինել ասթմայի կամ ՈՍՀԲԴ-կապված բրոնխոսպազմի դեպքում: Ստամոքսի վրա բացասական ազդեցության պատճառով արտադրողները խորհուրդ են տալիս պեպտիկ խոցեր, դիաբետ կամ գաստրիտ ունեցող մարդկանց ասպիրինն օգտագործելուց առաջ դիմել բժշկական խորհրդի[80][84]: Նույնիսկ եթե այդ պայմաններից որևէ մեկն առկա չէ, ստամոքսի արյունահոսության վտանգը մեծ է, երբ ասպիրինն ընդունվում է ալկոհոլի կամ վարֆարինի հետ[80][81]։ Հեմոֆիլիայով կամ այլ արյունահոսության հակում ունեցող մարդիկ չպետք է ընդունեն ասպիրին կամ այլ սալիցիլատներ[80][84]: Հայտնի է, որ ասպիրինն առաջացնում է հեմոլիտիկ անեմիա այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն գենետիկ հիվանդություն գլյուկոզա-6-ֆոսֆատ դեհիդրոգենազայի պակաս, հատկապես մեծ դեղաչափերով և կախված է հիվանդության ծանրությունից[85]: Ասպիրինի օգտագործումը մլակային տենդի ժամանակ խորհուրդ չի տրվում արյունահոսության բարձր հակման շնորհիվ[86]։ Երիկամների հիվանդություն, հիպերուրիկեմիա կամ հոդատապ ունեցող մարդիկ չպետք է ընդունեն ասպիրին, քանի որ այն արգելակում է երիկամների՝ միզաթթու արտազատման ունակությունը, այսպիսով կարող են սրվել այս պայմանները: Ասպիրինը չպետք է տրվի երեխաներին կամ դեռահասներին`մրսածության կամ գրիպի ախտանշանները վերահսկելու համար, քանի որ դա կապված է Ռեյի համախտանիշի հետ[87]:

Ստամոքսաղիքային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինի օգտագործումը բարձրացնում է ստամոքս-աղիքային արյունահոսության վտանգը[88]: Թեև ասպիրինի որոշ թաղանթապատված դեղաձևեր գովազդվում են որպես «մեղմ ստամոքսի վրա», մեկ ուսումնասիրության մեջ թաղանթային ծածկույթը չի նվազեցնում այդ վտանգը[88]: Ասպիրինի համակցումն այլ ՈՍՀԲԴ-ների հետ ցույց է տվել, որ այդ վտանգն ավելի է մեծանում[88]: Ասպիրինի օգտագործումը կլոպիդոգրելի կամ վարֆարինի հետ մեծացնում է նաև ստամոքսաղիքային վերին հատվածների արյունահոսության վտանգը[89]:

COX-1-ի արգելակումը ասպիրինով, ըստ երևույթին հանգեցնում է COX-2-ի բարձրացմանը որպես ստամոքսային պաշտպանության մաս[90] և COX-2 արգելակիչների ընդունումն ասպիրինի հետ միաժամանակ ավելացնում է ստամոքսի լորձաթաղանթի էրոզիան[91]: Հետեւաբար, պահանջվում է զգուշություն, եթե ասպիրինը համատեղվում է COX-2-ի արգելակման հատկություններով ցանկացած «բնական» հավելումների հետ, ինչպիսիք են սխտորի լուծամզվածքները, կուրկումինը, հավամրգին, սոճու կեղևը, գինկոն, ձկան յուղը, ռեսվերատրոլը, գենիստեինը, կվերցետինը, ռեզորցինոլը և այլն։

Ի լրումն թաղանթային ծածկույթների, «բուֆերացումը» այլ հիմնական եղանակ է, որ ընկերությունները փորձել են մեղմացնել ստամոքսաղիքային արյունահոսության խնդիրը: Բուֆերային նյութերը նախատեսված են կանխելու ասպիրինի կոնցենտրացումը ստամոքսի պատերին, թեև բուֆերացված ասպիրինի օգուտները վիճարկվում են: Թթվամարիչի (անտացիդ) մեջ օգտագործվող գրեթե ցանկացած բուֆերային նյութ կարող է օգտագործվել. Բուֆերինը, օրինակ, օգտագործում է մագնեզիումի օքսիդ։ Այլ պատրաստուկներ օգտագործում են կալցիումի կարբոնատ[92]:

Վիտամին C-ի հետ ընդունումն հետազոտվել է որպես ստամոքսի վնասումը պաշտպանող միջոց։ Վիտամին C-ի և ասպիրինի համարժեք դեղաչափերը կարող են նվազեցնել ստամոքսի վնասումը, ի համեմատ միայն ասպիրինի ընդունման դեպքում[93][94]:

Կենտրոնական ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սալիցիլատների մեծ դեղաչափերը, ասպիրինի մետաբոլիտն առաջացնում է ժամանակավոր աղմուկ ականջներում (խշշոց ականջներում), համաձայն առնետների վրա կատարած փորձարկումների, արախիդոնաթթվի և NMDA ընկալիչների կասկադի վրա ազդման միջոցով[95]։

ՌԵյի համախտանիշ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեյի համախտանիշը հազվադեպ, սակայն ծանր հիվանդություն է, որը բնութագրվում է սուր էնցեֆալոպաթիայով և ճարպային լյարդով, կարող է առաջանալ, երբ երեխաներին կամ դեռահասներին տրվում է ասպիրին տենդի կամ այլ հիվանդության կամ վարակի համար։ 1981-1997թ., գրանցվել է Ռեյի համախտանիշի 1207 դեպք 18 տարեկանից փոքր մարդկանց մոտ ԱՄՆ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոններում: Դրանցից, 93%-ը հիվանդ են եղել Ռեյի համախտանիշին նախորդող երեք շաբաթվա ընթացքում, առավել հաճախ շնչառական վարակով, ջրծաղիկով կամ փորլուծությամբ: Սալիցիլատները հայտնաբերվել են երեխաների 81.9%-ում, որոնց մոտ գրանցվել են հետազոտության արդյունքները[96]: ԱՄՆ-ի Սննդի և Դեղի ադմինիստրացիան այժմ առաջարկում է ասպիրինը (կամ ասպիրին պարունակող արտադրանքները) չպետք է տրվի 12-ից ցածր տարեկան յուրաքանչյուրի, ով ունի տենդ[97], իսկ Մեծ Բրիտանիայի Ազգային Առողջապահության Ծառայությունը խորհուրդ է տալիս երեխաներին, որոնք 16 տարեկանից ցածր են չպետք է ընդունեն ասպիրին, առանց բժշկի խորհրդի[98]:

Մաշկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ մարդկանց մոտ ասպիրին ընդունելիս կարող է առաջանալ ալերգիկ ռեակցիայի ախտանիշներ, ներառյալ եղնջացան, այտուց և գլխացավ: Ռեակցիան պայմանավորված է սալիցիլատային անտանելիությամբ և դա իրական ալերգիա չէ, այլ ավելի շուտ նույնիսկ ոչ մեծ քանակությամբ ասպիրին մետաբոլիզել չկարողանալու հատկություն, որը բերում է գերդեղաչափման։

Ասպիրինը և այլ ՈՍՀԲԴ-երը, ինչպիսիք են իբուպրոֆենը, կարող են երկարաձգել մաշկի վերքերի բուժումը[99]: Սակայն ասպիրինը կարող է օգնել բուժելու ոտքի երակային խոցերը, որոնք չեն բուժվում սովորական բուժման միջոցներով[100]:

Այլ կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ մարդկանց մոտ ասպիրինը կարող է հարուցել մաշկի հյուսվածքների այտուց։ Մի հետազոտությունում անգիոդեման (անգիոդիստրոֆիա) որոշ մարդկանց մոտ հայտնվել է ասպիրինի ընդունումից մեկից վեց ժամ անց: Սակայն, երբ ընդունվում էր միայն ասպիրին այն չէր առաջացնում անգիոդեմա այդ մարդկանց մոտ. ասպիրինն ընդունվել էր այլ ՈՍՀԲԴ-երի հետ զուգորդված, երբ նկատվել էր անգիոդեմա[101]։

Ասպիրինի միջին դեղաչափի՝ օրական 270մգ մի խմբում հետազոտությունը գնահատել է ներուղեղային արյունազեղման բացարձակ վտանգի միջին աճ, 10,000 անձանցից 12 դեպք[102]:

Ասպիրինը և այլ ՈՍՀԲԴ-երը կարող են առաջացնել արյան մեջ կալիումի բարձր քանակներ՝ խթանելով հիպոռենինային հիպոալդոստերոնային վիճակը պրոստագլանդինի սինթեզի ընկճման միջոցով, սակայն, այս միացությունները սովորաբար իրենցով հիպերկալիեմիա չեն առաջացնում նորմալ երիկամային ֆունկցիայի և էուվոլեմիկ վիճակում[103]:

Ասպիրինը կարող է առաջացնել երկարատև արյունահոսություն վիրահատություններից հետո մինչև 10 օր:

Գերդեղաչափ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինի գերդեղաչափը կարող է լինել սուր կամ քրոնիկ: Սուր թունավորման դեպքում ընդունվում է մեկ անգամյա մեծ դեղաչափ. քրոնիկ թունավորման դեպքում՝ նորմայից բարձր դեղաչափեր ընդունվում են երկարատև: Սուր գերդեղաչափն ունի 2% մահացության մակարդակ: Քրոնիկ գերդեղաչափն ավելի հաճախ մահացու է, 25% մահացության ելքով[104], քրոնիկ գերդեղաչափը հատկապես կարող է ծանր լինել երեխաների մոտ[105]: Թունավորությունը կարգավորվում է մի շարք հնարավոր բուժումներով՝ ներառյալ ակտիվացված ածուխ, ներերակային դեքստրոզ և ֆիզլուծույթ, նատրիումի բիկարբոնատ և դիալիզ[106]:

Փոխազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինը կարող է փոխազդել այլ դեղերի հետ: Օրինակ, ացետազոլամիդը և ամոնիումի քլորիդը բարձրացնում են սալիցիլատների թունավոր ազդեցությունը, իսկ ալկոհոլը նաև բարձրացնում է այս տեսակի դեղերի հետ կապված ստամոքս-աղիքային արյունահոսությունը[107][108]: Հայտնի է, որ ասպիրինը հեռացնում է մի շարք դեղեր արյան մեջ սպիտակուցների կապման հատվածներից, ներառյալ հակադիաբետիկ դեղեր տոլբուտամիդը և քլորպրոպամիդը, վարֆարինը, մեթոտրեքսատը, ֆենիտոինը, պրոբենեցիդը, վալպրոաթթուն և այլ ՈՍՀԲԴ-եր: Կորտիկոստերոիդները կարող են նվազեցնել ասպիրինի կոնցենտրացիան: Իբուպրոֆենը կարող է ընկճել ասպիրինի հակաթրոմբոցիտային ազդեցությունը, որն օգտագործվում է սրտի պաշտպանության և կաթվածի կանխարգելման համար[109]: Սպիրոնոլակտոնի դեղաբանական ակտիվությունը կարող է նվազել ասպիրինի ընդունումից, և հայտնի է, որ այն մրցում է պենիցիլին G-ի հետ երիկամային խողովակով արտազատման համար: Ասպիրինը նաև կարող է ընկճել վիտամին C-ի ներծծումը[110][111]:

Քիմիական հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինթեզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիզիկական հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պոլիմորֆիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազդման մեխանիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեխանիզմի հայտնագործում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1971թ․ բրիտանացի դեղաբան Ջոն Ռոբերտ Վանը ցույց է տվել, որ ասպիրինն ընկճում է պրոստագլանդինների և թրոմբօքսանների առաջացումը[112][113]։ Այս հայտնագործության համար նրան շնորհվել է Նոբելյան մրցանակ ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության բնագավառում 1982թ․[114]։

Պրոստագլանդիններ և թրոմբօքսաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինի՝ պրոստագլանդինների և թրոմբօքսանների առաջացումն ընկճելու ունակությունը պայմանավորված է ցիկլօքսիգենազ ֆերմենտի (ՑՕԳ, հայտնի է որպես պրոստագլանդին-էնդոպերօքսիդ սինթազ, ՊՏԳՍ) անդարձելի ինակտիվացմամբ, որն անհրաժեշտ է պրոտոգլանդինի և թրոմբօքսանի սինթեզի համար: Ասպիրինը հանդես է գալիս որպես ացետիլացնող նյութ, որտեղ ացետիլային խումբը կովալենտ կապով միանում է ֆերմենտի (ինքնասպանիչ արգելակում) ակտիվ հատվածում սերինային մնացորդի հետ: Սա դարձնում է ասպիրինը տարբեր այլ ՈՍՀԲԴ-երից (ինչպիսիք են դիկլոֆենակն ու իբուպրոֆենը), որոնք դարձելի արգելիչներ են:

Ցածր դեղաչափով ասպիրինի օգտագործումն անդարձելի պաշարում է թրոմբօքսան A2-ի առաջացումը թրոմբոցիտներում՝ հանգեցնելով թրոմբոցիտների ագրեգացիայի ընկճող ազդեցության վնասված թրոմբոցիտի կյանքի տևողության ընթացքում (8-9 օր)։ Այս հակաթրոմբոտիկ հատկությունն ասպիրինին օգտակար է դարձնում նվազեցնել սրտի կաթվածներն այն անձանց մոտ, ովքեր ունեցել են ինֆարկտ, անկայուն կրծքահեղձուկ, իշեմիկ կաթված[115]:

