Կարլ Փոփեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Կարլ Փոփեր
Karl Popper
Karl Popper.jpg
Ծնվել է հուլիսի 28, 1902({{padleft:1902|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[1][2] Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[3]
Մահացել է սեպտեմբերի 17, 1994({{padleft:1994|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2] (92 տարեկանում) Լոնդոն, Մեծ Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն
Գերեզման Lainzer Friedhof
Քաղաքացիություն Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 88: data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Մասնագիտություն փիլիսոփա, գիտության փիլիսոփա, գրող, պրոֆեսոր և սոցիոլոգ
Հաստատություն(ներ) Քենթերբերիի համալսարան և Լոնդոնի տնտեսության և քաղաքական գիտությունների դպրոց
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Բրիտանական ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Լինչեի ազգային ակադեմիա և Mont Pèlerin Society
Ալմա մատեր Վիեննայի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[4]
Գիտական ղեկավար Կարլ Բյուլեր
Պարգևներ
Կուսակցություն Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 88: data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Աշակերտներ Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 88: data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Karl Popper Վիքիպահեստում

Սըր Կարլ Ռեյմունդ Փոփեր (գերմ.՝ Karl Raimund Popper, Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 88: data.schemaVersion must be a number, got nil instead., Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[3] - Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 88: data.schemaVersion must be a number, got nil instead., Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 88: data.schemaVersion must be a number, got nil instead.), ավստրիացի և բրիտանացի փիլիսոփա և սոցիոլոգ։ XX դարի գիտության ամենաազդեցիկ փիլիսոփաներից մեկը։ Հայտնի է քաղաքական և սոցիալական փիլիսոփայությանը նվիրված իր աշխատություններով։ Քննադատել է գիտական մեթոդի դասական հասկացությունները, ինչպես նաև պաշտպանել է ժողովրդավարության ու սոցիալական կրիտիցիզմի սկզբունքները, որոնց նա առաջարկում էր հետևել «բաց հասարակության» կայացմանը հասնելու համար։

1934-ին լույս տեսած «Հետազոտության տրամաբանություն» գրքով հիմնադրել է քննադատական ռացիոնալիզմի փիլիսոփայական ուղղությունը, ըստ որի՝ վերջնական ճշմարտություններ չկան։ Մարդկային գիտելիքը զարգանում է քայլ առ քայլ հերքելով սխալ վարկածները։ «Բաց հասարակությունն ու նրա թշնամիները» դասական դարձած գրքում (թարգմանված է հայերեն[5][6]), որը գրել է 1945-ին Նոր Զելանդիայում, ուր արտագաղթել էր նացիստական տիրապետության տակ գտնվող Ավստրիայից, Փոփերը քննադատության է ենթարկում բոլոր ամբողջատիրական համակարգերը։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1937-1946 թվականներին եղել է համալսարանի դասախոս Նոր Զելանդիայում, 1946-1949 թվականներին՝ Լոնդոնի համալսարանի տնտեսագիտության դպրոցի դասախոս, 1949 թվականից՝ Լոնդոնի համալսարանի պրոֆեսոր, բնագիտության զարգացմանը նպաստող թագավորական ընկերության անդամ։ Իր ուսմունքը Պոպպեր անվանում է քննադատական ռացիոնալիզմ՝ ի հակադրություն հյումիզմից սերող տրամաբանական էմպիրիզմի և շեշտելով իր հարազատությունը Ի․ Կանտի գիտաբանական գաղափարներին։ Մեթոդաբանության մեջ Պոպպերը առաջադրել է ֆալսիֆիկացման սկզբունքը, գիտության էվոլյուցիոն զարգացման տեսակետը, ճանաչող սուբյեկտից օտարված օբյեկտիվ գիտելիքի («երրորդ աշխարհի») գաղափարը։ Գիտության զարգացումը Պոպպերը ներկայացնում է որպես միմյանց անընդհատ հաջորդափոխող տեսությունների շարք։

Տեսությունը փորձի ընդհանրացում չէ, այլ հիպոթեզ է, որը լուծում է որոշակի պրոբլեմ և «բաց է» քննադատության ու հերքման համար, էմպիրիկ գիտություններում՝ փորձնական հերքման համար։ Գիտելիքի բովանդակության այս չափանիշներով Պոպպերը պահպանում է ընդհանրական օրենքներն ու տեսությունները, բայց մերժում է «ամեն ինչ բացատրող» տեսական ուսմունքները(օրինակ՝ մարքսիզմը)։ Պոպպերը ժխտում է պատմականության սկզբունքը՝ գտնելով, որ այն բնության և հասարակության զարգացումը ներկայացնում է իբրև կանխորոշված ընթացք։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118595830 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 Поппер Карл Раймунд / под ред. гл. ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  4. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11920314s
  5. Կառլ Ռեյմունդ Պոպեր, Բաց հասարակությունն ու դրա թշնամիները, Հատոր 1-Պլատոնը, Երևան, «Հայաստան» հրատարակչություն,2001 թ., 431 էջ։
  6. Կառլ Ռեյմունդ Պոպեր, Բաց հասարակությունն ու դրա թշնամիները, Հատոր 2, Երևան, «Հայաստան» հրատարակչություն,2006 թ., 408 էջ։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 381 CC-BY-SA-icon-80x15.png