Առևանգումներ (շարք, կտավ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

«Առևանգումների» շարքում ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանը մտահղացել է 20-րդ դարի սկզբի հայ ազգաբնակչության դեմ օսմանյան թուրք բարբարոսների անօրեն դաժանությունն ու ողբերգական իրադարձությունները պատկերել որպես փաստ, զուրկ՝ պաթոսի կոչից։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեմատիկ-կոմպոզիցիոն կտավները 1950-ական թթ. վերջերին հայ գեղանկարչության մեջ յուրօրինակ զարգացում ապրեցին հանձինս մի քանի արվեստագետների, որոնց ստեղծագործական որոնումները դրսևորվեցին առավելագույնս բնանկարային ժանրի հետ սինթեզվելով: Այդպես է Էդուարդ Իսաբեկյանի «Առևանգումների» շարքում, որտեղ նկարիչը մտահղացել էր 20-րդ դարի սկզբի հայ ազգաբնակչության դեմ օսմանյան թուրք բարբարոսների անօրեն դաժանությունն ու ողբերգական իրադարձությունները պատկերել որպես փաստ, զուրկ՝ պաթոսի կոչից[1][2]:

20-րդ դարի արվեստագետի ասելիքն ավելի բարդ պայմաններ ունեցավ հատկապես խորհրդային գաղափարախոսության ժամանակ: Առավել ևս դժվար էր իրական ճշմարտացիությանը ձգտելով, գաղափարայնության շտամպից խուսափելու հնարավոր եզրեր որոնելը. հավաստել դիտողին իր անկաշառ անկեղծությունը, վստահել ու կոչել, արվեստով իսկ խոստովանել սեր և հավատարմություն:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Picto infobox artiste.png
«Առևանգում:Կոմպոզիցիա»
«Առևանգում:Կոմպոզիցիա»
տեսակ գեղանկար
նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյան
տարի 1941
բարձրություն 32
լայնություն 41
նյութ Կտավ, յուղաներկ
կայք

Իսաբեկյան-նկարչի առավել դրամատիկ ստեղծագործական նկարագիրը վկայում է «Առևանգում: Կոմպոզիցիա», 1941, աշխատանքը[3]: Երեք քուրդ տղամարդիկ հեռանում են թալանից հետո, թողնելով ծառին կապված տղամարդուն և նրա ոտքերի մոտ սպանված կնոջը: Նկարի ուղղաձիգ առանցքից ձախ մաքսիմալ խտացնելով ֆիգուրատիվ դասավորվածությունը, դիտողին մեջքով և ամբողջ հասակով կանգնած երկու քրդերի ֆիգուրներին նկարիչը հակադրում է ձիու պատկերի դինամիզմը պարանոցի ճկուն շրջադարձով, և առավել ընդգծում բռնի ուժի հետ ընդհանրություն չունեցող կենդանու ճերմակ մաքրությունը: Թանձր հագեցած գունային գամման հատկապես հնչեղ է դառնում ֆիգուրների ուրվագիծն ընդգծող սև եզրագծի շնորհիվ: Էմոցիոնալ ազդեցությամբ գունային լուծումը աշխատանքում առաջնային է: Այն կլանում է դիտողին տագնապի զգացողությամբ, դրամատիզմով: Կոմպոզիցիոն աջ հատվածն ավելի հստակ ու ազատ է, որով առավել է ընդգծվում աշխատանքի գաղափարական իմաստը, կատարված փաստը: Կոմպոզիցիոն այս մասը շատ հետաքրքիր է գծային, գունային լուծմամբ, ուր ծառի բնին գոտկատեղից կապված տղամարդու ֆիգուրը, հակվելով մերկ կնոջ անկենդան մարմնին, մարմնավորում է լուռ կսկիծ ու ցավ, «Ողբ» («Պիետա») թեմայի յուրօրինակ արտահայտություն հանդիսանում: Կատարվածը փաստ է, զուրկ որևէ հերոսական պաթոսից` կորստի, ցավի խտացում: Դրամատիզմի ռոմանտիկ մեկնաբանումը, գունային լուծման հագեցվածությունը, գեղանկարչական կատարման տեմպերամենտը, թեմայի ընտրությունը վկայում են երիտասարդ Իսաբեկյանի նախասիրությունները, ֆրանսիական ռոմանտիզմի, եվրոպական արվեստի դասական կոմպոզիցիաների իմացությունը, նաև` ինքնուրույն ստեղծագործական հնարավորություններն ու մտածողությունը:

Picto infobox artiste.png
«Առևանգում: Ձիերով կոմպոզիցիա»
«Առևանգում: Ձիերով կոմպոզիցիա»
տեսակ գեղանկար
նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյան
տարի 1941
բարձրություն 44
լայնություն 34
նյութ ստվարաթուղթ, յուղաներկ
կայք

«Առևանգում: Ձիերով կոմպոզիցիա», 1941[4], դինամիկ կոմպոզիցիայում հեծյալների խառնիխուռն գործողությունը կատարվում է հետևի պլանում ազգային երևակայական ճարտարապետական շինությունների դրվագների ֆոնին. պատուհանի սյունազարդ բացվածք, տաճարի մուտքի օրդեր, ոլորապտույտ վոլյուտներով զարդարված խոյակներ: Հատկանշական է երկնքի, ամպերի կերպարա-գունային հագեցվածությունը, կապույտի, խուլ կարմրի, բաց օխրայի կիրառմամբ լուսաստվերային կոնտրաստը, գեղանկարչական հուզական ու դրամատիկ մեկնաբանված երկինքը, որ ներդաշնակ է կտավի իմաստա-գեղանկարչական մտահղացմանը, օրգանապես շարունակում ու ամբողջացնում է ընդհանուր տրամադրությունը[5]:

«Առևանգումներ» խորագրի կտավներից մեկի ցուցադրման ժամանակ Երվանդ Քոչարը, մոտենալով երիտասարդ Իսաբեկյանին, ասել է.

Aquote1.png Այ՛ տղա, եռագույնն ես պատկերել: Aquote2.png


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]