Հարի Փոթերը և Փիլիսոփայական քարը

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox book.png
Հարի Փոթերը և Փիլիսոփայական քարը
Harry Potter and the Philosopher'sStone
Harry Potter and the Sorcerer's Stone.jpg
Հայաստանի հրատարակության պաշտոնական շապիկ
Հեղինակ Ջոան Ռոուլինգ
Անվանվել է Հարի Փոթեր և կախարդականքարը
Տեսակ գիրք
Ժանր Ֆանտաստիկա
Բնօրինակ լեզու անգլերեն
Լեզու հայերեն
Կերպար(ներ) Հարի Փոթեր, Հերմիոնա Գրեյնջեր, Ռոն Ուիզլի, Ալբուս Դամբլդոր, Սեվերուս Սնեյփ, Ռուբեուս Հագրիդ, Լորդ-Վոլան-դե-Մորթ
Ստեղծման տարեթիվ 1997, հունիսի 26
Նկարագրում է Կախարդականաշխարհ
Էջեր Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա 223, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ 309, Ռուսաստան Ռուսաստան 309, Հայաստան Հայաստան 336
Շարք Հարի Փոթեր
Հաջորդ Հարի Փոթերը և Գաղտնիքների սենյակը
Կազմի հեղինակ Թոմաս Թեյլոր, Ջոնի Դադլ, Մերի Գրանդպրե, Կազու Կիբուիշի
Երկիր Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
Հրատարակիչ Bloomsbury Publishing
Հրատարակման տարեթիվ հունիսի 30, 1997 և սեպտեմբերի 1, 1998
Թարգմանիչ հայերեն Ալվարդ Ջիվանյանի
Հրատարակում հայերեն Զանգակ հրատարակչություն
ԳՄՍՀ 2-07-054127-4 և 84-7888-561-7
OCLC 225631990
Պարգև(ներ) Specsavers National Book Awards և Nestlé Smarties Book Prize

«Հարի Փոթերը և Փիլիսոփայական քարը» (անգլ.՝ Harry Potter and the Philosopher's Stone), երիտասարդ Հարի Փոթերի մասին գրքերի առաջին վեպն է՝ գրված Ռոուլինգ Ջոանի կողմից։ Վեպը պատմում է, թե ինչպես է Հարին իմանում, որ կախարդ է, հանդիպում է իր մտերիմ ընկերների հետ և «Հոգվարթս» մոգության և հմայության դպրոցի թշնամիներին, ինչպես նաև իր ընկերների հետ հանդիպում է չարագործ Վոլեն-դե-Մորթին, ով սպանել էր Հարիի ծնողներին (սպանության ժամանակ Հարին մեկ տարեկան էր)։

Գիրքը հրատարակվել է տարբեր լեզուներով և նրա մոտիվներով նկարահանված է ֆիլմ։ Գիրքի հայերեն թարգմանությունը հրատարակվել է 2016 թ. Հունիսի 1-ին Զանգակ հրատարակչության կողմից, թարգմանիչ Ալվարդ Ջիվանյան։

Նկարագրություն[1][խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնողներին կորցնելուց հետո Հարի Փոթերն ապրում է մորաքրոջ ընտանիքի հետ, որտեղ տղային հալածում են, նվաստացնում և գրեթե կիսաքաղց պահում։ Սակայն երբ լրանում է Հարիի տասնմեկ տարին, նրան հրավիրում են Հոգվորթս՝ աներևակայելի մի դպրոց, որտեղ կարող են սովորել միայն բացառիկ՝ կախարդական ունակություններով օժտված պատանիներն ու աղջիկները։

Այստեղ Հարի Փոթերին սպասում է բոլորովին նոր՝ անհավանական արկածներով ու փորձություններով հարուստ կյանք։

