Ստամոքսաղիքային արյունահոսություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ստամոքսաղիքային արյունահոսություն
Positive fecal occult blood test.jpg
Տեսակախտանիշ
Ենթադասարյունահոսություն
Բուն պատճառC48592
Հետևանքblood in stool?
Բժշկական մասնագիտությունGastroenterology?
ՀՄԴ-10k92.2
MeSHIDD006471
NCI ThesaurusC48592

Ստամոքսաղիքային արյունահոսություն, հայտնի է նաև որպես ստամոքսաղիքային հեմոռագիա, արյունահոսությունը ստամոքսաղիքային ուղու բոլոր հատվածներից՝ բերանի խոռոչից ուղիղ աղի[1]։ Երբ կարճ ժամանակում կորցվում է մեծ քանակությամբ արյուն, ապա ախտանիշերը ներառում են կարմիր արյամբ, սուրճի նստվածքի տեսքով փսխումը, կղանքում արյունը կամ ձյութանման կղանքը[2]։ Երկար ժամանակ քիչ քանակությամբ արյան կորուստը հանգեցնում է երկաթ պակասորդային սակավարյունության, որի արդյունքում էլ լինում է թուլության զգացողություն կամ սրտի հետ կապված կրծքավանդակի ցավ[2]։ Մյուս ախտանիշներն են որովայնային ցավը, դժվարաշնչությունը, գունատությունը, ուշագնացությունը[2][1]։ Երբեմն քիչ արյան կորստով պայմանավորված ախտանիշերը բացակայում են[2]։

Տարբերում են վերին և ստորին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահոսություն[3]։ Վերին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահոսությոան պատճառներն են խոցային հիվանդությունը, լյարդի ցիռոզի կամ քաղցկեղի հետևանքով զարգացած կերակրափողի լայնացած վարիկոզ երակները և այլն[4]։ Ստորին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահոսության պատճառներն են թութքային հանգույցները, քաղցկեղը, աղիների բորբոքային հիվանդությունը և այլն[3]։ Ախտորոշումը սկսվում է բժշական պատմությամբ և ֆիզիկական հետազոտությամբ, արյան թեստերի հետ միասին[2]։ Քիչ քանակով արյունը հնարավոր է հայտնաբերել կղանքում թաքնված արյան հետազոտությամբ[2]։ Տեղակայումը ճշտելու նպատակով արվում է էնդոսկոպիա[2]։ Չպարզված դեպքերում օգտակար են ռադիոլոգիական հետազոտությունները[2]։

Առաջնային բուժումը ուղղված է հիվանդի կենսական ցուցանիշերը բարելավելուն։ Վերջինս ընդգրկում է ներերակային հեղուկներ և արյան փոխներարկում[5]։ Արյան փոխներարկումը խորհուրդ չի տրվում, չնայած հեմոգլոբինը ցածր է լինում 70-80գ/լ-ից[6][7]։ Բուժումը ներառում է պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորներ, օկտրեոտիդ կամ հակաբիոտիկներ[8][9][10]։ Եթե վերոնշյալ միջոցառումները անարդյունք են, օգտագործվում է բալոնային դիլատացիայի եղանակը կերակրափողի վարիկոզ երակներից արյունահոսությունը կանխելու նպատակով[3]։ Կերակրափողի, ստամոքսի և 12-մատնյա աղու կամ հաստ աղու էնդոսկոպիան խորհուրդ է տրվում արյունահոսության առաջին 24 ժամում։ Ունի և՛ ախտորոշիչ, և՛ բուժիչ նշանակություն[5]։

Վերին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահոսությունը ավելի հաճախ է հանդիպում[3]։ Վերջինս հանդիպում է 50-150։100000 հարաբերությամբ չափահասների մոտ տարեկան[11]։ Ստորին ուղու արյունահոսությունը համդիպում է 20-30։100000 տարեկան[3]։ ԱՄՆ-ում տարեկան 300000 մարդ հոսպիտալացվում է ստամոքսաղիքային արյունահոսության կապակցությամբ[2]։ Մահվան հավանականությունը 5-30 % Է[2][6]։ Հաճախ արյունահոսում են տղամարդիկ և հավանականությունը տարիքի հետ մեծանում է[3]։

Ախտանշաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստամոքսաղիքային արյունահոսության քանակը տատանվում է շատ լայն սահմաններում։ Այն կարող է լինել անտեսանելի և միայն ախտորոշվել լաբորատոր կամ լինել մասիվ, մեծ քանականությամբ և հանգեցնել շոկի զարգացման։ Սուր արյունահոսության արդյունք կարող է լինել ուշագնացությունը[12]։

Մարսողական ուղով անցած արյան գույնը սև է, դրա արդյունքում փսխումը սուրճի նստվածքի տեսքով է, իսկ կղանքը ձյութանման (մելենա)[3]։

Մյուս ախտանիշներն են թուլությունը, գլխապտույտը, գունատությունը[12]։

Տեսակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստամոքսաղիքային արյունահոսության կլինիկայում տարբերում են երկու համախտանիշեր՝ վերին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահոսություն և ստորին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահոսություն[3]։ Դեպքերի 2/3-ում արյունահոսության աղբյուրը վերին է, իսկ 1/3-ում՝ստորին[13]։ Հիմնական պատճառներն են ինֆեկցիաները, քաղցկեղը, անոթային խանգարումները, դեղերի կողմնակի ազդեցությունները և արյան մակարդման խանգարումները[3]։ Երբ պատճառը անհայտ է անվանում են անհայտ ծագման արյունահոսություն։

Վերին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահասություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրը տեղակայված է ըմպանից մինչ Տրեյցի կապան։ Վերին ուղու արյունահոսությանը բնորոշ է հեմատեմեզիսը (արյամբ փսխում) և մելենան (ձյութանման կղանք)։ ԴԵպքերի մոտ կեսի պատճառը խոցային հիվանդությունն է (ստամոքսի կամ 12-մատնյա աղու խոց)[4]։ Հաճախ հանդիպող մյուս պատճառներն են կերակրափողի բորբոքումը և էրոզիան[4]։ 50-60% դեպքերում արյունահոսության պատճառը կերակրափողի վարիկոզ լայնացած երակներն են լյարդի ցիռոզով պայմանավորված[4]։ Խոցային հիվանդությամբ հիվանդների մոտ կեսը ունեն H. pylori վարակը[4]։ Մյուս պատճառներն են Մելորի-Վեյսի համախտանիշը, քաղցկեղը և անգիոդիսպլազիան[3]։

Գոյություն ունեն մի շարք դեղամիջոցներ, որոնք հանգեցնում են վերին ստամոքսաղիքային արյունահոսության[14]։ ՈՍԲԴ կամ ՑՕԳ-2 պաշարիչները մեծացնում են հավանականությունը 4 անգամ[14]։ Սերոտոնինի հետզավթման սելեկտիվ պաշարիչները, կորտիկոստերոիդները և հակամակարդիչները նույնպես կարող են մեծացնել արյունահոսության հավանականությունը[14]։ Դաբիգատրինը ի համեմատ վարֆարինի 30%-ով ավելի է մեծացնում արյունահոսության ռիսկը[15]։

Ստորին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահասություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստորին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահասության աղբյուրը տեղակայված է հաստ, ուղիղ աղիքներում և հետանցքում[3]։ Հաճախ հանդիպող պատճառներն են թութքային հանգույցները, քաղցկեղը, անգիոդիսպլազիան, խոցային կոլիտը, Կրոնի հիվանդությունը և աորտաաղիքային խուղակը[3]։ Բնորոշ է թարմ արյունահոսությւնը ուղիղ աղիքից, հատկապես արյամբ փսխման բացակայությամբ։ Մելենայի աղբյուրը կարող է տեղակայվել ստամոքսի և հաստ աղու մոտակա հատվածների միջև ամենուր։

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մի շարք սննդամթերքներ և դեղամիջոցներ կարող են փոխել կղանքի գույն կարմիր կամ սև[3]։ Շատ թթվամարիչների կազմում գտնվող բիսմութը փոփոխում է կղանքի գույնը սև շնրհիվ ակտիվացրած ածխի[3]։ Հեշտոցային կամ միզային արյունահոսությունը հնարավոր է շփոթել կղանքում արյան հետ[3]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտորոշումը հիմնված է կղանքում կամ փսխման զանգվածներում արյան հայտնաբերմամբ։ Այն կարող է հաստատվել նաև կղանքում թաքնված արյան հայտնաբերամբ։ Վերին և ստորին ուղու արյունահոսությունների տարբերակումը որոշ դեպքերում դժվար է։ Արյունահոսության ծանրության մասին եզրակացնում են հիմնվելով Բլաչֆորդի[5] կամ Ռոքլի[14] սանդղակի վրա։ Վերջինս ավելի ճշգրիտ է[14]։ 2008 թվականից գույություն չունի որևէ օգտակար դասակարգում ստորին ստամոսաղիքային արյունահոսության համար[14]։

