Դարմշտադիում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Դարմշտադտիումից)
110 Մեյտներիում

ԴարմշտադտիումՌենտգենիում

Ջրածին Հելիում Լիթիում Բերիլիում Բոր Ածխածին Ազոտ Թթվածին Ֆտոր Նեոն Նատրիում Մագնեզիում Ալյումին Սիլիցիում Ֆոսֆոր Ծծումբ Քլոր Արգոն Կալիում Կալցիում Սկանդիում Տիտան Վանադիում Քրոմ Մանգան Երկաթ Կոբալտ Նիկել Պղինձ Ցինկ Գալիում Գերմանիում Արսեն Սելեն Բրոմ Կրիպտոն Ռուբիդիում Ստրոնցիում Իտրիում Ցիրկոնիում Նիոբիում Մոլիբդեն Տեխնեցիում Ռութենիում Ռոդիում Պալադիում Արծաթ Կադմիում Ինդիում Անագ Ծարիր Թելուր Յոդ Քսենոն Ցեզիում Բարիում Լանթան Ցերիում Պրազեոդիում Նեոդիում Պրոմեթիում Սամարիում Եվրոպիում Գադոլինիում Տերբիում Դիսպրոզիում Հոլմիում Էրբիում Թուլիում Իտերբիում Լյուտեցիում Հաֆնիում Տանտալ Վոլֆրամ Ռենիում Օսմիում Իրիդիում Պլատին Ոսկի Սնդիկ Թալիում Կապար Բիսմունտ Պոլոնիում Աստատ Ռադոն Ֆրանցիում Ռադիում Ակտինիում Թորիում Պրոտակտիում Ուրան Նեպտունիում Պլուտոնիում Ամերիցիում Կյուրիում Բերկլիում Կալիֆորնիում Էյնշտեյնիում Ֆերմիում Մենդելեևիում Նոբելիում Լոուրենցիում Ռեզերֆորդիում Դուբնիում Սիբորգիում Բորիում Հասիում Մեյտներիում Դարմշտադտիում Ռենտգենիում Կոպերնիցիում Ունունտրիում Ֆլերովիում Ունունպենտիում Լիվերմորիում Ունունսեպտիում ՈւնունօկտիումՔիմիական տարրերի պարբերական համակարգ
110Ds
Unknown.svg
Electron shell 110 Darmstadtium.svg
Ատոմի հատկություններ
Անվանում, սիմվոլ, կարգաթիվ Դարմշտադիում, Ds, 110
Խումբ, պարբերություն, բլոկ 10, 7, d
Ատոմային զանգված
(մոլային զանգված)
281 զ. ա. մ. (գ/մոլ)
Էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիա [Rn] 5f14 6d8 7s2
(predicted)[1]
Էլեկտրոնները ըստ թաղանթների 2, 8, 18, 32, 32, 16, 2[1]
Ատոմի շառավիղ 132[1][2] պմ
Քիմիական հատկություններ
Կովալենտ շառավիղ 128[3] պմ
Իոնացման էներգիա

1‑ին: 955.2 կՋ/մոլ (էՎ)
2‑րդ: 1891.1 կՋ/մոլ (էՎ)


3‑րդ: 3029.6 կՋ/մոլ (էՎ)
Այլ հատկություններ
CAS համար CAS գրանցման համար?
110
Դարմշտադտիում
(281)
5f146d97s1

Դարմշտադիում, Ds արհեստականորեն ստացված ռադիոկատիվ քիմիական տարր։ Կարգահամարը 110։ Հայտնի իզոտոպներից ամենակայունը դարմշտադտիում-281-ն է (կիսատրոհման պարբերությունը մոտավորապես 11 վ.)[4]։ Դարմշտադտիումը առաջին անգամ ստացվել է 1994 թվականին Գերմանական Դարմշտադտ քաղաքի Վիսհաուզն համայնքում գտնվող Հելմհոլցի ծանր իոների ուսումնասիրության կենտրոնում։ Պարբերական աղյուսակում գտնվում է 7-րդ պարբերության 10-րդ խմբում, d-տարր է։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դարմշտադ քաղաքի զինանշանը

Բացահայտում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դարմշտադիումը առաջին անգամ ստեղծվել է 1994 թվականի նոյեմբերի 9-ին Դամշտադ քաղաքում գտնվող Հելմհոլցի ծանր իոնների ուսումնասիրության կենտրոնում (Gesellschaft für Schwerionenforschung) Պիտեր Արմբրասթերի և Գոտֆրիդ Մյունցենբերգի կողմից՝ Սիգուրդ Հոֆմանի ղեկավարության տակ։ Խումբը ծանր իոնների արագացուցիչում կապար-208-ը ռմբակոծել է նիկել-62-ի միջուկով և ստացել դարմշտադիում-269-ի ատոմ[5].

