Ալցհայմերի հիվանդություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալցհայմերի հիվանդություն
Դասակարգում և լրացուցիչ տվյալներ

Առողջ մարդու ուղեղի (ձախ) և Ալցհեյմերի հիվանդությամբ տառապող մարդու ուղեղի (աջ) համեմատություն:
ՀՄԴ-10 G30, F00
ՀՄԴ-9 331.0, 290.1
OMIM 104300
Հիվանդությունների բազա 490
MedlinePlus 000760
eMedicine նեյրո/13
MeSH D000544
GeneReviews [1]

Ալցհայմերի հիվանդություն կամ Ալցհեյմերի հիվանդություն (անգլ.՝ Alzheimer's disease), կենտրոնական նյարդային համակարգի դեգեներատիվ հիվանդություն է, որը մեծ մասամբ հանդես է գալիս 65 անց մարդկանց մոտ։ [1]

Ալցհայմերի հիվանդությունը նկարագրվում է որպես գլխուղեղի նյարդային բջիջների վրա ազդող արագ զարգացող, քայքայիչ խանգարում, որը հանգեցնում է հիշողության ու խոսելու հմտության կորստի և վարքի փոփոխության։

2006թ. տվյալներով ամբողջ աշխարհում Ալցհեյմերով հիվանդների թիվը 26,6 մլն է, իսկ մինչև 2050թ. հիվանդների թիվը կարող է աճել մոտ չորս անգամ: Տարբեր անձանց մոտ այն ընթանում է յուրովի, բայց կան նաև որոշակի ընդհանուր սիմպտոմներ[2]: Առաջին ակնառու նշանները սովորաբար թյուրիմացաբար կապվում է ծերունական տարիքի հետ կամ բացատրում ուժեղ սթրեսի ազդեցությամբ[3]:

Վաղ փուլերում ամենահաճախ դիտվող նշանը կարճաժամկետ հիշողություն խանգարումն է: Այն կարող է արտահայտվել օրինակ վերջին ժամանակահատվածում ստացած ինֆորմացիան հիշելու անկարողությամբ: Բժշկի դիմելուց հետո, եթե կասկած կա Ալցհեյմերի հիվանդության, ախտորոշման ճշտման համար սովորաբար վերլուծում են հիվանդի վարքը, անցկացնում մի շարք կոգնիտիվ թեստեր, իսկ հնարավորության դեպքում անցկացնում են մագնիսա-ռեսզոնանսային տոմոգրաֆիա(ՄՌՏ)[4]:

Հիվանդության խորացման հետ դիտվում է նաև երկարաժամկետ հիշողություն կորուստ[5]: Օրգանիզմի ֆունկցիայի աստիճանական կորուստը բերում է մահվան: Անհատական պրոգնոզը դժվարացած է հիվանդության ընթացքի տևողության տարբերակների բազմազանության պատճառով: Մինչև կլինիկական նշանների դրսևորումը և հիվանդության ախտորոշումը, այն կարող է երկար ժամանակ ընթանալ քողարկված: Ախտորոշումից հետո հիվանդների կյանքի միջին տևողությունը 7 տարի է[6], 3%-ից քիչ հիվանդների մոտ այն կարող է հասնել մինչև 14 տարի:

Մինչ այժմ Ալցհեյմերի հիվանդությունն ամբողջովին բացահայտված չի և շատ հարցեր մնում են չպարզաբանված: Հետազոտությունների արդյունքում հիվանդությունը ասոցացվում է ուղեղային հյուսվածքում վահանիկների և նեյրոֆիբրիլյար կծիկների կուտակման հետ[7]: Թերապիայի ժամանակակից մեթոդները միայն մեղմացնում են սիպտոմները, բայց չեն կարողանում դադսրեցնել կամ նույնիսկ դանդաղեցնել հիվանդության զարգացումը: Թերապևտիկ մի շարք մեթոդներ, որոնց թիվը 2008թ. հասել է 500-ի, այժմ կլինիկական փորձարկման փուլում են: Ամերիկյան երկու կազմակերպություններ, որոնք ժամանակին արտադրում էին բավականին հեռանկարային դեղամիջոցներ, այժմ դադարեցրել են դրանց արտադրությունը, քանզի այդ դեղերը կիլինիկական փորձարկման փուլում հիվանդների մոտ էֆֆեկտիվություն չեն դրսևորել:

Pfizer և Johnson&Johnson կազմակերպությունները հայտարարել են, որ հետազոտությունները այդ ուղղությամբ դադարեցված են: Ներկայումս Ալցհեյմերի հիվանդության բուժման դեղամիջոց գոյություն չունի: Առաջարկվում են մի շարք կանխարգելիչ միջոցառումներ այս հիվանդության կանխարգելման համար, ինչպես օրինակ զբաղվել ֆիզիկական վարժություններով, խթանել մտածողութունը և օգտվել բալանսավորված դիետայից[8]:

Ալցհեյմերի հիվանդությունը պատկանում է այն հիվանդություններին, որոնք շատ ծանր ֆինանսական բեռ են զարգացած երկրների հասարակության համար:


Հիվանդությունը առաջին անգամ հայտնաբերել է գերմանացի հոգեբույժ Ալոիս Ալցհայմերը 1906 թվականին։[9]

Պատմություն[խմբագրել]

Հին Հունաստանի և Հռոմի բժիշկներն ու փիլիսոփաները կապում էին ծերությունը գիտակցության թուլացման հետ,[10] սակայն միայն 1901 թ. գերմանացի հոգեբան Ալոիս Ալցհեյմերը գրանցեց մի հիվանդության դեպք, որը հետագայում կոչվեց իր անունով։ Հիսունամյա Ավգուստա Դ.-ի հիվանդության վերլուծությունը նա հրապարակել է միայն 1906թ.-ին՝ հիվանդի մահից հետո։[11] Հետագա 5 տարվա ընթացքում բժշկական գրականության մեջ ի հայտ եկան ևս 11 նմանատիպ դեպքերի նկարագրություններ, ընդ որում՝ որոշ հեղինակներ արդեն կիրառում էին «Ալցհեյմերի հիվանդություն» տերմինը։[10] Էմիլ Կրեպելինը առաջինն էր, ով Ալցհեյմերի հիվանդությունը համարեց առանձին հիվանդություն։ 1910թ.-ին նա առանձնացրեց այն, որպես սենիլային դեմենցիայի (ծերունական թուլամտություն) ենթատիպ իր՝ հոգեբանության ութերորդ դասագրքում՝ տալով դրան «ենթասենիլային դեմենցիա» անվանումը։ [12]