Կլինիկական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նազոգաստրալ զոնդավորմամբ կատարում են ստամոքսի պարունակության ասպիրացիա կամ լավաժ և փորձում որոշել արյան առկայությունը ստամոքսում։ Բացասական արդյունքը չի բացառում վերին հատվածում արյունահոսության աղբյուրի տեղակայումը[16], բայց դրական արդյունքը օգտակար է արյունահոսության աղբյուրի հայտնաբերման համար[13]։ Կղանքում մակարդուկների առկայությունը վկայում է ստորին ստամոքսաղիքային արյունահոսության մասին, մինչդեռ մելենան՝ վերին[13]։

Լաբորատոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անհրաժեշտ արյան լաբորատոր հետազոտություններն են՝ արյան համատեղելիության ստուգում, հեմոգլոբին, հեմատոկրիտ, թրոմբոցիտների քանակ, մակարդման ժամանակ և էլեկտրոլիտներ[5]։ Եթե միզանյութ/կրեատինին հարաբերությունը մեծ է 30-ից, ապա ամենայն հավանականությամբ աղբյուրը վերին հատվածում է[13]։

Ռադիոլոգիական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արյունահոսության տեղակայման ճշգրիտ ախտրոշման համար օգտագործվում է ՀՇ հետազոտություն[17]։ Կորիզային սցինտիգրաֆիան օգտակար է անհայտ ծագման արյունահոսության ժամանակ, երբ էնդոսկոպիկ մեթոդները անարդյունավետ են։ Անոթագրությունը հայտնաբերում է անոթի խցանումը (էմբոլիզացիա), բայց պահանջում է նվազագույնը 1մլ/ր արյան արագություն[18]։

Կանխարգելում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կերակրափողի վարիկոզ երակների կամ լյարդի ցիռոզի ժամանակ ոչ ընտրողական բետա ընկալիչների պաշարիչները նվազեցնում են արյունահոսության կրկնման հավանականությունը[10]։ Բետա պաշարիչները նվազեցնում են արյունահոսության բացարձակ ռիսկը 10%-ով՝ պահելով սրտի կծկումները 55 րոպեում[10]։ էնդոսկոպիկ լիգավորումը նույնպես արդյունավետ է արդյունքների բարելավման համար[10]։ Որպես առաջնային կանխարգելիչ միջոցառում օգտագործվում է կա՛մ բետա պաչարիչ, կա՛մ էնդոսկոպիկ լիգավորում[10]։ Նրանք ովքեր ունեցել են վարիկոզ երակներ, առաջարկվում է երկու բուժումներն էլ[10]։ Կան որոշ ապացույցներ իզոսորբիդ մոնոնիտրատի ավելացման վերաբերյալ[19]։ H. pylori-ով վարակված անձինք ենթակա են բուժման[14]։ Տրանսյուգուլար ներլյարդային պորտոհամակարգային շունտավորումը կարող է օգտագործվել կրկնակի արյունահոսած անձանց մոտ՝ արյունահոսությունը կանխարգելու համար[14]։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին հերթին կենսական ցուցումներով անհրաժեշտ է մաքրել շնչառական ուղիները և վերականգնել շրջանառող արյան ծավալը ներերակային հեղուկներով և արյամբ[5]։ Մի շարք դեղամիջոցներ կարող են բարելավել արդյունքները կախված արյունահոսության աղբյուրի տեղակայումից[5]։