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամենաուժեղ և մութ ուժերի բոլոր ժամանակների չարագործ Լորդ Վոլեն-դե-Մորթը սպանում է ամուսիններ Լիլի և Ջեյմս Փոթերներին, բայց հայտնի չէ թե ինչ պատճառներով անհետանում է, երբ ցանկանում է սպանել նրանց որդուն՝ Հարիին, ում ճակատին այդ դեպքից հետո կայծակի տեսքով սպի է մնում։ Դրանից հետո ամբողջ աշխարհի կախարդները տոնում էին նրա անհետացումը, Հոգվարթս դպրոցի տնօրեն պրոֆեսոր Ալբուս Դամբլդորը, դպրոցի պրոֆեսոր Միներա Մաքգոնաագալը և Հոգվարթսի անտառապահ Ռուբեուս Հագրիդը թողնում են Հարիին իր բարեկամբերի մոտ՝ սովորական բրիտանական ընտանիք, ում կոչում էին Դուրզլիներ. Վերնոն Դուրզլին՝ գործիքների գործարանի տնօրեն, նրա կին Պետունյան (Լիլի Փոթերի քույրը) և նրանց որդի Դադլին։ Դուրզլիները մագլներ են (կախարդներն այդպես են կոչում սովորական մարդկանց) և իրենցից ներկայացնում են բավական խստաբարո ընտանիք՝ նրանք ոչինչ չեն ընդունում կախարդանքի մասին և շատ են վախենում, որ ինչ-որ մեկը կիմանա իրենց կապի մասին կախարդական ընտանիքի հետ։ Անցնում է 10 տարի։ Դուրզլիները չի թաքցնում իր թշնամությունը Հարիի նկատմամբ, ով այսքան տարի ապրել է աստիճանների տակի խորդանոցում։ Նա ոչինչ չգիտի իր ծագման մասին և հավատում է Դուրզլիներին, ովքեր պնդում են, որ Հարիի ծնողները մահացել են ավտովթարից։ Մինչդեռ Հարիի մոտ, տարիքի հետ, նկատավում են կախարդական ունակություններ, որոնք նա ի վիճակի չէ կանխելու։ Օրինակ, նա կարողանում է խոսել օձերի հետ։ Հարիի 11-ամյակից մեկ շաբաթ առաջ Դուրզլիները ստանում են նամակներ հասցեագրված Հարիին։ Վերնոնը ոչնչացնում է բոլոր նամակները՝ թույլ չտալով ընթերցել Հարիին, սակայն նամակները շարունակում են գալ, որտեղ էլ նրանք չլինեն։ Դրանից հետո Դուրզլիները լողում են փոքրիկ կղզի, որտեղ իրենց կարծիքով ոք ոչ նրանց չէր գտնի։ Հենց այդ գիշեր գալիս է Ռուբեուս Հագրիդը, ով Հարիին պատմում է իր ըտնանիքի մասին ճշմարտությունը, կախարդական աշխարհի և նամակների մասին. նամակում Հարիին հրավիրում էին սովորելու Հոգվարթսում։ Հարին համաձայնվում է գնալ Հագրիդի հետ։ Հաջորդ օրը, Գրինգոթս բանկում, Հագրիդը գումար է վերցնում Հարիի համար (դա նրա ժառանգությունն էր ծնողներից) և ինչ որ փաթեթ բանկի պահոցից, իսկ կախարդական խանութներից նրանք գնում են այն ամենը, ինչն անհրաժեշտ է ուսման համար։ Հենց այստեղ էլ Հարին առաջին անգամ հանդիպում է իր հասակակից Դրակո Մալգոյին, ով բացասաբար է վերաբերվում մագլներին և մագլածնունդ կախարդներին, ինչպես նաև Հագրիդին։

1991 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Հարին գնում է Հոգվարթս։ Գնացքի մեջ նա ծանոթանում է Ուիզլի ընտանիքի փոքր զավակի՝ Ռոն Ուիզլիի հետ։ Ռոնը դառնում է Հարիի մտերիմ ընկերը, իսկ Ռոնի և Հագրիդի մասին բացասաբար արտահայտվող Դրակո Մալֆոյը իր ընկերների՝ Քրեբի և Գոյլի հետ՝ իրենց թշնամին։ Բացի այդ Հարին և Ռոնը գնացքում ծանոթանում են Հերմիոնա Գրեյնջերի հետ, ով մագլական ընտանիքից էր և Նեվիլ Լոնգբոթոմի՝ ով ուներ մաքուր կախարդական ծագում։ Հետագայում նրանք դառնում են ընկերներ։ Հոգվարթս ժամանելուց հետո առաջին դասարանցիներին բաժանում են ըստ «տների» կամ «միաբանությունների» միջև։ Յուրաքանչյուր «տուն» ունի իր առանձնահատկությունները. Հափըլփաֆում են ամենաաշխատասերները, Ռեյվենքլոում՝ ամենախելացիները, Սլիզերինում՝ ամենախորամանկները, իսկ Գրիֆինդորում՝ ամենաքաջերը։ Հարին, Ռոնը, Հերմիոնան և Նեվիլը հայտնվում են Գրիֆինդորում, իսկ Մալֆոյը՝ Սլիզերինում։ Հարիի ուսմանը խանգարում են Դրակո Մալֆոյը թշնամանքը և հմայադեղերի պրոֆեսոր Սեվերուս Սնեյփը, ով ցանկացած առիթի հանում էր Գրիֆինդորից միավորները և իջեցնում էր Հարիի գնահատականները։

