Ռենտգենիում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
111 Դարմշտադտիում

ՌենտգենիումԿոպերնիցիում

Ջրածին Հելիում Լիթիում Բերիլիում Բոր Ածխածին Ազոտ Թթվածին Ֆտոր Նեոն Նատրիում Մագնեզիում Ալյումին Սիլիցիում Ֆոսֆոր Ծծումբ Քլոր Արգոն Կալիում Կալցիում Սկանդիում Տիտան Վանադիում Քրոմ Մանգան Երկաթ Կոբալտ Նիկել Պղինձ Ցինկ Գալիում Գերմանիում Արսեն Սելեն Բրոմ Կրիպտոն Ռուբիդիում Ստրոնցիում Իտրիում Ցիրկոնիում Նիոբիում Մոլիբդեն Տեխնեցիում Ռութենիում Ռոդիում Պալադիում Արծաթ Կադմիում Ինդիում Անագ Ծարիր Թելուր Յոդ Քսենոն Ցեզիում Բարիում Լանթան Ցերիում Պրազեոդիում Նեոդիում Պրոմեթիում Սամարիում Եվրոպիում Գադոլինիում Տերբիում Դիսպրոզիում Հոլմիում Էրբիում Թուլիում Իտերբիում Լյուտեցիում Հաֆնիում Տանտալ Վոլֆրամ Ռենիում Օսմիում Իրիդիում Պլատին Ոսկի Սնդիկ Թալիում Կապար Բիսմունտ Պոլոնիում Աստատ Ռադոն Ֆրանցիում Ռադիում Ակտինիում Թորիում Պրոտակտիում Ուրան Նեպտունիում Պլուտոնիում Ամերիցիում Կյուրիում Բերկլիում Կալիֆորնիում Էյնշտեյնիում Ֆերմիում Մենդելեևիում Նոբելիում Լոուրենցիում Ռեզերֆորդիում Դուբնիում Սիբորգիում Բորիում Հասիում Մեյտներիում Դարմշտադտիում Ռենտգենիում Կոպերնիցիում Ունունտրիում Ֆլերովիում Ունունպենտիում Լիվերմորիում Ունունսեպտիում ՈւնունօկտիումՔիմիական տարրերի պարբերական համակարգ
111Rg[1]
Unknown.svg
Electron shell 111 Roentgenium.svg
Ատոմի հատկություններ
Անվանում, սիմվոլ, կարգաթիվ Ռենտգենիում / Roentgenium (Rg), Rg[1], 111
CAS համար CAS գրանցման համար?
111
Ռենտգենիում
Rg
(280)
5f146d107s1

Ռենտգենիում (Rg), արհեստականորեն ստացված ռադիոակտիվ քիմիական տարր։ Կարգահամարը՝ 111։ Հայտնի իզոտոպներից ամենակայունը 281Rg-ն է, որի կիսատրոհման պարբերությունը 26 վայրկյան է։ Ռենտգենիումն առաջին անգամ ստացվել է 1994 թվականին Գերմանիայի Դարմշտադտ քաղաքի Վիսհաուզն համայնքում գտնվող Հելմհոլցի ծանր իոնների ուսումնասիրության կենտրոնում։ Անվանվել է Վիլհելմ Ռենտգենի պատվին։ Պարբերական աղյուսակում գտնվում է 7-րդ պարբերության 11-րդ խմբում, d-տարր է։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռենտգենիումը կոչվել է ֆիզիկոս Վիլհելմ Ռենտգենի պատվին, ով հայտնաբերել է ռենտգենյան ճառագայթները։
Դարմշտադում ռենգենիումը հայտնաբերման և ճանաչման ներկայացման ֆոնը։

Պաշտոնական հայտնաբերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռենտգենիումը առաջին անգամ սինթեզվել է Սիգուարդ Հոֆմաննի կողմից ղեկավարվող միջազգային խմբի կողմից Գերմանիայի Դարմշտադ քաղաքում՝ Հոլմհելցի ծանր իրոնների հետազոտման կենտրոնում (GSI), 1994 թվականի դեկտեմբերի 8-ին[2]։ Խումը բիսմութ-209-ը ռմբակոծել է նիկել-64-ի արագացված միջուկով և հայտնաբերել է ռենտգենիում-272 իզոտոպի ատոմ։