Պրոստագլանդիններն, օրգանիզմում արտադրվող տեղային հորմոններ են, ունեն բազմազան ազդեցություններ, ներառյալ ցավի մասին տեղեկությունների փոխանցումը ուղեղ, հիպոթալամիկ թերմոստատի կարգավորումը և բորբոքումը: Թրոմբօքսանները պատասխանատու են թրոմբոցիտների ագրեգացման համար, որոնք ձևավորում են արյան մակարդուկներ: Սրտի կաթվածները հիմնականում առաջանում են արյան մակարդուկների պատճառով, և ասպիրինի ցածր դեղաչափերը համարվում են որպես արդյունավետ բուժամիջոց սուր սրտամկանի ինֆարկտի դեպքում:

ՑՕԳ-1 և ՑՕԳ-2 արգելակում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրինն ազդում է ցիկլոօքսիգենազների առնվազն երկու տարբեր տեսակների վրա՝ ՑՕԳ-1 և ՑՕԳ-2: Ասպիրինն անդարձելի արգելակում է ՑՕԳ-1 և փոփոխում է ՑՕԳ-2 ֆերմենտային ակտիվությունը: ՑՕԳ-2-ը սովորաբար արտադրում է պրոստանոիդներ, որոնց մեծ մասը նախաբորբոքային են: Ասպիրին-ձևափոխված ՊՏԳՍ2-ը արտադրում է լիպօքսիններ, որոնց մեծ մասը հակաբորբոքային են[116]: Նոր ՈՍՀԲ դեղերը, ՑՕԳ-2-ի արգելակիչները (coxibs) մշակվել են միայն ՊՏԳՍ2 արգելակման համար, նպատակ ունենալով նվազեցնել ստամոքս-աղիքային կողմնակի ազդեցությունները[117]:

Սակայն մի քանի նոր ՑՕԳ-2 արգելակիչներ, ինչպիսիք են ռոֆեկոքսիբը (Vioxx), վերջին տասնամյակում հանվել է, երբ հայտնաբերվել է, որ ՊՏԳՍ2 արգելակիչները մեծացնում են սրտի կաթվածի և ինֆարկտի վտանգը[118][119]: Էնդոթելիալ բջիջները, որոնք պատում են միկրոանոթները ենթադրվում է, որ խթանում են ՊՏԳՍ2, և, ընտրողականորեն ընկճելով ՊՏԳՍ2, պրոստագլանդինի առաջացումը (մասնավորապես, PGI2, պրոստացիկլին) նվազում է թրոմբօքսանի մակարդակների նկատմամբ, քանի որ թրոմբոցիտներում ՊՏԳՍ2-ը պաշարված չէ: Այսպիսով, PGI2-ի պաշտպանիչ հակամակարդիչ ազդեցությունը դուրս է գալիս՝ բարձրացնելով թրոմբի և սրտի ինֆարկտների վտանգը և այլ շրջանառող խնդիրներ: Քանի որ թրոմբոցիտները ԴՆԹ չունեն, դրանք չեն կարողանում սինթեզել նոր ՊՏԳՍ-եր, երբ ասպիրինն անդարձելիորեն արգելակում է ֆերմենտին, սա կարևոր տարբերություն է դարձելի արգելակիչների համեմատ:

Բացի այդ, ասպիրինը, ընկճելով ՑՕԳ-2-ի ունակությունն առաջացնելու նախաբորբոքային արգասիքներ, ինչպիսիք են պրոստագլանդինները, փոխակերպում է այս ֆերմենտի ակտիվությունը պրոստագլանդին ձևավորող ցիկլոօքսիգենազից լիպօքսիգենազ-ի նման ֆերմենտի․ ասպիրին-ստացած ՑՕԳ-2 մետաբոլիզողները մի շարք պոլիչհագեցած ճարպաթթուներ հիդրոպերօքսի արգասիքների, որոնք հետագայում մետաբոլիզվում են հատուկ միջնորդանյութերի, ինչպիսիք են ասպիրին խթանված լիպօքսինները, ասպիրին-խթանված ռեսոլվինները և ասպիրին-խթանված մարեսինները: Այս միջնորդանյութերն օժտված են ուժեղ հակաբորբոքային ակտիվությամբ: Ենթադրվում է, որ ՑՕԳ-2-ի այս ասպիրին-խթանված անցումը ցիկլոօքսիգենազից լիպօքսիգենազ ակտիվության և հատուկ միջնորդանյութերի հաջորդական առաջացումը նպաստում է ասպիրինի հակաբորբոքային ազդեցություններին[120][121][122]։

Լրացուցիչ մեխանիզմներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնաբերվել է, որ ասպիրինն ունի առնվազն երեք լրացուցիչ ազդման եղանակ: Այն անջատում է օքսիդացիոն ֆոսֆորիլացումը աճառային (և հեպատիկ) միտոքոնդրիումներում, դիֆուզվելով ներքին թաղանթից որպես պրոտոնային կրիչ հետ դեպի միտոքոնդրիալ մատրիցա, որտեղ այն իոնացվում է կրկին որպեսզի անջատի պրոտոն[123]: Ասպիրինը բուֆերացնում և տեղափոխում է պրոտոնները: Երբ տրվում են բարձր դեղաչափեր, այն կարող է առաջացնել տենդ, ունենալով ջերմությունը, որն անջատվել էր էլեկտրոնի փոխադրման շղթայից, հակառակ ասպիրինի ջերմիջեցնող ազդեցությանը, որը նկատվում է ցածր դեղաչափերի դեպքում: Բացի այդ, ասպիրինը խթանում է NO-ռադիկալների առաջացումն օրգանիզմում, որը նկատվել է մկների մոտ՝ ունենալով բորբոքման նվազման անկախ մեխանիզմ։ Այս ընկճված լեյկոցիտների ադհեզիան կարևոր քայլ է իմուն պատասխանում վարակի նկատմամբ․ սակայն, փաստերը բավարար չեն ցույց տալու համար, որ ասպիրինն օգնում է պայքարել վարակի դեմ[124]: Ավելի թարմ տվյալները նաև առաջարկում են, որ սալիցիլաթթուն և դրա ածանցյալները կարգավորում են ազդանշանները NF-κB-ի միջոցով[125]: NF-κB, տրանսկրիպցիոն գործոն համակարգ է, կենտրոնական դեր է խաղում բազմաթիվ կենսաբանական գործընթացներում, ներառյալ բորբոքման:

Ցավազերծող, տենդամարիչ և հակաբորբոքային ազդեցությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մորֆինանման դեղերի հետ համեմատած՝ ասպիրինն ավելի թույլ ցավազերծիչ է։ Ասպիրինի 600 մգ-ը ≤կոդեինի 60 մգ-ին։ Ասպիրինը մեղմում է բորբոքային, հյուսվածքների վնասման հետ կապված, շարակցական հյուսվածքի և ծածկույթի ցավերը, սակայն գրեթե անարդյունավետ է ընդերային և իշեմիկ ցավերի դեպքում։ Ցավազերծող ազդեցությունը հիմնականում հետևանք է ծայրամասային ցավաընկալիչների զգայունության նվազման, ինչը պայմանավորված է նյարդային վերջույթիների՝ PG-ով միջնորդված գերզգայունության վերացմամբ։ Առկա նաև ազդեցության կենտրոնական բաղադրիչ՝ ենթակեղևային մակարդակով ազդեցության արդյունքում ցավազգայնության շեմքի բարձրացում։ Ասպիրինին բնորոշ չեն հանգստաբեր ազդեցությունը, հոգեհուզական ոլորտի փոփոխությունները, ընտելացումը և ֆիզիկական կախյալությունը։

Ասպիրինը, ազդելով ենթատեսաթմբում տեղակայված ջերմակարգավորման կենտրոնի վրա, ակտիվացնում է ջերմատվությունը. տենդի դեպքում արագ իջեցնում է մարմնի ջերմաստիճանը(քրտնարտադրություն, մաշկի անոթների լայնացում)։ Սակայն միևնույն ժամանակ ասպիրինը չի իջեցնում ջերմագոյացումը։