Պեպտիկ խոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արյունահոսության ժամանակ շատ արդյունավետ են կրիստալոիդները և կոլոիդները[5]։ Պրոտոնային պոմպի պաշարիչները նվազեցնում են մահացությունը հիվանդության ծանր վիճակներում, հատկապես կրկնակի արյունահոսության հավանականությունը և վիրահատության անհրաժեշտությունը[8]։ Ներերակային և ներքին ընդունման միջոցները կարող են ունենալ համարժեք ազդեցություն[20]։ Քիչ ծանր դեպքերում և երբ էնդոսկոպիան հասանելի է օգտագործմանը, հիվանդները ունեն քիչ անհապաղ կլինիկական կարևորություն[21]։ Ապացուցված է տրանեքսամաթթվի կարևոր դերը մակարդման պրոցեսում[22]։ Սոմատոստատինը և օկտրեոտիդը օգտագործվում են վարիկոզ լայնացած երակների դեպքում։ Չկան տվյալներ նրանց արդյունավետության մասին ոչ վարիկոզ լայնացած երակների համար[5]։ Էնդոսկոպիկ եղանակով սուր արյունահոսությունը բուժելուց հետո տրվում է պրոտոնային պոմպի պաշարիչ օրական մեկ անգամ ներքին ընդունման, որը քիչ ծախսատար է կամ ներերակային[23]։

Վարիկոզ լայնացած երակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լյարդի ցիռոզով հիվանդներին հեղուկի փոխարինման համար նախրնտրությունը տրվում է կոլոիդներին և ալբումին[5]։ Դեղամիջոցներից օգտագործվում է օկտրեոտիդը։ Վերջինիս բացակայության դեպքում օգտագործվում է վազոպրեսին և նիտրոգլիցերին, որոնք նվազեցնում են դռներակային ճնշումը[10]։ Տեռլիպրեսինը ավելի արդյունավետ է ի համեմատ օկտրեոտիդի, բայց այն քիչ հասանելի է աշխարհի տարբեր հատվածներում[14][24]։ Սա միակ դեղամիջոցն է, որն նվազեցնում է մահացությունը վարիկոզ լայանացած երակների դեպքում[24]։ Տեռլիպրեսինը օգտագործվում է էնդոսկոպիկ լիգավորման մեջ կամ սկլերոթերապիայում վարիկոզ լայնացած երակների դեպքում[10]։ Եթե դա անբավարար է, ապա կրկնակի արյունահոսությունը կանխելւ համար օգտագործվում է բետա պաշարիչ կամ նիտրատ[10]։ Այս ամենից հետո արյունահոսության շարունակման դեպքում կիրառում են մեխանիկական կոմպրեսիա Բլեկմորի զոնդով կամ Մինեսոտայի զոնդով[10]։ Սա կարող է հետևել տրանսյուգուլար ներլյարդայինպորտոհամակարգային շունտավորմանը[10]։ Ցիռոզվ հիվանդների մոտ հակաբիոտիկները իջեցնում են կրկնակի արյունահոսւթյան ռիսկը, հիվանդանոցում մնալու օրերի տևողությունը և մահացությունը[9]։ Օկտրեոտիդը նվազեցնում է արյան փոխներարկման անհրաժեշտությունը[25] և հնարավոր է նաև մահացությունը[26]։ Վիտամին K-ի վերաբերյալ ոչ մի հետազոտություն չի կատարվել[27]։

Արյան բաղադրամասեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ապացույցները արյան փոխներարկման անհրաժեշտությոան ստամոքսաղիքային արյունահոսության ժամանակ քիչ են [11]։ Միևնույն ժամանակ շոկի դեպքում խորհուրդ է տրվում O-բացասական էրիթրոցիտային զանգվածի ներարկում [3]։ Եթե օգտագործվել է թրոմբոցիտային զանգված և թարմ սառեցված արյան պլազմա, ապա պետք է միջոցառումներ տարվեն կանխարգելու կոագուլոպաթիան [5]։ Ալկոհոլիկներին թարմ սառեցված պլազմայի ներարկումից առաջ խորհուրդ է տրվում հաստատել կոագուլոպաթիան․ պայմանավորված ենթադրվող մակարդման խնդիրներով[3]։ Տարբեր հետազոտությունների հավաստմամբ արյան փոխներարկումր շարունակվում է 7-8 գ/դլ հեմոգլոբին ունեցողների, չափավոր արյունահոսության դեպքում, ինչպես նաև պսակաձև զարկերակների հիվանդություն ունեցողների մոտ [6][7]։

