Ժան Մոնե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ժան Մոնե
ֆր.՝ Jean Monnet
Pascal fontaine et Jean Monnet 1975.jpg
Պասկալ Ֆոնտենն ու Ժան Մոնեն (ձախից աջ)
Ծնվել է նոյեմբերի 9, 1888(1888-11-09)[1][2][3][4][5]
Ծննդավայր Կոնյակ
Մահացել է մարտի 16, 1979(1979-03-16)[1][2][3][4][5] (90 տարեկանում)
Մահվան վայր Բազոշ սյուր Գիոն
Քաղաքացիություն Flag of France.svg Ֆրանսիա
Մասնագիտություն դիվանագետ, տնտեսագետ և քաղաքական գործիչ
Ամուսին Սիլվիա դը Բոնդինի
Զբաղեցրած պաշտոններ Ածխի և պողպատի եվրոպական համայնքի նախագահ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Էրազմի պարգև Կարլ Մեծի միջազգային շքանշան[6] Վատելերի խաղաղության մրցանակ Ազատության նախագահական շքանշան և Եվրոպայի պատվավոր քաղաքացի
Անդամություն Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Jean Monnet Վիքիպահեստում

Ժան Օմեր Մարի Գաբրիել Մոնե (ֆր.՝ Jean Omer Marie Gabriel Monnet, նոյեմբերի 9, 1888(1888-11-09)[1][2][3][4][5], Կոնյակ - մարտի 16, 1979(1979-03-16)[1][2][3][4][5], Բազոշ սյուր Գիոն), ֆրանսիացի հանրահայտ միջազգային գործիչ է, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ֆրանսիական պլանավորման ջատագովներից և Եվրոպական միության հիմնադիր հայրերից մեկը: Հանդիսացել է ատլանտիզմի, ազատ ապրանքաշրջանառության և ազգային-պետությունների վերացման խթանող՝ ի օգուտ Դաշնային Եվրոպայի՝ ԱՄՆ-ի մոդելի հիման վրա:

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկություն և աշխատանքային գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժան Մոնեն ծնվել է 1888 թվականի նոյեմբերի 9-ին՝ Կոնյակում (Ֆրանսիա)՝ կոնյակի առևտրականների ընտանիքում: Կարիերան սկսել է ընտանեկան ձեռնարկությունում: Մինչ բակալավրիատ ընդունվելը՝ ուսումն ընդհատում է 16 տարեկանում՝ հայրական ձեռնարկությունում աշխատելու նպատակով: Երկու տարի անց տեղափոխվում է Լոնդոն, այնուհետև բազմաթիվ անգամ ճամփորդում Հյուսիսային Ամերիկայով մեկ՝ ընտանեկան ձեռնարկության համար գործընկերներ ձեռք բերելու նպատակով: Ճամփորդության ընթացքում կատարելագործում է անգլերենի իմացությունը:

Առաջին համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1914 թվականին, Մարնի ճակատամարտից հետո, Մոնեն հանդիպում է ունենում Ռընե Վիվիանիի Խորհրդի հետ, որն այդժամ գտնվում էր Բորդոյում: Նրան հաջողվում է վերջինիս բացատրելու շնորհիվ ստեղծել անհրաժեշտ ֆրանս-բրիտանական բևեռ՝ նպարեղենի, զինմթերքի և առաջին անհրաժեշտության ապրանքների արդյունավետ տեղափոխման համար: Առևտրի նախարար Էտիեն Կլեմանտելի հորդորով 26-ամյա Մոնեն միանում է դեպի Լոնդոն ուղևորվող Առևտրի նախարարության պատվիրակությանը: 1916-18 թթ. ընթացքում ստանձնում է դաշնակիցների ստեղծած Տնտեսական համակարգման հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնը, որը լուծարվում է 1919 թվականին՝ ամերիկացիների ճնշումների հետևանքում:

Երկու պատերազմների դադարի ընթացքում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1919 թվականին Մոնեն Ազգերի լիգայի ստեղծման հեղինակներից մեկն էր: Առաքելություններ է իրականացրել Սիլեզիայում, Ավստրիայում, Լեհաստանում և Ռումինիայում: 1920 թվականին՝ 32 տարեկան հասակում, նշանակվում է նորահայտ միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղարի տեղակալ:

1923 թվականին լքում է պաշտոնը՝ դժվարությունների առաջ կանգնած հայրական ձեռնարկությանն օգնելու նպատակով: Աշխատում է Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում, ուր հիմնում և համանախագահում է Բանկամերիկանան՝ Սան Ֆրանցիսկոյում գտնվող մի մեծ ամերիկյան բանկ: Նույն տարում ծանոթանում է Սիլվիա դը Բոնդինիի հետ և ամուսնանում Մոսկվայում՝ 1934 թվականին: 1934-36 թթ. ընթացքում աշխատում է Չինաստանում՝ որպես Չան Կայշիի խորհրդական:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժան Մոնեն եւ Կոնրադ Ադենաուերը (1953 թ. լուսանկար)

Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի ձուլման նախագիծ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1938 թվականին Ֆրանսիա վերադառնալուց հետո հաջորդ տարվա դեկտեմբերից նախագահում է համակարգման կոմիտեն, որի նպատակը Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի ուժերի համատեղումն էր՝ սպառազինության համակարգման նպատակով[7]: Չերչիլի՝ Մեծ Բրիտանիայի վարչապետի պաշտոնին նշանակվելուց հետո «Անգլո-ֆրանսիական միություն» վերնագրով նոտա է ուղարկում վերջինիս, որում համոզում է ֆրանս-անգլիական միության ստեղծման մասին գաղափարը՝ Գերմանիայի դեմ միահամուռ ուժերով պայքարելու նպատակով: Սակայն 1940 թվականի հունիսի 14-ին գերմանական զորքերը մտնում են Փարիզ: Այս ընթացքում Մոնեն ու Շառլ դը Գոլը հանդիպումներ են ունենում միմյանց հետ, որոնցից մեկն էլ կայանում է Մոնեի լոնդոնյան բնակարանում:

Զենքի առաքում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1940 թվականի օգոստոսին Բրիտանական կառավարությունը Ժան Մոնեին գործուղում է ԱՄՆ՝ պատերազմի համար զինամթերի գնման համար բանակցություններ վարելու նպատակով: Նա համոզում է Ռուզվելտի կառավարությանը: «Հաղթանակի ծրագիր» անունը ստացած համակարգման գործողությունները, որով համակարգվում են Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի գործողությունները՝ պատերազմում հաղթանակելու նպատակով, Մոնեն իր ներդրումն է ունենում[8].:

Միացյալ Եվրոպա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժան Մոնեի կիսանդրին՝ Հաագայի Խաղաղության պալատում

1950 թվականից սկսած պարզ է դառնում, որ Գերմանիան պատերազմից ավելի արագ է ապաքինվում, քան Ֆրանսիան և շուտով վրեժ կլուծի: Սառը պատերազմի նախանշաններ են ի հայտ գալիս. Եվրոպայի կենտրոնը վտանգված էր դառնալու անկայության օջախ Արևելքի և Արևմուտքի միջև:

Ֆրանսիական կողմի նախաձեռնությունը տալիս է իր արդյունքները: Ժան Մոնեն առանձին աշխատում է ածխի և պողպատի համատեղ նախագծի ուղղությամբ, որոնք այդ ժամանակ պատերազմի ռազմամթերքի հիմնական աղբյուրներն էին համարվում: 1950 թվականի գարնանն իր ծրագիրն առաջարկում է Ռոբերտ Շումանին, ով ստանալով Գերմանիայի կանցլեր Կոնրադ Ադենաուերի համաձայնությունը, նույն տարվա մայիսի 9-ին արված հանդիսավոր հայտարարությամբ բոլոր հետաքրքրված երկրներին հրավիրում է համատեղ Եվրոպական դաշնության հիմքերը դնել: 1951 թվականին կնքվում է Փարիզի համաձայնագիրը, որով ստեղծվում են Բարձր իշխանությունը, Վեցերի (հիմնադիր վեց երկրներ) ժողովը, Արդարադատության դատարանն ու Նախարարների խորհուրդը, որն ապահովում է անդամ-երկրների քաղաքականությունների ներդաշնակեցումը: 1952-55 թթ. ընթացքում Ժան Մոնեն դառնում է Դաշնային Եվրոպայի՝ Ածխի և պողպատի եվրոպական համայնքի Բարձր իշխանության առաջին նախագահը:

Ժան Մոնեն հանդիսանում է նաև Եվրոպական միասնական շուկայի և Եվրատոմի նախագծերի ղեկավարներից մեկը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Biografisch Portaal — 2009.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Babelio
  6. Der Karlspreisträger 1953 Jean Monnet
  7. (Անգլերեն) Frederic J. Fransen, The supranational politics of Jean Monnet: ideas and origins of the European Community, p.15.
  8. Emmanuel Monick, Pour Mémoire, éd. Mesnil, 1970, p.67-68.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]