Ալցհեյմերի հիվանդությունը 20-րդ դարում գրեթե միշտ ախտորոշում էին համեմատաբար երիտասարդ հիվանդների մոտ, որոնց մոտ առաջին ախտանիշներն հայտնվում էին 45-65 տարեկան հասակում։ Տերմինաբանությունը փոխվեց 1977 թ.-ին անցկացված Ալցհեյմերի հիվանդությանը նվիրված կոնֆերանսից հետո, որի մասնակիցները եկան այն եզրակացության, որ ենթասենիլային ու սենիլային դեմենցիաների կլինիկական և ախտաբանական դրսևորումները գրեթե համընկնում են, չնայած չի բացառվում նաև էթիոլոգիական (պատճառների) տարբերությունների առկայությունը։[13] Աստիճանաբար ախտորոշել սկսեցին անկախ տարիքից,[14] չնայած որոշ ժամանակ 65 տարեկանից բարձր անձանց հիվանդության նկարագրման համար դեռևս օգտագործվում էր «Ալցհեյմերի տիպի սենիլային դեմենիցիա» տերմինը, «պահելով» Ալցհեյմերի հիվանդության «դասական» ախտորոշումը ավելի երիտասարդների համար։ Արդյունքում «Ալցհեյմերի հիվանդություն» տերմինը ձևականորեն ընդունվեց բժշկական անվանակարգության մեջ որպես հիվանդության տարատեսակ, որն ախտորոշվում էր անկախ տարիքից՝ բնորոշ ընթացք ունեցող և տիպիկ նյարդաբանական նշաններով ուղեկցվող համապատասխան ախտանիշների առկայության դեպքում։ [15]

Տարածվածություն[խմբագրել]

Ալցհայմերի հիվանդությամբ և այլ դեմենցիաներով տառապողների կյանքի տևողությունը 100000 բնակչության հաշվով՝ կարգավորված ըստ անգործունակության աստիճանի, 2004թ
     տվյալներ չկան      ≤ 50      50–70      70–90      90–110      110–130      130–150      150–170      170–190      190–210      210–230      230–250      ≥ 250
Հիվանդացություն[16]
65 տարեկանից բարձր անձանց մոտ
Տարիք Հիվանդացություն
(նոր դեպքեր)
1000 անձի հաշվարկով
65-69 3
70-74 6
75-79 9
80-84 23
85-89 40
90-   69

Համաճարակաբանական ուսումնասիրություններում օգտագործվում են երկու հիմնական ցուցանիշներ՝ հիվանդացության մակարդակը և հիվանդության տարածվածությունը։ Հիվանդացությունը ցույց է տալիս մարդ-ժամանակ միավորին բաժին ընկնող նոր դեպքերի թիվը (սովորաբար՝ մեկ տարվա ընթացքում հազար մարդու հաշվով նոր դեպքերի քանակը), իսկ հիվանդության տարածվածությունը ցույց է տալիս պոպուլյացիայում ժամանակի որոշակի պահին հիվանդությունով ախտահարվածների ընդհանուր թիվը։

Երկարատև խմբային ուսումնասիրությունները (որոնց ընթացքում սկզբնապես առողջ մարդկանց պոպուլյացիային հետևում են տարիներ շարունակ) վկայում են, որ հիվանդացության մակարդակը հազար մարդ-տարվա հաշվով կազմում է 10-15 նոր դեպք՝ թուլամտությունների բոլոր տիպերի համար և 5-8 դեպք՝ Ալցհայմերի հիվանդության համար, ինչը կազմում է տարեկան ախտորոշվող ընդհանուր դեպքերի մոտ կեսը։[16][17] Վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ հիմնական ռիսկի գործոնը հանդիսանսում է տարիքը՝ 65 տարին լրանալուց հետո ամեն հինգ տարում ռիսկի ցուցանիշը կրկնապատկվում է, 65 տարեկանում 3 դեպքից աճելով հասնում է 69 դեպքի՝ 95 տարեկանում։[16][17] Գոյություն ունեն նաև սեռային տարբերություններ՝ Ալցհայմերի հիվանդությամբ ավելի հաճախ են հիվանդանում կանայք՝ հատկապես 85 տարեկանից հետո։[17][18]

Բնակչության շրջանում հիվանդության տարածվածությունը կախված է տարբեր գործոններից, այդ թվում՝ ընդհանուր հիվանդացությունից և մահացությունից։ Քանի որ հիվանդացության մակարդակը մեծանում է տարիքի հետ, անհրաժեշտ է տվյալ տարածքում մարդկանց միջին տարիքը հաշվի առնել։ ԱՄՆ-ում 2000 թվականի դրությամբ բնակչության 1,6%-ը, ինչպես ընդհանուր այնպես էլ 65-74 տարիքային խմբում, ունեցել է Ալցհայմերի հիվանդություն։ 75-84 տարիքային խմբում այդ ցուցանիշը կազմել է 19%։ Իսկ այն քաղաքացիների շրջանում, ում տարիքը գերազանցել է 84-ը՝ հիվանդության տարածումը կազմել է 42%։[19] Ավելի քիչ զարգացած երկրներում հիվանդության տարածվածությունը ավելի ցածր է։[20] ԱՀԿ-ի տվյալներով 2005 թվականին թուլամտությամբ (դեմենցիայով) տառապել է աշխարհի բնակչության 0,379%, իսկ 2015 թվականին կանխատեսումներով այն կհասնի 0,441% և 2030 թվականին բնակչության ավելի մեծ մաս՝ 0,556% կարող է լինել ախտահարված։[21][20]

Այս եզրակացության են գալիս նաև այլ աշխատանքների հեղինակներ։ Եվս մեկ հետազոտություն խոսում է այն մասին, որ 2006 թվականին աշխարհում հիվանդության տարածվածությունը կազմել է 0,40% (միջակայքը՝ 0,17%-0,89%, ընդհանուր քանակը՝ 26,6 մլն - 11,4-59,4 մլն միջակայքով) և կանխատեսվում է, որ մասնաբաժնի ցուցանիշը կեռապատկվի, իսկ 2050 թվականին հիվանդների բացարձակ քանակը կքառապատկվի։[22]

Բնութագիր[խմբագրել]

Հիվանդության ընթացքը բաժանվում է չորս փուլի, որոնք բնորոշվում են կոգնիտիվ և ֆունկցիոնալ հարաճուն խանգարումներով:

Նախաթուլամտություն (պրեդեմենցիա)[խմբագրել]

Հիվանդության առաջին նշանները հաճախ կարելի է շփոթել ծերացման դրսևորումների կամ օրգանիզմի՝ սթրեսին ի պատասխան առաջացած ռեակցիայի հետ:[1] Մանրամասն նեյրոկոգնիտիվ թեստավորման դեպքում առավել վաղ կոգնիտիվ դժվարությունները հայտնաբերվում են հիմնական հիվանդությունն ախտորոշելուց դեռ ութ տարի առաջ:[23] Այս սկզբնական դրսևորումները կարող են իրենց մասին զգացնել տալ առօրյա, ոչ շատ դժվար խնդիրներ լուծելիս:[24] Առավել նկատելի է հիշողության վատացումը, որը դրսևորվում է նոր սովորած նյութերը (փաստերը) մտաբերելու դժվարությամբ և նոր տեղեկությունն ընկալելու անկարողությամբ:[25][26]