Հակաբորբոքային ազդեցությունը դրսևորվում է մեծ դեղաչափերով կիրառելիս (3-6գ/օր, կամ 100մգ/կգ/օր)։ Բորբոքման ախտանիշները՝ ցավը, գերզգայունությունը, այտուցը, անոթալայնացումը և լեյկոցիտային ինֆիլտրացումը ընկճվում են։ Սակայն բուն հիվանդության ընթացքը (ռևմատաբնույթ հոդաբորբը, ռևմատիզմը, ոսկրահոդաբորբը (օստեոարթրիտ)) մնում է անփոփոխ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 aspirin
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0010.html
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 «Aspirin»։ Drugs.com։ American Society of Health-System Pharmacists։ June 6, 2016։ Արխիվացված օրիգինալից 25 April 2017-ին։ Վերցված է 30 August 2016 
  4. Patrignani P, Patrono C (30 August 2016)։ «Aspirin and Cancer.»։ Journal of the American College of Cardiology 68 (9): 967–76։ PMID 27561771։ doi:10.1016/j.jacc.2016.05.083 
  5. 5,0 5,1 Jones Alan (2015)։ Chemistry: An Introduction for Medical and Health Sciences (անգլերեն)։ John Wiley & Sons։ էջեր 5–6։ ISBN 9780470092903 
  6. Ravina Enrique (2011)։ The Evolution of Drug Discovery: From Traditional Medicines to Modern Drugs (անգլերեն)։ John Wiley & Sons։ էջ 24։ ISBN 9783527326693 
  7. 7,0 7,1 7,2 Jeffreys Diarmuid (2008)։ Aspirin the remarkable story of a wonder drug.։ Bloomsbury Publishing USA։ ISBN 9781596918160։ Արխիվացված օրիգինալից 8 September 2017-ին  :46–48
  8. Mann Charles C., Plummer Mark L. (1991)։ The aspirin wars : money, medicine, and 100 years of rampant competition (1st ed.)։ New York: Knopf։ էջ 27։ ISBN 0-394-57894-5 
  9. 9,0 9,1 «Aspirin»։ Chemical & Engineering News։ Վերցված է 2007-08-13 
  10. Warner, T D, Warner TD, Mitchell JA (2002)։ «Cyclooxygenase-3 (COX-3): filling in the gaps toward a COX continuum?»։ Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 99 (21): 13371–3։ Bibcode:2002PNAS...9913371W։ PMC 129677։ PMID 12374850։ doi:10.1073/pnas.222543099 
  11. «WHO Model List of Essential Medicines (19th List)»։ World Health Organization։ April 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  12. «Aspirin»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 1 January 2011-ին։ Վերցված է 3 April 2011 
  13. «Aspirin for reducing your risk of heart attack and stroke: know the facts»։ U.S. Food and Drug Administration։ Արխիվացված օրիգինալից 14 August 2012-ին։ Վերցված է 26 July 2012 
  14. «Aspirin for the prevention of cardiovascular disease»։ U.S. Preventive Services Task Force։ Արխիվացված օրիգինալից 11 July 2012-ին։ Վերցված է 26 July 2012 
  15. Seshasai SR, Wijesuriya, S, Sivakumaran, R, Nethercott, S, Erqou, S, Sattar, N, Ray, KK (13 February 2012)։ «Effect of aspirin on vascular and nonvascular outcomes: meta-analysis of randomized controlled trials»։ Archives of Internal Medicine 172 (3): 209–16։ PMID 22231610։ doi:10.1001/archinternmed.2011.628 
  16. Algra AM, Rothwell, PM (May 2012)։ «Effects of regular aspirin on long-term cancer incidence and metastasis: a systematic comparison of evidence from observational studies versus randomised trials»։ The Lancet Oncology 13 (5): 518–27։ PMID 22440112։ doi:10.1016/S1470-2045(12)70112-2 
  17. Bibbins-Domingo K, U.S. Preventive Services Task Force (21 June 2016)։ «Aspirin use for the primary prevention of cardiovascular disease and colorectal cancer: U.S. Preventive Services Task Force recommendation statement»։ Annals of Internal Medicine 164 (12): 836–45։ PMID 27064677։ doi:10.7326/m16-0577 
  18. Sachs CJ (2005)։ «Oral analgesics for acute nonspecific pain»։ American Family Physician 71 (5): 913–918։ PMID 15768621։ Արխիվացված օրիգինալից 28 May 2014-ին 
  19. Gaciong (2003)։ «The real dimension of analgesic activity of aspirin»։ Thrombosis Research 110 (5–6): 361–364։ PMID 14592563։ doi:10.1016/j.thromres.2003.08.009 
  20. Derry CJ, Derry S, Moore RA (2012)։ Derry Sheena, ed.։ «Caffeine as an analgesic adjuvant for acute pain in adults»։ Cochrane Database of Systematic Reviews 3 (3): CD009281։ PMID 22419343։ doi:10.1002/14651858.CD009281.pub2 
  21. «Blowfish (aspirin, caffeine) tablet, effervescent [Rally Labs LLC]»։ DailyMed։ U.S. Federal Drug Administration։ Արխիվացված օրիգինալից 28 February 2013-ին։ Վերցված է 27 July 2012 
  22. Hersh E, Moore P, Ross G (2000)։ «Over-the-counter analgesics and antipyretics: A critical assessment»։ Clinical Therapeutics 22 (5): 500–548։ PMID 10868553։ doi:10.1016/S0149-2918(00)80043-0 
  23. Mett A, Tfelt-Hansen P (2008)։ «Acute migraine therapy: recent evidence from randomized comparative trials»։ Current Opinion in Neurology 21 (3): 331–337։ PMID 18451718։ doi:10.1097/WCO.0b013e3282fee843 
  24. Kingery WS (November 1997)։ «A critical review of controlled clinical trials for peripheral neuropathic pain and complex regional pain syndromes»։ Pain 73 (2): 123–39։ PMID 9415498։ doi:10.1016/S0304-3959(97)00049-3 
  25. Loder E, Rizzoli, P (12 January 2008)։ «Tension-type headache»։ BMJ (Clinical research ed.) 336 (7635): 88–92։ PMC 2190284։ PMID 18187725։ doi:10.1136/bmj.39412.705868.AD 
  26. Gilmore B, Michael, M (1 February 2011)։ «Treatment of acute migraine headache»։ American Family Physician 83 (3): 271–80։ PMID 21302868 
  27. Bartfai T, Conti, B (16 March 2010)։ «Fever»։ The Scientific World Journal 10: 490–503։ PMC 2850202։ PMID 20305990։ doi:10.1100/tsw.2010.50 
  28. Pugliese A, Beltramo, T, Torre, D (October 2008)։ «Reye's and Reye's-like syndromes»։ Cell biochemistry and function 26 (7): 741–6։ PMID 18711704։ doi:10.1002/cbf.1465 
  29. Beutler AI, Chesnut, GT, Mattingly, JC, Jamieson, B (15 December 2009)։ «FPIN's Clinical Inquiries. Aspirin use in children for fever or viral syndromes»։ American Family Physician 80 (12): 1472։ PMID 20000310 
  30. «Medications Used to Treat Fever»։ American Academy of Pediatrics։ Արխիվացված օրիգինալից 18 February 2013-ին։ Վերցված է 25 November 2012 
  31. «51 FR 8180»։ United States Federal Register 51 (45)։ 7 March 1986։ Արխիվացված օրիգինալից 19 August 2011-ին։ Վերցված է 25 November 2012 
  32. Thea Morris, Melanie Stables, Adrian Hobbs, Patricia de Souza, Paul Colville-Nash, Tim Warner, Justine Newson, Geoffrey Bellingan, and Derek W. Gilroy (1 August 2009)։ «Effects of low-dose aspirin on acute inflammatory responses in humans»։ Journal of Immunology 183 (3): 2089–2096։ PMID 19597002։ doi:10.4049/jimmunol.0900477 
  33. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AHFS2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  34. «Myocardial infarction with ST-segment elevation: the acute management of myocardial infarction with ST-segment elevation [Internet]»։ NICE Clinical Guidelines (167)։ 17.2 Asprin։ July 2013։ PMID 25340241։ Արխիվացված օրիգինալից 31 December 2015-ին 
  35. Hall SL, Lorenc, T (1 February 2010)։ «Secondary prevention of coronary artery disease»։ American Family Physician 81 (3): 289–96։ PMID 20112887 