Եթե միջազգային նորմալիզացված հարաբերությունը մեծ է 1,5-1,8-ից, ապա թարմ արյան պլազմայի կամ պրոթրոմբինային կոմպլեքսի կիրառումը կարող են նվազեցնել մահացությունը [5]։ Ռեկոմբինանտ ակտիվացած 8-րդ գործոնի մասին տեղեկւթյունները լյարդի հիվանդությունների կամ ստամոքսաղիքային արյունահոսությունների դեպքում անորոշ են[28]։ Արյան փոխներարկման համար անհրաժեշտ է փոխներարկման ուղեցույց, բայց դրա կիրառման համար առկա հետազոտությունները անբավարար են[14]։

Միջամտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նազոգաստրալ զոնդավորման առավելությունները ստամոսքաղիքային արյունահոսության դեպքում սահմանված չեն[5]։ Առաջին 24 ժամերին խորհուրդ է տրվում էնդոսկոպիան[5], ի հավելումն բժշկական գործելակերպի[29]։ Մի շարք էնդոսկոպիկ բուժման եղանակներ կարող են կիրառվել, այնպիսիք ինչպիսիք են ադրենալինի ներարկումը, լիգավորումը, սկլերոթերապիան և ֆիբրինային սոսնձի կիրառումը[3]։ Էնդոսկոպիայից առաջ պրոկինետիկ դեղորայքի օգտագործումը (էրիթրոմիցին) կարող է նվազեցնել արյան քանակը ստամոքսում, որն էլ կբարելավի էնդոսկոպիկ պատկերի տեսանելիությունը[5]։ Դրանք նվազեցնում են նաև պահանջվող փոխներարկվող արյան քանակը[30]։ Վաղ էնդոսկոպիան նվազեցնում է հիվանդանոցային օրերի քանակը [5]։ Որոշ դեպքերում օրվա ընթացքում խորհուրդ է տրվում երկրորդ էնդոսկոպիկ հետազոտությունը[14], բայց յուրահատուկ իրավիճակներում[31]։ Կրկնվելու բարձր հավանականւթյան դեպքում օգտագործվում են պրոտոնային պոմպի պաշարիչներ, եթե դրանք չեն օգտագործվել մինչ այդ[5]։ Վերջինիս բարձր և ցածր դոզաները համարժեք են այս դեպքում[32]։ Բարձր արյունահոսության ռիսկով հիվանդներին խորհուրդ է տրվում պահել հիվանդանոցում գոնե 72 ժամ [5]։ Ցածր կրկնակի արյունահոսության ռիսկով հիվանդները կարող են ուտել էնդոսկոպիայից հետո 24 ժամվա ընթացքում[5]։ Եթե վերոնշյալ միջոցները անարդյունավետ են, կարող է օգտագործվել բալոնային տամպոնադան[3]։ Չնայած վերջինիս 90% դեպքերում գրանցվում է դրական ելք, առկա են կյանքին վտանգ սպառնացող բարդություններ՝ ասպիրացիան կամ կերակրափողի թափածակումը[3]։

Կոլոնոսկոպիան օգտակար է ստորին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահոսությունը ախտորոշելու և բուժելու համար[3]։ Վերջինիս միջոցով կատարվում են բազմաթիվ միջամտություններ՝ կլիպավորում, կաթետերիզացիա և սկլերոթերապիա[3]։ Կոլոնոսկոպիայի անցկացումը պահանջում է նվազագույնը 6 ժամ[33]։ Վիրաբուժական միջամտությունը, ի տարբերություն վերին ուղու արյունահոսության, լայնորեն օգտագործվում է ստորին ուղու արյունահոսության դեպքում՝ հեռացնելով աղիքները, որտեղ տեղակայված է արյունահոսության աղբյուրը[3]։ Անգիոգրաֆիկ էմբոլիզացիան կարող է օգտագործվել և՛ վերին, և՛ ստորին ուղու արյունահոսության դեպքում[3]։ Տրանյուգուլար ներլյարդային պորտոհամակարգային հետազոտությունը նույնպես կարող է օգտագործվել[14]։

Բլեկմորի զոնդը օգտագործվում է կերակրափողից արյունահոսությունը կանգնեցնելու նպատակով, երբ բոլոր միջոցները սպառված են