Ալցհեյմերի վաղ փուլի ավելի քիչ նկատելի ախտանշաններ կարող են լինել կատարողական ֆունկցիաների՝ կենտրոնացման, ծրագրման, կոգնիտիվ ճկունության և աբստրակտ մտածողության հետ կապված խնդիրները, ինչպես նաև սեմանտիկ հիշողության (բառերի իմաստների, կոնցեպցիաների փոխհարաբերության հիշողությունն է) խանգարումը:[27][28]

Այս փուլում կարող է դիտվել ապաթիա, որն ամենակայուն նեյրոհոգեբուժական ախտանիշն է և պահպանվում է հիվանդության ողջ ընթացքում:[29][30][31]

Նախակլինիկական փուլն անվանում են նաև «mild cognitive impairment» (MCI)[32],[33] (թարգմանվում է ինչպես «կոգնիտիվ հատկությունների թեթև ընկճում» կամ «չափավոր կոգնիտիվ խանգարում»),[34], սակայն այս անվանումն առաջացնում է տարակարծություններ այն հաշվով, թե արդյոք օգտագործել վերջինիս, որպես Ալցհեյմերի հիվանդության առաջին աստիճանի անվանում, թե առանձնացնել նրան, որպես անկախ ախտորոշիչ միավոր:[35]

Վաղ թուլամտություն[խմբագրել]

Հիշողության հարաճուն թուլացումն ու ագնոզիան (կանոնավոր ընկալման մասնավոր խանգարում) Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում վաղ թե ուշ հանգեցնում են ախտորոշման հաստատմանը: Փոքրաքանակ հիվանդների մոտ այդ դեպքում առաջին պլանում են հայտնվում ոչ թե հիշողության խանգարումները, այլ խոսքի, կատարողական ֆունկցիաների, ընկալման խանգարումներն ու շարժողական խանգարումները[36]: Հիվանդությունը տարբեր ձևով է ազդում հիշողության տարբեր ասպեկտների վրա: Սեփական կյանքի մասին հին հիշողությունները (էպիզոդիկ հիշողություն), վաղ հիշված փաստերը (սեմանթիկ հիշողություն), թաքնված հիշողությունը (մարմնի անգիտակցական հիշողությունը գործողությունների հաջորդականությունների մասին, օրինակ, այն մասին, ինչպես օգտագործել սպասքը) ավելի քիչ են խանգարվում՝ նոր, թարմ հիշողությունների և փաստերի համեմատությամբ[37][38]։ Աֆազիան հիմնականում բնորոշվում է բառապաշարի նվազմամբ և խոսքի սահունության խանգարմամբ, որն ընդհանուր առմամբ թուլացնում է բանավոր և գրավոր ձևով մտքերի արտահայտման հնարավորությունը: Հիվանդության այս փուլում խոսքային հաղորդակցման ժամանակ մարդը սովորաբար ընդունակ է ադեկվատ ձևով գործել հասարակ հասկացությունների միջոցով[39][40][41]։

Նկարելու, գրելու, հագնվելու և նուրբ շարժումներ պահանջող այլ գործողությունների ժամանակ մարդը հնարավոր է չկարողանա է հմտորեն գործել՝ շարժումների կոորդինացիայի և պլանավորման խնդիրների պատճառով[42]։ Հիվանդության զարգացմանը զուգընթաց մարդը մասնակիորեն կարող է բազմաթիվ գործողություններ ինքնուրույն կատարել, սակայն հատուկ կոգնիտիվ (իմացական) ներուժ պահանջող գործողություններում նրանք օգնության կարիք են զգում:

Չափավոր թուլամտություն[խմբագրել]

Ինքնուրույն գործողություններ կատարելու ընդունակությունները նվազում են վիճակի հարաճուն վատացման պատճառով:[36] Խոսքի խանգարումներն ավելի արտահայտիչ են դառնում, քանի որ ընդհանուր բառապաշարի քանակի նվազման հետևանքով մոռացված բառերի փոխարեն հիվանդն առավել հաճախակի է սկսում օգտագործել ոչ ճիշտ բառեր (պարաֆրազիա): Թուլանում են նաև կարդալու և գրելու կարողությունները:[39][43] Ժամանակի ընթացքում շարժումների կոորդինացիան ավելի է խանգարվում` հատկապես բարդ հաջորդական շարժումների ընթացքում, որը նվազեցնում է մարդու ընդունակությունը ամենօրյա խնդիրների մեծ մասի կատարման տեսակետից: [44]

Այս փուլում վատանում է հիշողությունը, հիվանդը կարող է չճանաչել հարազատներին:[45] Նախկինում չախտահարված երկարատև հիշողությունը նույնպես խանգարվում է[46] և ավելի ակնհայտ են դառնում վարքի փոփոխություննները:

Հանդիպում են նաև նեյրոհոգեկան խանգարումներ` աննպատակ թափառել, երեկոյան սրացում (անգլ.՝ sundowning)[47], գրգռվածություն, հուզական անկայունություն, որոնք արտահայտվում են լացով, հանկարծակի ագրեսիայով, իրենց խնամողների և օգնողների նկատմամբ դիմադրություն ցուցաբերելով:

Հիվանդների մոտավորապես 30 %-ի մոտ զարգանում են կեղծ նույնականացման և զառանցանքի այլ ախտանշաններ:[29][48] Հիվանդի հարազատների և խնամողների մոտ սրանք կարող են սթրեսի առաջացման պատճառ հանդիսանալ,[49] որը թուլացնելու համար կարելի է հիվանդներին տնային պայմաններից տեղափոխել բուժհաստատություն:[36][50]

Ծանր թուլամտություն[խմբագրել]

Հիվանդության վերջին փուլում հիվանդը լիովին կախված է մարդկանց օգնությունից: Խոսքին տիրապետելը կրճատվում է մինչև առանձին ֆրազաների և, նույնիսկ, մինչև առանձին բառերի օգտագործման աստիճան, որի արդյունքում նորմալ խոսքը լիովին կորում է:[39]

Չնայած վերբալ կարողությունների կորստին, հիվանդները հաճախ ընդունակ են հասկանալ և պատասխանել իրենց ուղղված հոգատոր վերաբերմունքին:[51] Չնայած այս փուլում նրանց մոտ դեռ կարող են լինել ագրեսիայի երևույթներ, հիմնականում հիվանդների վիճակը բնորոշվում է ապատիայով (հոգեկան անտարբերության հիվանդագին վիճակ, հուլություն) և հյուծմամբ:[36] Ինչ որ պահից սկսած նրանք չեն կարող կատարել նույնիսկ ամենահասարակ գործողություններն՝ առանց ուրիշների օգնության:

Հիվանդը կորցնում է մկանային զանգվածը, դժվարությամբ է շարժվում և որոշակի փուլում չի կարողանում նույնիսկ անկողնուց վեր կենալ[52] և ինքուրույն սնվել:[53] Մահը հիմնականում վրա է հասնում կողմնակի պատճառներից, օրինակ՝ խոցերից, պնևմոնիայից, և ոչ թե կոնկրետ Ալցհեյմերի հիվանդությունից:[54][55]

Գենետիկա[խմբագրել]