  36. Newman David (July 10, 2011)։ «Aspirin to prevent cardiovascular disease in people with known heart disease or strokes»։ The NNT։ Արխիվացված օրիգինալից 8 December 2015-ին։ Վերցված է 30 November 2015 
  37. Baigent C, Blackwell L, Collins R, Emberson J, Godwin J, Peto R, Buring J, Hennekens C, Kearney P, Meade T, Patrono C, Roncaglioni MC, Zanchetti A (2009)։ «Aspirin in the primary and secondary prevention of vascular disease: collaborative meta-analysis of individual participant data from randomised trials»։ The Lancet 373 (9678): 1849–60։ PMC 2715005։ PMID 19482214։ doi:10.1016/S0140-6736(09)60503-1 
  38. Guirguis-Blake JM, Evans CV, Senger CA, O'Connor EA, Whitlock EP (21 June 2016)։ «Aspirin for the Primary Prevention of Cardiovascular Events: A Systematic Evidence Review for the U.S. Preventive Services Task Force.»։ Annals of Internal Medicine (Systematic Review & Meta-Analysis) 164 (12): 804–13։ PMID 27064410։ doi:10.7326/M15-2113 
  39. Newman David (January 8, 2015)։ «Aspirin to prevent a first heart attack or stroke»։ theNNT։ Արխիվացված օրիգինալից 9 December 2015-ին։ Վերցված է 30 November 2015 
  40. Wolff T, Miller, T, Ko, S (17 March 2009)։ «Aspirin for the primary prevention of cardiovascular events: an update of the evidence for the U.S. Preventive Services Task Force»։ Annals of Internal Medicine 150 (6): 405–10։ PMID 19293073։ doi:10.7326/0003-4819-150-6-200903170-00009 
  41. U.S. Preventive Services Task Force։ «Aspirin for the Prevention of Cardiovascular Disease: recommendation statement»։ Արխիվացված օրիգինալից 11 September 2012-ին։ Վերցված է 15 August 2012 
  42. Berger JS, Lala, A, Krantz, MJ, Baker, GS, Hiatt, WR (July 2011)։ «Aspirin for the prevention of cardiovascular events in patients without clinical cardiovascular disease: a meta-analysis of randomized trials»։ American Heart Journal 162 (1): 115–24.e2։ PMID 21742097։ doi:10.1016/j.ahj.2011.04.006 
  43. Norris JW (September 2005)։ «Antiplatelet agents in secondary prevention of stroke: a perspective»։ Stroke: A Journal of Cerebral Circulation 36 (9): 2034–6։ PMID 16100022։ doi:10.1161/01.STR.0000177887.14339.46 
  44. Sleight P, Pouleur, H, Zannad, F (July 2006)։ «Benefits, challenges, and registerability of the polypill»։ European Heart Journal 27 (14): 1651–6։ PMID 16603580։ doi:10.1093/eurheartj/ehi841 
  45. Wang TH, Bhatt, DL, Topol, EJ (March 2006)։ «Aspirin and clopidogrel resistance: an emerging clinical entity»։ European Heart Journal 27 (6): 647–54։ PMID 16364973։ doi:10.1093/eurheartj/ehi684 
  46. Oliveira DC, Silva, RF, Silva, DJ, Lima, VC (September 2010)։ «Aspirin resistance: fact or fiction?»։ Arquivos brasileiros de cardiologia 95 (3): e91–4։ PMID 20944898։ doi:10.1590/S0066-782X2010001300024 
  47. Topçuoglu MA, Arsava, EM, Ay, H (February 2011)։ «Antiplatelet resistance in stroke»։ Expert Review of Neurotherapeutics 11 (2): 251–63։ PMC 3086673։ PMID 21306212։ doi:10.1586/ern.10.203 
  48. National Guideline Clearinghouse (NGC)։ «2011 ACCF/AHA/SCAI guideline for percutaneous coronary artery intervention. A report of the American College of Cardiology Foundation/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines and the Society for Cardiovascular Angiography and Interventions»։ United States Agency for Healthcare Research and Quality (AHRQ)։ Արխիվացված օրիգինալից 13 August 2012-ին։ Վերցված է 28 August 2012 
  49. Musumeci G, Di Lorenzo, E, Valgimigli, M (December 2011)։ «Dual antiplatelet therapy duration: what are the drivers?»։ Current Opinion in Cardiology։ 26 Suppl 1: S4–14։ PMID 22129582։ doi:10.1097/01.hco.0000409959.11246.ba 
  50. Cuzick J, Thorat MA, Bosetti C, Brown PH, Burn J, Cook NR, Ford LG, Jacobs EJ, Jankowski JA, La Vecchia C, Law M, Meyskens F, Rothwell PM, Senn HJ, Umar A (5 August 2014)։ «Estimates of benefits and harms of prophylactic use of aspirin in the general population»։ Annals of Oncology 26 (1): 47–57։ PMC 4269341։ PMID 25096604։ doi:10.1093/annonc/mdu225 
  51. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Algra 518–272 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  52. Manzano A, Pérez-Segura, P (29 April 2012)։ «Colorectal cancer chemoprevention: is this the future of colorectal cancer prevention?»։ The Scientific World Journal 2012: 327341։ PMC 3353298։ PMID 22649288։ doi:10.1100/2012/327341 
  53. Chan AT, Arber, N, Burn, J, Chia, WK, Elwood, P, Hull, MA, Logan, RF, Rothwell, PM, Schrör, K, Baron, JA (February 2012)։ «Aspirin in the chemoprevention of colorectal neoplasia: an overview»։ Cancer Prevention Research (Philadelphia, PA) 5 (2): 164–78։ PMC 3273592։ PMID 22084361։ doi:10.1158/1940-6207.CAPR-11-0391 
  54. Thun MJ, Jacobs, EJ, Patrono, C (3 April 2012)։ «The role of aspirin in cancer prevention»։ Nature Reviews Clinical Oncology 9 (5): 259–67։ PMID 22473097։ doi:10.1038/nrclinonc.2011.199 
  55. Richman IB, Owens DK (July 2017)։ «Aspirin for Primary Prevention»։ The Medical Clinics of North America (Review) 101 (4): 713–24։ PMID 28577622։ doi:10.1016/j.mcna.2017.03.004 
  56. Verdoodt F, Friis S, Dehlendorff C, Albieri V, Kjaer SK (February 2016)։ «Non-steroidal anti-inflammatory drug use and risk of endometrial cancer: a systematic review and meta-analysis of observational studies»։ Gynecologic Oncology 140 (2): 352–8։ PMID 26701413։ doi:10.1016/j.ygyno.2015.12.009 
  57. Bosetti C, Rosato V, Gallus S, Cuzick J, La Vecchia C (19 April 2012)։ «Aspirin and cancer risk: a quantitative review to 2011»։ Annals of Oncology 23 (6): 1403–1415։ PMID 22517822։ doi:10.1093/annonc/mds113 
  58. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Cuz20142 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  59. Sutcliffe P, Connock M, Gurung T, Freeman K, Johnson S, Kandala NB, Grove A, Gurung B, Morrow S, Clarke A (September 2013)։ «Aspirin for prophylactic use in the primary prevention of cardiovascular disease and cancer: a systematic review and overview of reviews»։ Health Technology Assessment (Winchester, England) 17 (43): 1–253։ PMC 4781046։ PMID 24074752։ doi:10.3310/hta17430 
  60. Kim SE (2014)։ «The benefit-risk consideration in long-term use of alternate-day, low dose aspirin: focus on colorectal cancer prevention»։ Annals of Gastroenterology 27 (1): 87–88։ PMC 3959543։ PMID 24714632 
  61. U.S. Preventive Services Task Force (6 March 2007)։ «Routine aspirin or nonsteroidal anti-inflammatory drugs for the primary prevention of colorectal cancer: U.S. Preventive Services Task Force recommendation statement»։ Annals of Internal Medicine 146 (5): 361–4։ PMID 17339621։ doi:10.7326/0003-4819-146-5-200703060-00008 
  62. Bibbins-Domingo K, U.S. Preventive Services Task Force. (21 June 2016)։ «Aspirin Use for the Primary Prevention of Cardiovascular Disease and Colorectal Cancer: U.S. Preventive Services Task Force Recommendation Statement.»։ Annals of Internal Medicine 164 (12): 836–45։ PMID 27064677։ doi:10.7326/M16-0577  հրապարակում բաց հնարավորություն