Կախարդների «Ամենօրյա մարգարե» թերթից Հարին իմանում է, որ անհայտ անձնինք ցանկացել են թալանել Գրինգոթսը այն օրը, երբ նա Հագրիդի հետ մտել է այնտեղ, սակայն այն պահոցը, որը նրանք ցանկացել են թալանել, դատարկ է եղել։ Հարին հիշում է, որ Հագրիդը ինչ որ բան էր վերցրել այդտեղից և պետք է բերեր այն Դամբլդորին։ Ցախավելի վրա իր առաջին հիանալի թռիչքից հետո Հարիին նշանակում են միաբանության Որսորդ՝ քվիդիչ կոչվող խաղում, որը կախարդական աշխարհում ամենահայտնին է և սիրվածը։ Հանկարծակի Հարին, Ռոնը և Հերմիոնան հայտնաբերում են, որ Հոգվարթսի սենյակներից մեկում, ուր ուսանողներին արգելվում է մտնել, պահվում է երեքգլխանի շուն (ում Հագրիդը անվանում է Խավիկ), ով ինչ որ բան է պահպանում։ Նրանք որոշում են, որ Խավիկը հավանաբար պահպանում է այն, ինչը ցանկացել են առևանգել Գրինգոթսից։ Նրանց կասկածները հաստատում է Հագրիդը իր պատահաբար բերանից դուրս թռցրած խոսքով. այն, ինչ պահպանվում է Հոգվարթսում վերաբերվում է միայն Դամբլդորին և Նիկոլաս Ֆլամելին։ Ընկերները փորձում են պարզել, թե ով է Ֆլամելը։

Քվիդիչի խաղի ժամանակ, երբ Գրիֆինդորը խաղում էր ընդդեմ Սլիզերինի չգիտես թե ով (հերոսների կարծիքով՝Սնեյփի) ցանկանում էր Հարիին ցած գցել ցախվելից, սակայն արդյունքում սնիչը Հարին բռնում է բերանով և Գրիֆինդորը հաղթում է։ Հարիի անհաջող փնտրտուքներից հետո Հարին Ֆլամելի անունը գտնում է շոկոլադե գորտ կոնֆետի քարտերից մեկի վրա, որտեղ գրված է, որ Դամբլդորը մեծ օգնություն է ցուցաբերել Նիկոլասին իր առաջին և միակ փիլիսոփայական քարի ստեղծման գործում, որի միջոցով կարելի է ձեռք բերել անմահություն և յուրաքանչյուր մետաղ վերածել ոսկու։ Հագրիդը պատմում է ընկերներին, որ Փիլիսոփայական քարը իսկապես գտնվում է դպրոցում և պրոֆեսորները այն պահպանում են։ Ավելի ուշ Հարին իմանում է, որ Հագրիդը ունի վիշապ։ Բայց քանի որ դրանց պահելն արգելվում է, ընկերները օգնում են Հագրիդին վիշապին ուղարկել Ռոնի եղբոր՝ Չալի Ուիզլլի մոտ, ով մասնագիտացված էր վիշապների գործի մեջ։ Մալֆոյը այս մասին հայտնում է Հոգվաթրսի աշխատող Ֆիլչին։ Գրիֆինդորի գլխավոր պրոֆեսոր Մաքգոնագալը, չի հավատում վիշապի մասին պատմությանը, սակայն տեսնելով երեխաներին գիշերը ամրոցում՝ Գրիֆինդորից հանումէ 150 միավոր (50 միավոր յուրաքաչյուրից՝ Նեվիլից, Հերմիոնայից և Հարիից), որի հետևանքով նրանք միաբանությունների մրցույթում հայտնվում են վերջին տեղում։ Բոլոր չորսին հասնում է պատիժ (Մալֆոյին նույնպես) և նրանք ուղարկվում են Արգելված անտառ Հագրիդի հետ։ Պարզվում է, որ ինչ որ մեկը սպանել է միաեղջյուրի։ Կենտավրոս Ֆլորենցը բացատրում է Հարիին, որ միաեղջյուրի սպանությունը աններելի հանցանք է, որի նպատակն է երկարացնել կյանքը կենդանու արյան շնորհիվ։ Սակայն միաեղջյուրի արյուն խմողը անիծվում է։ Հարին, Ռոնը և Հերմիոնան հասկանում են, որ դա Վոլան-դե-Մորթն է, ով ցանկանում է վերադարձնել իր մարմինը։