Չնայած Ալցհայմերի հիվանդության տարածված ձևի պատճառը դեռևս գենետիկորեն հնարավոր չէ բացատրել, այնուամենայնիվ, հայտնի են հիվանդության հազվադեպ վաղ ձևի առաջացումը պայմանավորող երեք գեներ: Ներկայումս, առավել արտահայտված գենետիկական ռիսկի գործոնը APOE գենն է, որի տարատեսակները, սակայն, կապված են հիվանդության միայն որոշ ձևերի հետ[56]:

Մինչև 60 տարեկանում հանդիպող հիվանդության դեպքերի 10%-ից պակասն է կապված աուտոսոմ-դոմինանտային (ընտանեկան) մուտացիաների հետ. սրանք կազմում են ընդհանուր դեպքերի մինչև 0,01%-ը[56][57][58]: Պրեսենիլին 1 և պրեսենիլին 2-ի APP գեներում[56] հայտնաբերված մուտացիաների մեծամասնությունը մեծացնում է սենիլային թիթեղիկների կազմի մեջ մտնող Abeta42 փոքր սպիտակուցի սինթեզը[59]:

Հիվանդների մեծամասնության գերդաստանում հայտնաբերված չէ հիվանդության հանդեպ նախատրամադրվածություն, սակայն վերոնշյալ գեները կարող են մասամբ մեծացնել հիվանդանալու ռիսկը: Հիվանդության ամենահայտնի գենետիկական ռիսկը՝ APOE գենի ժառանգվող E4 ալելն է, որով, ըստ ենթադրությունների, պայմանավորված են ուշ սպորադիկ հիվանդության դեպքերի մինչև կեսը[60]: Գենետիկները գտնում են, որ շատ այլ գեներ նույնպես կարող են այս կամ այն չափով պայմանավորել Ալցհայմերի հիվանդության ուշ ձևերի զարգացմանը[56]: Հիվանդության տարածված ձևի ժառանգական գործոնները պարզելու նպատակով ուսումնասիրվել են ավելի քան 400 գեներ: Վերջերս ուսումնասիրված RELN գենի տարատեսակը, օրինակ, կապված է կանանց հիվանդացության մեծացման հետ[61]:

Ախտաֆիզիոլոգիա[խմբագրել]

Կենսաքիմիա[խմբագրել]

Հայտնի է, որ Ալցհայմերի հիվանդությունը միշտ ուղեկցվում է պրոտեինոպաթիայով՝ ուղեղային հյուսվածքներում ոչ նորմալ կառուցվածքով սպիտակուցներ՝ բետա-ամիլոիդ և տաու սպիտակուցների կուտակմամբ:[62] Վահանիկները ձևավորվում են փոքր պեպտիդներից՝ 39-43 ամինաթթուների երկարությամբ՝ կառուցվածքի մեջ ընդգրկելով բետա-ամիլոիդ(A-beta, Aβ): Բետա-ամիլոիդը ավելի խոշոր սպիտակուց-նախորդի՝ APP-ի, ֆրագմենտ է: Այս տրանսմեմբրանային սպիտակուցը կարևոր դեր ունի նեյրոնի աճի, նրա կենսունակության և վնասման դեպքում վերականգնման գործընթացում:[63][64] Ալցհայմերի հիվանդության ժամանակ, դեռ անհայտ պատճառներով, APP-ն ենթարկվում է պրոտեոլիզի՝ ֆերմենտների ազդեցությամբ բաժանվում է պեպտիդների:[65] Բետա-ամիլոիդային մասնիկները՝ կազմավորված պեպտիդներից մեկով, միջբջջային տարածությունում միաձուլվում են՝ ստեղծելով կարծր գոյացություններ (հայտնի են ինչպես ծերունական վահանիկներ):[66][67] Ալցհայմերի հիվանդությունը պատկանում է նաև տաուպաթիաներին՝ հիվանդություններին, որոնք առնչվում են տաու-սպիտակուցի ախտաբանական ագրեգացիայի հետ: Յուրաքանչյուր նեյրոն պարունակում է բջջակմախք, մասամբ միկրոխողովակներից կազմված, որոնք գործում են երկաթուղիների սկզբունքով՝ ուղևորելով սննդարար նյութերը և այլ մոլեկուլներ բջջի կենտրոնից դեպի պերիֆերիա՝ դեպի աքսոնի վերջավորություն և հակառակ ուղղությամբ: Տաու-սպիտակուցը մի շարք այլ սպիտակուցների պես կապված է միկրոխողովակների հետ, մասնավորապես, ֆոսֆորիլացվելուց հետո այն վերջիններին կայունացնում է: Ալցհայմերի հիվանդության ժամանակ տաու-սպիտակուցը ենթարկվում է ավելորդ ֆոսֆորիլացման, ինչի պատճառով սպիտակուցի թելիկները սկսում են կապակցվել իրար հետ՝ առաջացնելով նեյրոֆիբրիլյար կծիկներ և քայքայել նեյրոնի տրանսպորտային համակարգը:[68]

Ախտաբանական մեխանիզմ[խմբագրել]

Հայտնի չէ, թե ինչպես է β-ամիլոիդային պեպտիդների սինթեզի խախտումն ու հետագա կուտակումն առաջացնում պաթոլոգիական փոփոխություններ Ալցհեյմերի հիվանդության ժամանակ[69]: Ամիլոիդային վարկածը նշում է β-ամիլոիդների կուտակումն ինչպես հիմնական գործընթաց, որը նեյրոնային դեգեներացիայի թողարկիչ մեխանիզմ է: Համարվում է, որ նրանց կուտակումները խախտում են կալցիումի իոնների հոմեոստազը բջջում և ակտիվացնում են ապոպտոզը[70]: Հայտնի է, որ հիվանդի նեյրոններում Aβ-ն կուտակվում է միտոքոնդրիումներում, ինչպես նաև այդ պեպտիդն արգելակում է որոշակի ֆերմենտների աշխատանքն ու ազդում գլյուկոզի յուրացման վրա:

Բորբոքային գործընթացներն ու ցիտոկինները կարող են դեր ունենալ պաթոֆիզիոլոգիայում: Չնայած որ բորբոքումը ցանկացած հիվանդության ժամանակ հյուսվածքների վնասման ազդանշան է, այնուամենայնիվ, Ալցհեյմերի հիվանդության ժամանակ ընդհանուր պաթոլոգիայի կողքին նրա դերը կամ երկրորդային է, կամ էլ իրենից ներկայացնում է իմունային ռեակցիայի մարկեր[71]:

Բուժում[խմբագրել]

Ալցհեյմերի հիվանդությունը չի բուժվում: Բուժման հնարավոր մեթոդները միայն ազդում են արտահայտվող ախտանշանների վրա և իրենց բնույթով զուտ հիվանդի վիճակը թեթևացնող միջոցներ են:

Դեղորայքային բուժում[խմբագրել]

Ացետիլխոլինէսթերազայի ինհիբիտոր դոնեպեզիլի եռաչափ կառուցվածքը, որն օգտագործվում է ախտանիշային բուժման նպատակով։
Մեմանտինի մոլեկուլային կառուցվածքը․ այս դեղամիջոցը հաստատվել է Ալցհեյմերի հիվանդության դեպքում կիրառման համար