  63. 63,0 63,1 National Heart Foundation of Australia (RF/RHD guideline development working group) and the Cardiac Society of Australia and New Zealand (2006)։ «Diagnosis and management of acute rheumatic fever and rheumatic heart disease in Australia. An evidence-based review» (PDF)։ National Heart Foundation of Australia։ էջեր 33–37։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2008-07-26-ին։ Վերցված է 9 May 2011 
  64. Working Group on Pediatric Acute Rheumatic Fever and Cardiology Chapter of Indian Academy of Pediatrics, Saxena, A, Kumar, RK, Gera, RP, Radhakrishnan, S, Mishra, S, Ahmed, Z (July 2008)։ «Consensus guidelines on pediatric acute rheumatic fever and rheumatic heart disease»։ Indian Pediatrics 45 (7): 565–73։ PMID 18695275 
  65. Hashkes, Tauber T, Somekh E, Brik R, Barash J, Mukamel M, Harel L, Lorber A, Berkovitch M, Uziel Y, Pediatric Rheumatlogy Study Group of Israel (2003)։ «Naproxen as an alternative to aspirin for the treatment of arthritis of rheumatic fever: a randomized trial»։ The Journal of Pediatrics 143 (3): 399–401։ PMID 14517527։ doi:10.1067/S0022-3476(03)00388-3 
  66. Rowley AH, Shulman, ST (February 2010)։ «Pathogenesis and management of Kawasaki disease»։ Expert review of anti-infective therapy 8 (2): 197–203։ PMC 2845298։ PMID 20109049։ doi:10.1586/eri.09.109 
  67. Baumer JH, Love, SJ, Gupta, A, Haines, LC, Maconochie, I, Dua, JS (18 October 2006)։ Baumer J Harry, ed.։ «Salicylate for the treatment of Kawasaki disease in children»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (4): CD004175։ PMID 17054199։ doi:10.1002/14651858.CD004175.pub2 
  68. Roberge SP, Villa P, Nicolaides K, Giguère Y, Vainio M, Bakthi A, Ebrashy A, Bujold E (2012)։ «Early administration of low-dose aspirin for the prevention of preterm and term preeclampsia: a systematic review and meta-analysis»։ Fetal Diagnosis and Therapy 31 (3): 141–146։ PMID 22441437։ doi:10.1159/000336662 
  69. Duley L, Henderson-Smart DJ, Meher S, King JF (2007)։ Duley Lelia, ed.։ «Antiplatelet agents for preventing pre-eclampsia and its complications»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD004659։ PMID 17443552։ doi:10.1002/14651858.CD004659.pub2 
  70. Roberge S, Nicolaides K, Demers S, Hyett J, Chaillet N, Bujold E (February 2017)։ «The role of aspirin dose on the prevention of preeclampsia and fetal growth restriction: systematic review and meta-analysis.»։ American Journal of Obstetrics and Gynecology 216 (2): 110–120.e6։ PMID 27640943։ doi:10.1016/j.ajog.2016.09.076 
  71. «Aspirin resistance in patients with stable coronary artery disease with and without a history of myocardial infarction»։ Annals of Pharmacotherapy 41 (May): 737–41։ 2007։ PMID 17456544։ doi:10.1345/aph.1H621 
  72. «Aspirin "resistance" and risk of cardiovascular morbidity: systematic review and meta-analysis»։ The BMJ 336 (7637): 195–8։ 2008։ PMC 2213873։ PMID 18202034։ doi:10.1136/bmj.39430.529549.BE 
  73. «Multiple anti-atherosclerotic treatments impair aspirin compliance: effects on aspirin resistance»։ Journal of Thrombosis and Haemostasis 6 (10): 1832–4։ 2008։ PMID 18680540։ doi:10.1111/j.1538-7836.2008.03122.x 
  74. Grosser Tilo, Fries Susanne, Lawson John A, Kapoor Shiv C, Grant Gregory R, FitzGerald Garret A (2013)։ «Drug resistance and pseudoresistance: an unintended consequence of enteric coating aspirin»։ Circulation (4 December 2012) 127 (3): 377–85։ PMC 3552520։ PMID 23212718։ doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.112.117283։ lay summaryThe New York Times (4 December 2012) 
  75. «Invention of the safety cap»։ digitaldukemed.mc.duke.edu։ Արխիվացված օրիգինալից 4 March 2016-ին։ Վերցված է 2015-09-04 
  76. «Aspirin monograph: dosages, etc»։ Medscape.com։ Վերցված է 11 May 2011 
  77. British National Formulary (45 ed.)։ British Medical Journal and Royal Pharmaceutical Society of Great Britain։ 2003 
  78. 78,0 78,1 78,2 «Aspirin: more evidence that low dose is all that is needed»։ Medscape CME։ Վերցված է 11 May 2011 
  79. British National Formulary for Children։ British Medical Journal and Royal Pharmaceutical Society։ 2006 
  80. 80,0 80,1 80,2 80,3 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ drugs%com անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  81. 81,0 81,1 «Oral Aspirin information»։ First DataBank։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 18 September 2000-ին։ Վերցված է 8 May 2008 
  82. Raithel M, Baenkler HW, Naegel A, Buchwald F, Schultis HW, Backhaus B, Kimpel S, Koch H, Mach K, Hahn EG, Konturek PC (2005)։ «Significance of salicylate intolerance in diseases of the lower gastrointestinal tract» (PDF)։ Journal of Physiology and Pharmacology 56 (Suppl 5): 89–102։ PMID 16247191։ Արխիվացված օրիգինալից 9 April 2011-ին 
  83. «Tolerability of imidazole salycilate in aspirin-sensitive patients»։ Allergy Proc 16 (5): 251–4։ 1995։ PMID 8566739։ doi:10.2500/108854195778702675 
  84. 84,0 84,1 «PDR guide to over the counter (OTC) drugs»։ Արխիվացված օրիգինալից 10 April 2008-ին։ Վերցված է 28 April 2008 
  85. Livingstone Frank B (1985)։ Frequencies of hemoglobin variants: thalassemia, the glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency, G6PD variants, and ovalocytosis in human populations։ Oxford University Press։ ISBN 0-19-503634-4 
  86. «Dengue and dengue hemorrhagic fever: information for health care practitioners»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 17 March 2008-ին։ Վերցված է 28 April 2008 
  87. Macdonald S (2002)։ «Aspirin use to be banned in under 16-year olds»։ BMJ 325 (7371): 988c–988։ PMC 1169585։ PMID 12411346։ doi:10.1136/bmj.325.7371.988/c 
  88. 88,0 88,1 88,2 Sørensen HT, Mellemkjaer L, Blot WJ, Nielsen Gunnar Lauge, Steffensen Flemming Hald, McLaughlin Joseph K., Olsen Jorgen H. (2000)։ «Risk of upper gastrointestinal bleeding associated with use of low-dose aspirin»։ Am. J. Gastroenterol. 95 (9): 2218–24։ PMID 11007221։ doi:10.1111/j.1572-0241.2000.02248.x 
  89. Delaney JA, Opatrny L, Brophy JM, Suissa S (2007)։ «Drug–drug interactions between antithrombotic medications and the risk of gastrointestinal bleeding»։ CMAJ 177 (4): 347–51։ PMC 1942107։ PMID 17698822։ doi:10.1503/cmaj.070186 
  90. Wallace JL (2008)։ «Prostaglandins, NSAIDs, and gastric mucosal protection: why doesn't the stomach digest itself?»։ Physiological Reviews 88 (4): 1547–1565։ PMID 18923189։ doi:10.1152/physrev.00004.2008 
  91. Fiorucci S, Santucci L, Wallace JL, Sardina M, Romano M, Del Soldato P, Morelli A (2003)։ «Interaction of a selective cyclooxygenase-2 inhibitor with aspirin and NO-releasing aspirin in the human gastric mucosa»։ Proceedings of the National Academy of Sciences 100 (19): 10937–10941։ Bibcode:2003PNAS..10010937F։ PMC 196906։ PMID 12960371։ doi:10.1073/pnas.1933204100 