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մահացությունը պայմանավորված է այլ հիվանդություններով, որոնք հանգեցրել են արյունահոսության (քաղցկեղ, ցիռոզ)[3]։ Հոսպիտալիզացվածների շրջանում մահացւթյունը կազմում է 7%[14]։ Կրկնակի արյունահոսությունը կազմում է 7-16% վերին ստամոքսաղիքային արյունահոսության դեպքում[4]։ Կերակրափողի վարիկոզ լայնացած երակների դեպքում արյունահոսում են 5-15% տարեկան։ Վերջինիս կրկնակի արյունահոսության հաջորդ 6 շաբաթներում հիվանդները ունենում են արյունահոսության բարձր ռիսկ[10]։ H. pylori ախտորոշումը և բուժումը կարող է կանխել պեպտիկ խոցերի ժամանակ կրկնակի արյունահոսությունը[5]։ Եթե ասպիրինը անհրաժեշտ է սիրտանոթային հիվանդությունները կանխարգելելու համար, ապա այն պետք է սկսել 7 օրերի ընթացքում պրոտոնային պոմպի պաշարիչնեի հետ համատեղ։ Վերջինս կիրառելի է ոչ վարիկոզ լայնացած երակների դեպքում[31]։

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերին ստամոքսաղիքային արյունահոսությունը հանդիպում է 50-150։100000 տարեկան[11]։ Այն ավելի հաճախ է հանդիպում ի համեմատ ստորին ստամոքսաղիքային ուղու արյունահոսության։ Վերջինս հանդիպում է 20-30։100000 տարեկան[3]։ Տղամարդիկ ավելի հակված են ստամոքսաղիքային արյունահոսության։ Տարիքի հետ բարձրանում է արյունահոսության հավանականությունը[3]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 «Bleeding in the Digestive Tract»։ The National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases։ September 17, 2014։ Արխիվացված օրիգինալից 21 February 2015-ին։ Վերցված է 6 March 2015 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Kim BS, Li BT, Engel A, Samra JS, Clarke S, Norton ID, Li AE (15 November 2014)։ «Diagnosis of gastrointestinal bleeding: A practical guide for clinicians.»։ World Journal of Gastrointestinal Pathophysiology 5 (4): 467–78։ PMC 4231512։ PMID 25400991։ doi:10.4291/wjgp.v5.i4.467 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 3,25 3,26 Westhoff John (March 2004)։ «Gastrointestinal Bleeding: An Evidence-Based ED Approach To Risk Stratification»։ Emergency Medicine Practice 6 (3)։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-07-22-ին 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 van Leerdam ME (2008)։ «Epidemiology of acute upper gastrointestinal bleeding.»։ Best Practice & Research. Clinical Gastroenterology 22 (2): 209–24։ PMID 18346679։ doi:10.1016/j.bpg.2007.10.011 
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 Jairath V, Barkun, AN (October 2011)։ «The overall approach to the management of upper gastrointestinal bleeding»։ Gastrointestinal Endoscopy Clinics of North America 21 (4): 657–70։ PMID 21944416։ doi:10.1016/j.giec.2011.07.001 
  6. 6,0 6,1 6,2 Wang J, Bao YX, Bai M, Zhang YG, Xu WD, Qi XS (28 October 2013)։ «Restrictive vs liberal transfusion for upper gastrointestinal bleeding: a meta-analysis of randomized controlled trials.»։ World Journal of Gastroenterology 19 (40): 6919–27։ PMC 3812494։ PMID 24187470։ doi:10.3748/wjg.v19.i40.6919 
  7. 7,0 7,1 Salpeter SR, Buckley JS, Chatterjee S (February 2014)։ «Impact of more restrictive blood transfusion strategies on clinical outcomes: a meta-analysis and systematic review.»։ The American Journal of Medicine 127 (2): 124–131.e3։ PMID 24331453։ doi:10.1016/j.amjmed.2013.09.017 
  8. 8,0 8,1 Leontiadis GI, Sreedharan, A, Dorward, S, Barton, P, Delaney, B, Howden, CW, Orhewere, M, Gisbert, J, Sharma, VK, Rostom, A, Moayyedi, P, Forman, D (December 2007)։ «Systematic reviews of the clinical effectiveness and cost-effectiveness of proton pump inhibitors in acute upper gastrointestinal bleeding»։ Health Technology Assessment (Winchester, England) 11 (51): iii–iv, 1–164։ PMID 18021578։ doi:10.3310/hta11510 