FDA և EMEA գործակալությունների կողմից ներկայումս երաշխավորված են չոր պատրաստուկներ (խոլինէսթերազի երեք ինհիբիտորներ, NMDA-անտագոնրստներ), որոնք նախատեսված են հիվանդության ժամանակ կոգնիտիվ խանգարումների բուժման համար: Չկան այնպիսի դեղամիջոցներ, որոնք կարող են դանդաղեցնել կամ կանգնեցնել հիվանդության զարգացումը:

Ալցհեյմերի հիվանդության հայտնի նշաններից է խոլինէրգիական նեյրոնների ակտիվության թուլացումը:[72] Խոլինէսթերազի ինհիբիտորները դանդաղեցնում են ացետիլխոլինի տրոհման արագությունը, բարձրացնելով նրա խտաստիճանը ուղեղում և փոխհատուցում խոլինէրգիական նեյրոնների կորստի հետևանքով առաջացող ացետիլխոլինի կորուստը:[73]

2008 թվականի դրությամբ կիրառվում են այնպիսի ինհիբիտորներ, ինչպիսիք են դոնեպեզիլը[74], գալանտամինը[75], ռիվիստիգմինը[76]: Փաստերը վկայում են դրանց արդյունավետության մասին հիմնականում հիվանդության սկզբնական և մեղմ փուլերում,[77] որոշ դեպքերում նաև՝ ուշ փուլերում[78]: Միայն դոնեպեզիլն է, որ երաշխավորված է ուղեղի աշխատանքի խիստ թուլացման դեպքերում: Այս պատրաստուկերի կիրառումը կոգնիտիվ մեղմ խանգարումների դեպքում չի դանադաղեցնում հիվանդության առաջացումը:[79] Պատրաստուկների կողմակի ազդեցություններից ամենատարածվածը սրտխառնոցն է և փսխումը, որոնք կապված են խոլինէրգիական ակտիվության բարձրացման հետ և նկատվում են հիվանդների 1-10%-ի մոտ: Սակավ դեպքերում հանդիպում է մկանների կծկանք, դանդասրտություն, ախորժակի նվազում, քաշի անկում, ստամոքսահյութի թթվայնության բարձրացում[80]:

Գլյուտամատ միջնորդանյութը մեծ դեր է խաղում նյարդային համակարգի աշխատանքում, բայց նրա ավելցուկն առաջացնում է գլյուտամատային ընկալիչների ակտիվության մեծացում և կարող է առաջացնել բջիջների մահ: Այդ գործընթացը կոչվում է էքսայտոտոքսիկություն, նկատվում է ոչ միայն Ալցհեյմերի հիվանդության, այլև այլ դեպքերում նույնպես, օրինակ՝ Պարկինսոնի հիվանդության և տարածված սկլերոզի դեպքում[81]:

Մեմանտին դեղամիջոցը[82], որը սկզբում կիրառվել է գրիպի բուժման համար, ճնշում է NMDA-ընկալիչները[81]: Այս դեղամիջոցն ազդում է հիվանդության միջին և ծանր փուլերում, սակայն հայտնի չէ, թե ինչպես է այն գործում հիվանդության սկզբնական փուլերում[83]: Սակավ դեպքերում նկատվում են թույլ կողմնակի ազդեցություններ՝ զգայապատրանք (հալյուցինացիա), խանգարում, գլխապտույտ, գլխացավ, հոգնածություն[84]: Դոնեպեզիլի հետ զուգակցման դեպքում կոգնիտիվ ցուցանիշների վրա մեմանտինը ցուցաբերում է վիճակագրորեն նկատելի, սակայն կլինիկորեն հազիվ նշմարելի արդյունավետություն[85]:

Այն հիվանդների մոտ, որոնց վարքը խնդրահարույց է, հակապսիխոտիկները կարող են որոշակիորեն թուլացնել ագրեսիայի արտահայտվածությունը և ազդել հոգեկանի վրա: Այն նույն ժամանակ այս պատրաստուկները թողնում են կողմնակի լուրջ ազդեցություններ, մասնավորապես՝ ուղեղաանոթային բարդություններ, շարժողական խանգարումներ, կոգնիտոիվ ընդունակությունների նվազում, որոք բացառում են նրանց ամենօրյա օգտագործումը[86][87]: Հակապսիխոտիկների երկարատև նշանակման դեպքում նկատվում է մահացության բարձրացում[87]:


Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 Waldemar G. Recommendations for the diagnosis and management of Alzheimer's disease and other disorders associated with dementia: EFNS guideline. Eur J Neurol. 2007;14(1):e1–26. doi:10.1111/j.1468-1331.2006.01605.x. PMID 17222085.
  2. Боле́знь Альцге́ймера (также сенильная деменция альцгеймеровского типа) — наиболее распространённая форма деменции, нейродегенеративное заболевание, впервые описанное в 1906 году немецким психиатром Алоисом Альцгеймером. Как правило, она обнаруживается у людей старше 65 лет[1], но существует и ранняя болезнь Альцгеймера — редкая форма заболевания.
  3. Боле́знь Альцге́ймера (также сенильная деменция альцгеймеровского типа) — наиболее распространённая форма деменции, нейродегенеративное заболевание, впервые описанное в 1906 году немецким психиатром Алоисом Альцгеймером. Как правило, она обнаруживается у людей старше 65 лет[1], но существует и ранняя болезнь Альцгеймера — редкая форма заболевания.
  4. ↑ Alzheimer's diagnosis of AD. Alzheimer's Research Trust. Проверено 29 февраля 2008. Архивировано из первоисточника 25 августа 2011.
  5. ↑ Alzheimer's diagnosis of AD. Alzheimer's Research Trust. Проверено 29 февраля 2008. Архивировано из первоисточника 25 августа 2011.
  6. ↑ Alzheimer's diagnosis of AD. Alzheimer's Research Trust. Проверено 29 февраля 2008. Архивировано из первоисточника 25 августа 2011.
  7. ↑ Alzheimer's diagnosis of AD. Alzheimer's Research Trust. Проверено 29 февраля 2008. Архивировано из первоисточника 25 августа 2011.
  8. ↑ Alzheimer's diagnosis of AD. Alzheimer's Research Trust. Проверено 29 февраля 2008. Архивировано из первоисточника 25 августа 2011.
  9. Brookmeyer R., Gray S., Kawas C.. Projections of Alzheimer's disease in the United States and the public health impact of delaying disease onset. American Journal of Public Health. 1998;88(9):1337–42. doi:10.2105/AJPH.88.9.1337. PMID 9736873.
  10. 10,0 10,1 Berchtold NC, Cotman CW (1998). «Evolution in the conceptualization of dementia and Alzheimer's disease: Greco-Roman period to the 1960s». Neurobiol. Aging 19 (3): 173–89. PMID 9661992. 
  11. Auguste D.:
    • Alzheimer Alois (1907). «Über eine eigenartige Erkrankung der Hirnrinde [About a peculiar disease of the cerebral cortex]». Allgemeine Zeitschrift fur Psychiatrie und Psychisch-Gerichtlich Medizin 64 (1–2): 146–148. 
    • Alzheimer Alois (1987). «About a peculiar disease of the cerebral cortex. By Alois Alzheimer, 1907 (Translated by L. Jarvik and H. Greenson)». Alzheimer Dis Assoc Disord 1 (1): 3–8. PMID 3331112. 
    • Maurer Ulrike, Maurer Konrad (2003)։ Alzheimer: the life of a physician and the career of a disease։ New York: Columbia University Press, 270։ ISBN 0-231-11896-1։ 
  12. Kraepelin Emil, Diefendorf A. Ross (translated by) (2007-01-17)։ Clinical Psychiatry: A Textbook For Students And Physicians (Reprint)։ Kessinger Publishing, 568։ ISBN 1-4325-0833-4։ 
  13. Katzman Robert, Terry Robert D, Bick Katherine L (editors) (1978)։ Alzheimer's disease: senile dementia and related disorders։ New York: Raven Press, 595։ ISBN 0-89004-225-X։ 
  14. Boller F, Forbes MM (June 1998). «History of dementia and dementia in history: an overview». J. Neurol. Sci. 158 (2): 125–33. PMID 9702682. 
  15. Amaducci LA, Rocca WA, Schoenberg BS (November 1986). «Origin of the distinction between Alzheimer's disease and senile dementia: how history can clarify nosology». Neurology 36 (11): 1497–9. PMID 3531918. 
  16. 16,0 16,1 16,2 Bermejo-Pareja F, Benito-León J, Vega S, Medrano MJ, Román GC (January 2008). «Incidence and subtypes of dementia in three elderly populations of central Spain». J. Neurol. Sci. 264 (1–2): 63–72. doi:10.1016/j.jns.2007.07.021. PMID 17727890. 
  17. 17,0 17,1 17,2 Di Carlo A, Baldereschi M, Amaducci L, et al (January 2002). «Incidence of dementia, Alzheimer's disease, and vascular dementia in Italy. The ILSA Study». J Am Geriatr Soc 50 (1): 41–8. PMID 12028245. 
  18. Andersen K, Launer LJ, Dewey ME, et al (December 1999). «Gender differences in the incidence of AD and vascular dementia: The EURODEM Studies. EURODEM Incidence Research Group». Neurology 53 (9): 1992–7. PMID 10599770. 
  19. 2000 U.S. estimates:
  20. 20,0 20,1 Ferri CP, Prince M, Brayne C, et al (December 2005). «Global prevalence of dementia: a Delphi consensus study» (PDF). Lancet 366 (9503): 2112–7. doi:10.1016/S0140-6736(05)67889-0. PMID 16360788. արխիվացված օրիգինալից 2006-10-29-ին. http://web.archive.org/web/20061029105839/http://www.sbgg.org.br/profissional/artigos/pdf/demencia_mundo.pdf։ Վերցված է 2008-06-13. 
  21. World Health Organization (2006)։ Neurological Disorders: Public Health Challenges։ Switzerland: World Health Organization, 204–207։ ISBN 978-92-4-156336-9։ 
  22. 2006 prevalence estimate:
  23. Preclinical: *Linn RT, Wolf PA, Bachman DL, et al (May 1995). «The 'preclinical phase' of probable Alzheimer's disease. A 13-year prospective study of the Framingham cohort». Arch. Neurol. 52 (5): 485–90. PMID 7733843. 
    • Saxton J, Lopez OL, Ratcliff G, et al (December 2004). «Preclinical Alzheimer disease: neuropsychological test performance 1.5 to 8 years prior to onset». Neurology 63 (12): 2341–7. PMID 15623697. 
    • Twamley EW, Ropacki SA, Bondi MW (September 2006). «Neuropsychological and neuroimaging changes in preclinical Alzheimer's disease». J Int Neuropsychol Soc 12 (5): 707–35. doi:10.1017/S1355617706060863. PMID 16961952. 
  24. Perneczky R, Pohl C, Sorg C, Hartmann J, Komossa K, Alexopoulos P, Wagenpfeil S, Kurz A (2006). «Complex activities of daily living in mild cognitive impairment: conceptual and diagnostic issues». Age Ageing 35 (3): 240–245. doi:10.1093/ageing/afj054. PMID 16513677. 
  25. Arnáiz E, Almkvist O (2003). «Neuropsychological features of mild cognitive impairment and preclinical Alzheimer's disease». Acta Neurol. Scand., Suppl. 179: 34–41. doi:10.1034/j.1600-0404.107.s179.7.x. PMID 12603249. 
  26. Kazui H, Matsuda A, Hirono N, et al (2005). «Everyday memory impairment of patients with mild cognitive impairment». Dement Geriatr Cogn Disord 19 (5–6): 331–7. doi:10.1159/000084559. PMID 15785034. http://content.karger.com/produktedb/produkte.asp?typ=fulltext&file=DEM20050195_6331։ Վերցված է 2008-06-12. 
  27. Rapp MA, Reischies FM (2005). «Attention and executive control predict Alzheimer disease in late life: results from the Berlin Aging Study (BASE)». American Journal of Geriatric Psychiatry 13 (2): 134–141. doi:10.1176/appi.ajgp.13.2.134. PMID 15703322. 