  92. «General chemistry online: FAQ: Acids and bases: What is the buffer system in buffered aspirin?»։ Antoine.frostburg.edu։ Արխիվացված օրիգինալից 14 April 2011-ին։ Վերցված է 11 May 2011 
  93. Dammann HG, Saleki M, Torz M, Schulz HU, Krupp S, Schürer M, Timm J, Gessner U (2004)։ «Effects of buffered and plain acetylsalicylic acid formulations with and without ascorbic acid on gastric mucosa in healthy subjects»։ Alimentary Pharmacology & Therapeutics 19 (3): 367–374։ PMID 14984384։ doi:10.1111/j.1365-2036.2004.01742.x 
  94. Konturek, Kania J, Hahn EG, Konturek JW (2006)։ «Ascorbic acid attenuates aspirin-induced gastric damage: role of inducible nitric oxide synthase»։ Journal of Physiology and Pharmacology։ 57 Suppl 5 (5): 125–36։ PMID 17218764 
  95. «Salicylate induces tinnitus through activation of cochlear NMDA receptors»։ The Journal of Neuroscience 23 (9): 3944–52։ 2003։ PMID 12736364։ Արխիվացված օրիգինալից 22 December 2007-ին 
  96. «Reye's syndrome in the United States from 1981 through 1997»։ New England Journal of Medicine 340 (18): 1377–82։ 1999։ PMID 10228187։ doi:10.1056/NEJM199905063401801 
  97. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ BMJ2002-Macdonald2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  98. «Reye's syndrome»։ NHS Choices։ National Health Service։ 12 January 2016։ Վերցված է 10 August 2016 
  99. Stadelmann WK, Digenis AG, Tobin GR (August 1998)։ «Impediments to wound healing.»։ American journal of surgery 176 (2A Suppl): 39S–47S։ PMID 9777971 
  100. Maessen-Visch MB, de Roos KP (19 May 2014)։ «Dutch venous ulcer guideline update»։ Phlebology 29 (1 suppl): 153–156։ PMID 24843102։ doi:10.1177/0268355514529693 
  101. «Nonsteroidal anti-inflammatory drug-induced reactions and desensitization»։ Journal of Asthma 41 (4): 375–84։ 2004։ PMID 15281324։ doi:10.1081/JAS-120037650 
  102. He J, Whelton PK, Vu B, Klag MJ (1998)։ «Aspirin and risk of hemorrhagic stroke: A meta-analysis of randomized controlled trials»։ JAMA: the Journal of the American Medical Association 280 (22): 1930–1935։ PMID 9851479։ doi:10.1001/jama.280.22.1930 
  103. Medical knowledge self-assessment program for students 4, By American College of Physicians, Clerkship Directors in Internal Medicine, Nephrology 227, Item 29
  104. Kreplick, LW (2001)։ «Salicylate toxicity in emergency medicine»։ Medscape։ Արխիվացված օրիգինալից 31 August 2012-ին 
  105. «The relative severity of acute versus chronic salicylate poisoning in children: a clinical comparison»։ Pediatrics 70 (4): 566–9։ 1982։ PMID 7122154  (primary source)
  106. Marx John (2006)։ Rosen's emergency medicine: concepts and clinical practice։ Mosby/Elsevier։ էջ 2242։ ISBN 978-0-323-02845-5 
  107. «Aspirin information from Drugs.com»։ Drugs.com։ Արխիվացված օրիգինալից 9 May 2008-ին։ Վերցված է 8 May 2008 
  108. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ personalmd2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  109. «Information for Healthcare Professionals: Concomitant Use of Ibuprofen and Aspirin»։ FDA։ U.S. Department of Health & Human Services։ September 2006։ Արխիվացված օրիգինալից 19 October 2010-ին։ Վերցված է 22 November 2010 
  110. Loh HS, Watters K, Wilson CW (1 November 1973)։ «The effects of aspirin on the metabolic availability of ascorbic acid in human beings»։ Journal of Clinical Pharmacology 13 (11): 480–6։ PMID 4490672։ doi:10.1002/j.1552-4604.1973.tb00203.x։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 16 March 2007-ին 
  111. Basu TK (1982)։ «Vitamin C-aspirin interactions»։ Internationale Zeitschrift für Vitamin- und Ernährungsforschung. Supplement to the International Journal for Vitamin and Nutrition Research 23: 83–90։ PMID 6811490 
  112. Vane, John Robert (1971)։ «Inhibition of prostaglandin synthesis as a mechanism of action for aspirin-like drugs»։ Nature New Biology 231 (25): 232–5։ PMID 5284360։ doi:10.1038/newbio231232a0 
  113. Vane JR, Botting RM (2003)։ «The mechanism of action of aspirin» (PDF)։ Thrombosis Research 110 (5–6): 255–8։ PMID 14592543։ doi:10.1016/S0049-3848(03)00379-7։ Արխիվացված օրիգինալից 28 February 2008-ին 
  114. «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1982»։ Nobelprize.org։ Արխիվացված օրիգինալից 27 June 2017-ին 
  115. «Aspirin in heart attack and stroke prevention»։ American Heart Association։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 31 March 2008-ին։ Վերցված է 8 May 2008 
  116. Achhrish goel, Ruchi gupta, Anubhav goswami, Madhu soodan, sharma Yogesh sharma (2011)։ «Pharmacokinetic solubility and dissolution profile of non-steroidal anti-inflammatory drugs» 2 (3) 
  117. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ COX20022 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  118. Martínez-González J, Badimon L (2007)։ «Mechanisms underlying the cardiovascular effects of COX-inhibition: benefits and risks»։ Current Pharmaceutical Design 13 (22): 2215–27։ PMID 17691994։ doi:10.2174/138161207781368774 
  119. Funk CD, FitzGerald GA (November 2007)։ «COX-2 inhibitors and cardiovascular risk»։ Journal of Cardiovascular Pharmacology 50 (5): 470–9։ PMID 18030055։ doi:10.1097/FJC.0b013e318157f72d 
  120. «Lipoxins and aspirin-triggered lipoxins in resolution of inflammation»։ European Journal of Pharmacology 760: 49–63։ 2015։ PMID 25895638։ doi:10.1016/j.ejphar.2015.03.083 
  121. «Resolution phase lipid mediators of inflammation: agonists of resolution»։ Current Opinion in Pharmacology 13 (4): 632–40։ 2013։ PMC 3732499։ PMID 23747022։ doi:10.1016/j.coph.2013.05.012 
  122. «Docosapentaenoic acid derived metabolites and mediators - The new world of lipid mediator medicine in a nutshell»։ European Journal of Pharmacology 785: 108–115։ 2015։ PMID 26546723։ doi:10.1016/j.ejphar.2015.11.002 
  123. Somasundaram, Sigthorsson G, Simpson RJ, Watts J, Jacob M, Tavares IA, Rafi S, Roseth A, Foster R և այլք: (2000)։ «Uncoupling of intestinal mitochondrial oxidative phosphorylation and inhibition of cyclooxygenase are required for the development of NSAID-enteropathy in the rat»։ Alimentary Pharmacology & Therapeutics 14 (5): 639–650։ PMID 10792129։ doi:10.1046/j.1365-2036.2000.00723.x 
  124. Paul-Clark Mark J, Cao Thong van, Moradi-Bidhendi Niloufar, Cooper Dianne & Gilroy Derek W (2004)։ «15-epi-lipoxin A4–mediated induction of nitric oxide explains how aspirin inhibits acute inflammation»։ The Journal of Experimental Medicine 200 (1): 69–78։ PMC 2213311։ PMID 15238606։ doi:10.1084/jem.20040566 
  125. McCarty M. F., Block K. I. (2006)։ «Preadministration of high-dose salicylates, suppressors of NF-kappaB activation, may increase the chemosensitivity of many cancers: an example of proapoptotic signal modulation therapy»։ Integrative Cancer Therapies 5 (3): 252–268։ PMID 16880431։ doi:10.1177/1534735406291499