Հարին եզրակացնում է, որ անծանոթը, ով Հագրիդին տվել էր վիշապը, ինչ որ կերպ կապված է Փիլիսոփայական քարի հետ։ Հագրդիը խոստովանում է Հարիին, որ պատմել է անծանոթին, որ Խավիկին հանգստացնելու համար անհրաժեշտ է երաժշտություն նվագել։ Դպրոցում Դամբլդորի բացակայության պատճառով Հարին, Ռոնը և Հերմիոնան որոշում են անտեսանելիության թիկնոցի տակ թաքնվելով վերցնել Փիլիսոփայական մինչՍնեյփը կհասցնի վերցնել այն Վոլան-դե-Մորթի համար։ Քարին հասնելու ճանապարհին առաջանում են բազմաթիվ խոչընդոտներ։ Արդյունքում սենյակներից մեկում հայտնվում է պրոֆեսոր Քվիրելը։ Քվիրելն ասում է, որ նա է սպանել միաեղջյուրին և ցանկանում է առևանգել Փիլիսոփայական քարը։ Այդ նա էր քվիդիչի խաղի ժամանակ փորձում Հարիին սպանել, իսկՍնեյփը հակառակը՝ փորձում էր փրկել նրան, իսկ Հերմինոն պատահաբար հարվածելով Քվիրելին, խանգարել է նրան։ Վոլան-դե-Մորթը, ով միավորվել էր ուսուցչի մարմնի մեջ, պահանջում է Հարիից քարը, ով հրաժարվում է նրան քարը տալուց։ Հարիին հաջողվում է փրկել քարը և հաղթել Քվիրելին։ Հարին Վոլան-դե-Մորթի հետ հանդիպումից հետո ապաքինվում էր Հոգվարթսի հիվանդանոցում։ Նրան է այցելում Դամբլդորը և պատմում, որ նրա մայրը՝ Լիլի Փոթերը պաշտպանել է Հարիին կյանքի գնով։ Դա էլ արգելք է հանդիսացել և Վոլան-դե-Մորթը չի կարողացել սպանել նարն։Սնեյփը ատել է և ատում է Հարիի հորը, սակայն վերջինս փրկել էՍնեյփի կյանքը, այդ իսկ պատճառովՍնեյփը փորձում էր փրկել Հարիի կյանքը։ Ֆլամելը որոշում է ոչնչացնել Փիլիսոփայական քարը, որպեսզի Վոլան-դե-Մորթին զրկի այն հաջորդ անգամ գողանալուց։ Գրիֆինդորը քվիդիչի վերջին խաղում պարտվում է, քանի որ Հարին հիվանդ էր և չէր կարող մասնակցել խաղին։

Ուսումնական տարին մոտենում է իր ավարտին։ Սակայն Փիլիսոփայակն քարը փրկելու համար Դամբլդորը 50-ական միավոր է տալիս Ռոնին և Հերմիոնային, 60 միավոր՝ Հարիին և 10՝ Նեվիլին։ Այսպիսով Գրիֆինդորը հաղթում է միաբանությունների մրցույթում։ Բոլոր ուսանողները նստում են գնացք և վերադառնում Լոնդոն։

Հետաքրքիր փաստեր[2][խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գրքում գրեթե անգլուխ Նիքը գլխատվել է, սակայն ոչ մինչև վերջ՝ նրա գլխին կացնով հարվածվել է 45 անգամ, սակայն մինչև վերջ գլուխը չի կտրվել։
  • Վոլեն-դե-Մորթի անունը ֆրանսերենից նշանակում է «մահից փախչող»:
  • Պրոֆեսոր Ֆլիթվիքը՝ հմայախոսքերի ու դյութաղոթքների ուսուցիչը, հասակով այդքան կարճ է եղել, քանի որ նրա նախապապերը եղել են գոբլիններ (Գրինգոթս բանկի աշխատողներ, ովքեր ունեն կարճ հասակ, երկար մատներ և ոտքեր)
  • Եթե մագլը տեսներ Հոգվարթսը, ապա նրա առջև կհայտնվեր այսպիսկի ցուցանակ «Չմտնել, վտանգավոր շինարարություն»:
  • Ջինի Ուիզլին՝ Ուիզլիների ընտանիքի դուստրը, միակ աղջիկ զավակն էր բազմաթիվ սերունդներից հետո։
  • Ջ. Ռոուլինգը Հարիին տալիս է մեծ քանակությամբ ժառանգություն, քանի որ ինքն էլ այդ ժամանակ գտնվում էր ծանր ֆինանսական վիճակում և չէր ցանկանում, որ իր հերոսը նույնպես լինի այդպիսին։
  • Սկզբում Ռոուլինգը Դրակոյի համար ընտրել էր Սփինքս կամ Սփանջեն ազգանունները, սակայն հետո փոխարինել էր Մալֆոյ ազգանվամբ։
  • Ռոուլինգը Հարիին նկարագրում է ակնոցներով, որպեսզի ցույց տա նրա անպաշտպանությունը։
  • «Փիլիսոփայական»-ը ԱՄՆ-ի հրատարակիչների խորհրդով փոխվել է «Կախարդական»-ի, սակայն հետագայում Ռոուլինգը զղջացել է իր արարքի համար։
  • Ռոուլինգի ամենասիրած վայրը Հոգվարթսում Արգելված անտառն է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]