  28. Spaan PE, Raaijmakers JG, Jonker C (2003). «Alzheimer's disease versus normal ageing: a review of the efficiency of clinical and experimental memory measures». Journal of Clinical Experimental Neuropsychology 25 (2): 216–233. PMID 12754679. 
  29. 29,0 29,1 Craig D, Mirakhur A, Hart DJ, McIlroy SP, Passmore AP (2005). «A cross-sectional study of neuropsychiatric symptoms in 435 patients with Alzheimer's disease». American Journal of Geriatric Psychiatry 13 (6): 460–468. doi:10.1176/appi.ajgp.13.6.460. PMID 15956265. 
  30. Robert PH, Berr C, Volteau M, Bertogliati C, Benoit M, Sarazin M, Legrain S, Dubois B (2006). «Apathy in patients with mild cognitive impairment and the risk of developing dementia of Alzheimer's disease: a one-year follow-up study». Clin Neurol Neurosurg 108 (8): 733–736. doi:10.1016/j.clineuro.2006.02.003. PMID 16567037. 
  31. Palmer K, Berger AK, Monastero R, Winblad B, Bäckman L, Fratiglioni L (2007). «Predictors of progression from mild cognitive impairment to Alzheimer disease». Neurology 68 (19): 1596–1602. doi:10.1212/01.wnl.0000260968.92345.3f. PMID 17485646. 
  32. Small BJ, Gagnon E, Robinson B (April 2007). «Early identification of cognitive deficits: preclinical Alzheimer's disease and mild cognitive impairment». Geriatrics 62 (4): 19–23. PMID 17408315. 
  33. Гаврилова С.И. (2003)։ Фармакотерапия болезни Альцгеймера։ Москва: Пульс, 320։ ISBN 5-93486-042-9։ 
  34. Захаров В.В., Яхно Н.Н. (2005)։ Когнитивные расстройства в пожилом и старческом возрасте։ Москва: Методическое пособие для врачей, 71։ 
  35. Petersen RC (February 2007). «The current status of mild cognitive impairment—what do we tell our patients?». Nat Clin Pract Neurol 3 (2): 60–1. doi:10.1038/ncpneuro0402. PMID 17279076. 
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 Förstl H, Kurz A (1999). «Clinical features of Alzheimer's disease». European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience 249 (6): 288–290. PMID 10653284. 
  37. Carlesimo GA, Oscar-Berman M (June 1992). «Memory deficits in Alzheimer's patients: a comprehensive review». Neuropsychol Rev 3 (2): 119–69. PMID 1300219. 
  38. Jelicic M, Bonebakker AE, Bonke B (1995). «Implicit memory performance of patients with Alzheimer's disease: a brief review». International Psychogeriatrics 7 (3): 385–392. doi:10.1017/S1041610295002134. PMID 8821346. 
  39. 39,0 39,1 39,2 Frank EM (September 1994). «Effect of Alzheimer's disease on communication function». J S C Med Assoc 90 (9): 417–23. PMID 7967534. 
  40. Becker JT, Overman AA (2002). «[The semantic memory deficit in Alzheimer's disease]» (Spanish; Castilian). Rev Neurol 35 (8): 777–83. PMID 12402233. 
  41. Hodges JR, Patterson K (April 1995). «Is semantic memory consistently impaired early in the course of Alzheimer's disease? Neuroanatomical and diagnostic implications». Neuropsychologia 33 (4): 441–59. PMID 7617154. 
  42. Benke T (December 1993). «Two forms of apraxia in Alzheimer's disease». Cortex 29 (4): 715–25. PMID 8124945. 
  43. Forbes KE, Shanks MF, Venneri A (March 2004). «The evolution of dysgraphia in Alzheimer's disease». Brain Res. Bull. 63 (1): 19–24. doi:10.1016/j.brainresbull.2003.11.005. PMID 15121235. 
  44. Galasko D, Schmitt F, Thomas R, Jin S, Bennett D (2005). «Detailed assessment of activities of daily living in moderate to severe Alzheimer's disease». Journal of the International Neuropsychology Society 11 (4): 446–453. PMID 16209425. 
  45. Galasko D, Schmitt F, Thomas R, Jin S, Bennett D (July 2005). «Detailed assessment of activities of daily living in moderate to severe Alzheimer's disease». J Int Neuropsychol Soc 11 (4): 446–53. PMID 16209425. 
  46. Sartori G, Snitz BE, Sorcinelli L, Daum I (September 2004). «Remote memory in advanced Alzheimer's disease». Arch Clin Neuropsychol 19 (6): 779–89. doi:10.1016/j.acn.2003.09.007. PMID 15288331. 
  47. Volicer L, Harper DG, Manning BC, Goldstein R, Satlin A (May 2001). «Sundowning and circadian rhythms in Alzheimer's disease». Am J Psychiatry 158 (5): 704–11. PMID 11329390. http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/158/5/704։ Վերցված է 2008-08-27. 
  48. Neuropsychiatric symptoms: *Scarmeas N, Brandt J, Blacker D, et al (December 2007). «Disruptive behavior as a predictor in Alzheimer disease». Arch. Neurol. 64 (12): 1755–61. doi:10.1001/archneur.64.12.1755. PMID 18071039.  *Tatsch MF, Bottino CM, Azevedo D, et al (May 2006). «Neuropsychiatric symptoms in Alzheimer disease and cognitively impaired, nondemented elderly from a community-based sample in Brazil: prevalence and relationship with dementia severity». Am J Geriatr Psychiatry 14 (5): 438–45. doi:10.1097/01.JGP.0000218218.47279.db. PMID 16670248.  *Volicer L, Bass EA, Luther SL (October 2007). «Agitation and resistiveness to care are two separate behavioral syndromes of dementia». J Am Med Dir Assoc 8 (8): 527–32. doi:10.1016/j.jamda.2007.05.005. PMID 17931577. 
  49. Honig LS, Mayeux R (June 2001). «Natural history of Alzheimer's disease». Aging (Milano) 13 (3): 171–82. PMID 11442300. 
  50. Gold DP, Reis MF, Markiewicz D, Andres D (January 1995). «When home caregiving ends: a longitudinal study of outcomes for caregivers of relatives with dementia». J Am Geriatr Soc 43 (1): 10–6. PMID 7806732. 
  51. Bär M, Kruse A, Re S (December 2003). «[Situations of emotional significance in residents suffering from dementia]» (German). Z Gerontol Geriatr 36 (6): 454–62. doi:10.1007/s00391-003-0191-0. PMID 14685735. 
  52. Souren LE, Franssen EH, Reisberg B (June 1995). «Contractures and loss of function in patients with Alzheimer's disease». J Am Geriatr Soc 43 (6): 650–5. PMID 7775724. 
  53. Berkhout AM, Cools HJ, van Houwelingen HC (September 1998). «The relationship between difficulties in feeding oneself and loss of weight in nursing-home patients with dementia». Age Ageing 27 (5): 637–41. PMID 12675103. 
  54. Wada H, Nakajoh K, Satoh-Nakagawa T, et al (2001). «Risk factors of aspiration pneumonia in Alzheimer's disease patients». Gerontology 47 (5): 271–6. PMID 11490146. 
  55. Gambassi G, Landi F, Lapane KL, Sgadari A, Mor V, Bernabei R (July 1999). «Predictors of mortality in patients with Alzheimer's disease living in nursing homes». J. Neurol. Neurosurg. Psychiatr. 67 (1): 59–65. PMID 10369823. 
  56. 56,0 56,1 56,2 56,3 Waring SC, Rosenberg RN (March 2008). «Genome-wide association studies in Alzheimer disease». Arch. Neurol. 65 (3): 329–34. doi:10.1001/archneur.65.3.329. PMID 18332245. 
  57. Hoenicka J (2006 March 1–15). «Genes in Alzheimer's disease». Rev Neurol 42 (5): 302–05. PMID 16538594. 