  9. 9,0 9,1 Chavez-Tapia NC, Barrientos-Gutierrez, T, Tellez-Avila, F, Soares-Weiser, K, Mendez-Sanchez, N, Gluud, C, Uribe, M (September 2011)։ «Meta-analysis: antibiotic prophylaxis for cirrhotic patients with upper gastrointestinal bleeding – an updated Cochrane review»։ Alimentary Pharmacology & Therapeutics 34 (5): 509–18։ PMID 21707680։ doi:10.1111/j.1365-2036.2011.04746.x 
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 Cat TB, Liu-DeRyke, X (September 2010)։ «Medical management of variceal hemorrhage»։ Critical Care Nursing Clinics of North America 22 (3): 381–93։ PMID 20691388։ doi:10.1016/j.ccell.2010.02.004 
  11. 11,0 11,1 11,2 Jairath V, Hearnshaw, S, Brunskill, SJ, Doree, C, Hopewell, S, Hyde, C, Travis, S, Murphy, MF (2010-09-08)։ Jairath Vipul, ed.։ «Red cell transfusion for the management of upper gastrointestinal haemorrhage»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (9): CD006613։ PMID 20824851։ doi:10.1002/14651858.CD006613.pub3 
  12. 12,0 12,1 Prasad Kerlin Meeta, Tokar Jeffrey L. (6 August 2013)։ «Acute Gastrointestinal Bleeding»։ Annals of Internal Medicine 159 (3): ITC2–1, ITC2–2, ITC2–3, ITC2–4, ITC2–5, ITC2–6, ITC2–7, ITC2–8, ITC2–9, ITC2–10, ITC2–11, ITC2–12, ITC2–13, ITC2–14, ITC2–15; quiz ITC2–16։ PMID 23922080։ doi:10.7326/0003-4819-159-3-201308060-01002 
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 «Does this patient have a severe upper gastrointestinal bleed?»։ JAMA 307 (10): 1072–9։ March 2012։ PMID 22416103։ doi:10.1001/jama.2012.253 
  14. 14,00 14,01 14,02 14,03 14,04 14,05 14,06 14,07 14,08 14,09 14,10 14,11 14,12 Palmer K, Nairn, M, Guideline Development, Group (2008-10-10)։ «Management of acute gastrointestinal blood loss: summary of SIGN guidelines»։ BMJ (Clinical Research Ed.) 337: a1832։ PMID 18849311։ doi:10.1136/bmj.a1832։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-16-ին։ Վերցված է 2013-01-18 
  15. Coleman CI, Sobieraj, DM, Winkler, S, Cutting, P, Mediouni, M, Alikhanov, S, Kluger, J (January 2012)։ «Effect of pharmacological therapies for stroke prevention on major gastrointestinal bleeding in patients with atrial fibrillation.»։ International Journal of Clinical Practice 66 (1): 53–63։ PMID 22093613։ doi:10.1111/j.1742-1241.2011.02809.x 
  16. Palamidessi N, Sinert, R, Falzon, L, Zehtabchi, S (February 2010)։ «Nasogastric aspiration and lavage in emergency department patients with hematochezia or melena without hematemesis.»։ Academic Emergency Medicine 17 (2): 126–32։ PMID 20370741։ doi:10.1111/j.1553-2712.2009.00609.x 
  17. Wu LM, Xu, JR, Yin, Y, Qu, XH (2010-08-21)։ «Usefulness of CT angiography in diagnosing acute gastrointestinal bleeding: a meta-analysis.»։ World Journal of Gastroenterology 16 (31): 3957–63։ PMC 2923771։ PMID 20712058։ doi:10.3748/wjg.v16.i31.3957 
  18. Wu LM, Xu, JR, Yin, Y, Qu, XH (2010-08-21)։ «Usefulness of CT angiography in diagnosing acute gastrointestinal bleeding: a meta-analysis.»։ World Journal of Gastroenterology 16 (31): 3957–63։ PMC 2923771։ PMID 20712058։ doi:10.3748/wjg.v16.i31.3957 
  19. Li L, Yu, C, Li, Y (March 2011)։ «Endoscopic band ligation versus pharmacological therapy for variceal bleeding in cirrhosis: a meta-analysis»։ Canadian Journal of Gastroenterology = Journal Canadien de Gastroenterologie 25 (3): 147–55։ PMC 3076033։ PMID 21499579 
  20. Tsoi KK, Hirai, HW, Sung, JJ (Aug 5, 2013)։ «Meta-analysis: comparison of oral vs. intravenous proton pump inhibitors in patients with peptic ulcer bleeding.»։ Alimentary Pharmacology & Therapeutics 38 (7): 721–8։ PMID 23915096։ doi:10.1111/apt.12441 