208
82
Pb + 62
28
Ni → 269
110
Ds + 1
0
n

Փորձարկումների ժամանակ խումբը ռեակցիան իրականացրել է նաև ավելի ծանր նիկել-64-ի իոններով[6]:

208
82
Pb + 64
28
Ni → 271
110
Ds + 1
0
n

ՏԿՔՄՄ/ՏԿՖՄՄ համատեղ աշխատանքային խումբը (IUPAC/IUPAP Joint Working Party) 2001 թվականի զեկույցում որպես տարրի հայտնագործող է ճանաչել ծանր իոնների ուսումնասիրության կենտրոնի խմբին[7]:

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ անանուն և չհայտնաբերված տարրերի համար Մենդելեևի անվանացուցակի՝ դարմշտադիումը պետք է անվանվեր էկա-պլատինիում: 1979 թվականին տեսական և կիրառական քիմիայի միջազգային միությունը հրատարակեց առաջարկներ, ըստ որի՝ տարրը պետք է անվանվեր ունունիլիում (Uun նշանով)[8]: Չնայած քիմիական համայնքների բոլոր մակարդակներում լայն օգտագործմանը՝ քիմիայի դասարաններից մինչև առաջադեմ դասագրքեր, առաջարկությունները հիմնականում մերժվել են ոլորտի գիտնականների կողմից, ովքեր նախընտրում էին այն անվանել «տարր 110» (110) կամ նույնիսկ՝ 110 նշանով[1]:

Դարմշտադիում տարբերակը առաջարկել է հայտնաբերող թիմը՝ Դարմշտադ քաղաքի պատվին, որտեղ հայտնաբերվել է տարրը[9][10]: Խումբը սկզբում նաև ցանկանում էր անվանել վիսհաուզիում՝ Դարմշտադ քաղաքի Վիսհաուզն համայնքի պատվին, որտեղ հայտնաբերվել է տարրը, սակայն, ի վերջո, ընտրել են դարմշտադիում տարբերակը[11]: Տեսական և կիրառական քիմիայի միջազգային միությունը նոր անվանումը պաշտոնապես առաջարկել է 2003 թվականի օգոստոսի 16-ին[9]:

Իզոտոպներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դարմշտադտիումը կայուն իզոտոպներ չունի։ Լաբարատոր պայմաններում ստացվել են ութ իզոտոպներ 267(հաստատված չէ), 269–271, 273, 277, 279 և 281 ատոմային զանգվածներով, որոնցից երեքը՝ դարմշտադտիում-270, դարմշտադտիում-271 և դարմշտադտիում-281-ը մետաստաբիլ վիճակում են։

Կայունություն և կիստրոհման պարբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դարմշտադտիումի բոլոր իզոտոպները խիստ անկայուն և ռադիոակտիվ են։ Առհասարակ ծանր իզոտոպները ավելի կայուն են քան ավելի թեթևները։ Դարմշտադտիումի հայտնի իզոտոպներից ամենակայունը՝ 3.7 րոպե կիսատրոհման պարբերությամբ 281Ds-ն է, որը նաև ամենածանրն է։ 279Ds-ի կիսատրոհման պարբերությունը 0.18 վայրկյան է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Hoffman, Darleane C.; Lee, Diana M.; Pershina, Valeria (2006). «Transactinides and the future elements». in Morss; Edelstein, Norman M.; Fuger, Jean. The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements (3rd տպ.). Dordrecht, The Netherlands: Springer Science+Business Media. ISBN 1-4020-3555-1. 
  2. Fricke Burkhard (1975)։ «Superheavy elements: a prediction of their chemical and physical properties»։ Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry 21: 89–144։ doi:10.1007/BFb0116498։ Վերցված է հոկտեմբերի 4, 2013 
  3. Chemical Data. Darmstadtium - Ds, Royal Chemical Society
  4. doi:10.1103/PhysRevC.69.054607
    This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand
  5. Hofmann S., Ninov V., Heßberger F. P., Armbruster P., Folger H., Münzenberg G., Schött H. J., Popeko A. G., Yeremin A. V., Andreyev A. N., Saro S., Janik R., Leino M. (1995)։ «Production and decay of 269110»։ Zeitschrift für Physik A 350 (4): 277։ Bibcode:1995ZPhyA.350..277H։ doi:10.1007/BF01291181 
  6. Hofmann, S (1998)։ «New elements – approaching»։ Reports on Progress in Physics 61 (6): 639։ Bibcode:1998RPPh...61..639H։ doi:10.1088/0034-4885/61/6/002 
  7. Karol, P. J., Nakahara H., Petley B. W., Vogt E. (2001)։ «On the discovery of the elements 110–112 (IUPAC Technical Report)»։ Pure and Applied Chemistry 73 (6): 959։ doi:10.1351/pac200173060959 
  8. Chatt, J. (1979)։ «Recommendations for the naming of elements of atomic numbers greater than 100»։ Pure and Applied Chemistry 51 (2): 381–384։ doi:10.1351/pac197951020381 
  9. 9,0 9,1 Corish J., Rosenblatt G. M. (2003)։ «Name and symbol of the element with atomic number 110»։ Pure Appl. Chem. 75 (10): 1613–1615։ doi:10.1351/pac200375101613։ Վերցված է հոկտեմբերի 17, 2012 
  10. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ DoiX անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  11. «Chemistry in its element – darmstadtium»։ Chemistry in its element։ Royal Society of Chemistry։ Վերցված է հոկտեմբերի 17, 2012 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]