  58. Campion D, Dumanchin C, Hannequin D, et al (September 1999). «Early-onset autosomal dominant Alzheimer disease: prevalence, genetic heterogeneity, and mutation spectrum». Am. J. Hum. Genet. 65 (3): 664–70. doi:10.1086/302553. PMID 10441572. 
  59. Selkoe DJ (June 1999). «Translating cell biology into therapeutic advances in Alzheimer's disease». Nature 399 (6738 Suppl): A23–31. PMID 10392577. 
  60. Strittmatter WJ, Saunders AM, Schmechel D, et al (March 1993). «Apolipoprotein E: high-avidity binding to beta-amyloid and increased frequency of type 4 allele in late-onset familial Alzheimer disease». Proc. Natl. Acad. Sci. USA 90 (5): 1977–81. PMID 8446617. 
  61. Seripa D, Matera MG, Franceschi M, et al (July 2008). «The RELN locus in Alzheimer's disease». J Alzheimers Dis. 14 (3): 335–44. PMID 18599960. 
  62. Hashimoto M, Rockenstein E, Crews L, Masliah E (2003). «Role of protein aggregation in mitochondrial dysfunction and neurodegeneration in Alzheimer's and Parkinson's diseases». Neuromolecular Med. 4 (1–2): 21–36. doi:10.1385/NMM:4:1-2:21. PMID 14528050. 
  63. Priller C, Bauer T, Mitteregger G, Krebs B, Kretzschmar HA, Herms J (July 2006). «Synapse formation and function is modulated by the amyloid precursor protein». J. Neurosci. 26 (27): 7212–21. doi:10.1523/JNEUROSCI.1450-06.2006. PMID 16822978. 
  64. Turner PR, O'Connor K, Tate WP, Abraham WC (May 2003). «Roles of amyloid precursor protein and its fragments in regulating neural activity, plasticity and memory». Prog. Neurobiol. 70 (1): 1–32. PMID 12927332. 
  65. Hooper NM (April 2005). «Roles of proteolysis and lipid rafts in the processing of the amyloid precursor protein and prion protein». Biochem. Soc. Trans. 33 (Pt 2): 335–8. doi:10.1042/BST0330335. PMID 15787600. 
  66. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named pmid15184601
  67. Ohnishi S, Takano K (March 2004). «Amyloid fibrils from the viewpoint of protein folding». Cell. Mol. Life Sci. 61 (5): 511–24. doi:10.1007/s00018-003-3264-8. PMID 15004691. 
  68. Hernández F, Avila J (September 2007). «Tauopathies». Cell. Mol. Life Sci. 64 (17): 2219–33. doi:10.1007/s00018-007-7220-x. PMID 17604998. 
  69. Van Broeck B, Van Broeckhoven C, Kumar-Singh S (2007). «Current insights into molecular mechanisms of Alzheimer disease and their implications for therapeutic approaches». Neurodegener Dis 4 (5): 349–65. doi:10.1159/000105156. PMID 17622778. 
  70. Yankner BA, Duffy LK, Kirschner DA (October 1990). «Neurotrophic and neurotoxic effects of amyloid beta protein: reversal by tachykinin neuropeptides». Science (journal) 250 (4978): 279–82. PMID 2218531. 
  71. Chen X, Yan SD (December 2006). «Mitochondrial Abeta: a potential cause of metabolic dysfunction in Alzheimer's disease». IUBMB Life 58 (12): 686–94. doi:10.1080/15216540601047767. PMID 17424907. 
  72. Geula C, Mesulam MM (1995). «Cholinesterases and the pathology of Alzheimer disease». Alzheimer Dis Assoc Disord 9 Suppl 2: 23–28. PMID 8534419. 
  73. Stahl SM (2000). «The new cholinesterase inhibitors for Alzheimer's disease, Part 2: illustrating their mechanisms of action». J Clin Psychiatry 61 (11): 813–814. PMID 11105732. 
  74. «Donepezil»։ US National Library of Medicine (Medline Plus)։ 2007-01-08։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-25-ին։ http://www.webcitation.org/61CzaN0Z8։ Վերցված է 2008-03-20։ 
  75. «Galantamine»։ US National Library of Medicine (Medline Plus)։ 2007-01-08։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-25-ին։ http://www.webcitation.org/61CzawUam։ Վերցված է 2008-03-20։ 
  76. «Rivastigmine»։ US National Library of Medicine (Medline Plus)։ 2007-01-08։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-25-ին։ http://www.webcitation.org/61CzbOe8p։ Վերցված է 2008-03-20։ 
  77. Birks J (2006). «Cholinesterase inhibitors for Alzheimer's disease». Cochrane Database Syst Rev (1): CD005593. doi:10.1002/14651858.CD005593. PMID 16437532. 
  78. Birks J, Harvey RJ (2006). «Donepezil for dementia due to Alzheimer's disease». Cochrane Database Syst Rev (1): CD001190. doi:10.1002/14651858.CD001190.pub2. PMID 16437430. 
  79. Raschetti R, Albanese E, Vanacore N, Maggini M (2007). «Cholinesterase inhibitors in mild cognitive impairment: a systematic review of randomised trials». PLoS Med 4 (11): e338. doi:10.1371/journal.pmed.0040338. PMID 18044984. 
  80. Acetylcholinesterase inhibitors prescribing information:
  81. 81,0 81,1 Lipton SA (2006). «Paradigm shift in neuroprotection by NMDA receptor blockade: memantine and beyond». Nat Rev Drug Discov 5 (2): 160–170. doi:10.1038/nrd1958. PMID 16424917. 
  82. «Memantine»։ US National Library of Medicine (Medline)։ 2004-01-04։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-25-ին։ http://www.webcitation.org/61Czcjnxo։ Վերցված է 2008-03-22։ 
  83. Areosa Sastre A, McShane R, Sherriff F (2004). «Memantine for dementia». Cochrane Database Syst Rev (4): CD003154. doi:10.1002/14651858.CD003154.pub2. PMID 15495043. 
  84. «Namenda Prescribing Information» (PDF)։ Forest Pharmaceuticals։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-25-ին։ http://www.webcitation.org/61CzdBhOv։ Վերցված է 2008-02-19։ 
  85. Raina P, Santaguida P, Ismaila A, et al (2008). «Effectiveness of cholinesterase inhibitors and memantine for treating dementia: evidence review for a clinical practice guideline». Annals of Internal Medicine 148 (5): 379–397. PMID 18316756. 
  86. Antipsychotics use:
    • Ballard C, Waite J (2006). «The effectiveness of atypical antipsychotics for the treatment of aggression and psychosis in Alzheimer's disease». Cochrane Database Syst Rev (1): CD003476. doi:10.1002/14651858.CD003476.pub2. PMID 16437455. 
    • Ballard C, Lana MM, Theodoulou M, et al (2008). «A Randomised, Blinded, Placebo-Controlled Trial in Dementia Patients Continuing or Stopping Neuroleptics (The DART-AD Trial)». PLoS Med. 5 (4): e76. doi:10.1371/journal.pmed.0050076. PMID 18384230. 
    • Sink KM, Holden KF, Yaffe K (2005). «Pharmacological treatment of neuropsychiatric symptoms of dementia: a review of the evidence». JAMA 293 (5): 596–608. doi:10.1001/jama.293.5.596. PMID 15687315. 
  87. 87,0 87,1 Ballard C, Hanney ML, Theodoulou M, Douglas S, McShane R, Kossakowski K, Gill R, Juszczak E, Yu L-M, Jacoby R (9 January 2009). «The dementia antipsychotic withdrawal trial (DART-AD): long-term follow-up of a randomised placebo-controlled trial». Lancet Neurology. doi:10.1016/S1474-4422(08)70295-3. PMID 19138567. Lay summary. 

Օգտակար հղումներ[խմբագրել]