  21. Sreedharan A, Martin, J, Leontiadis, GI, Dorward, S, Howden, CW, Forman, D, Moayyedi, P (2010-07-07)։ Sreedharan Aravamuthan, ed.։ «Proton pump inhibitor treatment initiated prior to endoscopic diagnosis in upper gastrointestinal bleeding»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD005415։ PMID 20614440։ doi:10.1002/14651858.CD005415.pub3 
  22. Bennett C, Klingenberg SL, Langholz E, Gluud LL (21 November 2014)։ «Tranexamic acid for upper gastrointestinal bleeding.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 11 (11): CD006640։ PMID 25414987։ doi:10.1002/14651858.CD006640.pub3 
  23. Sachar H, Vaidya K, Laine L (November 2014)։ «Intermittent vs continuous proton pump inhibitor therapy for high-risk bleeding ulcers: a systematic review and meta-analysis.»։ JAMA Internal Medicine 174 (11): 1755–62։ PMC 4415726։ PMID 25201154։ doi:10.1001/jamainternmed.2014.4056 
  24. 24,0 24,1 Ioannou G, Doust, J, Rockey, DC (2003)։ Ioannou George N, ed.։ «Terlipressin for acute esophageal variceal hemorrhage»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (1): CD002147։ PMID 12535432։ doi:10.1002/14651858.CD002147 
  25. Gøtzsche PC, Hróbjartsson, A (2008-07-16)։ Gøtzsche Peter C, ed.։ «Somatostatin analogues for acute bleeding oesophageal varices»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD000193։ PMID 18677774։ doi:10.1002/14651858.CD000193.pub3 
  26. Wells M, Chande, N, Adams, P, Beaton, M, Levstik, M, Boyce, E, Mrkobrada, M (June 2012)։ «Meta-analysis: vasoactive medications for the management of acute variceal bleeds»։ Alimentary Pharmacology & Therapeutics 35 (11): 1267–78։ PMID 22486630։ doi:10.1111/j.1365-2036.2012.05088.x 
  27. Martí-Carvajal AJ, Solà I (9 June 2015)։ «Vitamin K for upper gastrointestinal bleeding in people with acute or chronic liver diseases.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 6 (6): CD004792։ PMID 26058964։ doi:10.1002/14651858.CD004792.pub5 
  28. Martí-Carvajal AJ, Karakitsiou, DE, Salanti, G (2012-03-14)։ Martí-Carvajal Arturo J, ed.։ «Human recombinant activated factor VII for upper gastrointestinal bleeding in patients with liver diseases»։ Cochrane Database of Systematic Reviews 3 (3): CD004887։ PMID 22419301։ doi:10.1002/14651858.CD004887.pub3 
  29. D'Amico G, Pagliaro, L, Pietrosi, G, Tarantino, I (2010-03-17)։ d'Amico Gennaro, ed.։ «Emergency sclerotherapy versus vasoactive drugs for bleeding oesophageal varices in cirrhotic patients»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD002233։ PMID 20238318։ doi:10.1002/14651858.CD002233.pub2 
  30. Bai Y, Guo, JF, Li, ZS (July 2011)։ «Meta-analysis: erythromycin before endoscopy for acute upper gastrointestinal bleeding»։ Alimentary Pharmacology & Therapeutics 34 (2): 166–71։ PMID 21615438։ doi:10.1111/j.1365-2036.2011.04708.x 
  31. 31,0 31,1 «International consensus recommendations on the management of patients with nonvariceal upper gastrointestinal bleeding»։ Ann. Intern. Med. 152 (2): 101–13։ 2010։ PMID 20083829։ doi:10.7326/0003-4819-152-2-201001190-00009 
  32. Wu LC, Cao, YF, Huang, JH, Liao, C, Gao, F (2010-05-28)։ «High-dose vs low-dose proton pump inhibitors for upper gastrointestinal bleeding: a meta-analysis»։ World Journal of Gastroenterology 16 (20): 2558–65։ PMC 2877188։ PMID 20503458։ doi:10.3748/wjg.v16.i20.2558 
  33. «Management of acute lower GI bleeding»։ University of Pennsylvania Health System (UPHS).։ Jan 2009։ էջ 6։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-02-20-ին։ Վերցված է 2012-04-23