209
83
Bi
+ 64
28
Ni
272
111
Rg
+ 1
0
n

Այս ռեակցիան նախկինում արվել էր Դուբնայի Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինտիտուտում 1986 թվականին, բայց 272Rg ատոմ չէր նկատվել[3]։ 2001 թվականին IUPAC/IUPAP միացյալ աշխատանքային խումը հաշվել է, որ ժամանակ հայտնաբերման համար անբավարար փաստեր կային[4]։ GSI խոմը կրկնել է փորձը 2002 թվականին և ստացել է ևս երեք ատոմ[5][6]։ 2003 թվականի զեկույցում JWP-ը որոշել է, որ GSI խումը պետք է ճանաչվի տարրի հայտնաբերման համար[7]։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ չբացահայտված և անանուն տարրերի Մենդելեյվի անվանակարգության՝ ռենտգենիումը պետք է ունենար eka-ոսկի անվանումը։ 1979 թվականին IUPAC-ը հրատարակել է հանձնարարական, ըստ որի՝ տարրը պետք է անվանվեր ունունունիում (Uuu նշանով)[8]․ ժամանակավոր անուն մինչև տարրի հայտնաբերումն ու մշտական անվանակոչումը։ Չնայած նրան, որ անվանումը լայնորեն օգտագործվել է քիմիական համայնքի բոլոր մակարդակներում, հանձնարարականը հիմնականում անտեսվել է ոլորտի գիտնականների կողմից, որոնք այն կոչում էին կամ «տարր–111»՝ (111) նշանով կամ պարզապես 111։[9]

Ռենտգենիում (Rg) անվանումը առաջարկել է GSI խումը[10] 2004 թվականին՝ գերմանացի ֆիզիկոս, ռենտգենյան ճառագայթների հայտնաբերող Վիլհելմ Կոնրադ Ռենտգենի պատվին[10]։ Տեսական և կիրառական քիմիայի միջազգային միությունը ընդունել է այս անվանումը 2004 թվականի նոյեմբերի 1-ին[10]։


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report)
  2. Hofmann, S., Ninov V., Heßberger F. P., Armbruster P., Folger H., Münzenberg G., Schött H. J., Popeko A. G., Yeremin A. V., Andreyev A. N., Saro S., Janik R., Leino M. (1995)։ «The new element 111»։ Zeitschrift für Physik A 350 (4): 281–282։ Bibcode:1995ZPhyA.350..281H։ doi:10.1007/BF01291182 
  3. Barber, R. C., Greenwood N.N., Hrynkiewicz A.Z., Jeannin Y.P., Lefort M., Sakai M., Ulehla I., Wapstra A.P., Wilkinson D.H. (1993)։ «Discovery of the transfermium elements. Part II: Introduction to discovery profiles. Part III: Discovery profiles of the transfermium elements»։ Pure and Applied Chemistry 65 (8): 1757։ doi:10.1351/pac199365081757  (Note: for Part I see Pure Appl. Chem., Vol. 63, No. 6, pp. 879–886, 1991)
  4. Karol, Nakahara H., Petley B. W., Vogt E. (2001)։ «On the discovery of the elements 110–112»։ Pure Appl. Chem. 73 (6): 959–967։ doi:10.1351/pac200173060959 
  5. Hofmann S., Heßberger F. P., Ackermann D., Münzenberg G., Antalic S., Cagarda P., Kindler B., Kojouharova J., Leino M., Lommel B., Mann R., Popeko A. G., Reshitko S., Śaro S., Uusitalo J., Yeremin A. V. (2002)։ «New results on elements 111 and 112»։ European Physical Journal A 14 (2): 147–157։ doi:10.1140/epja/i2001-10119-x 
  6. Hofmann։ «New results on element 111 and 112»։ GSI report 2000։ Վերցված է 2008-03-02 
  7. Karol P.J., Nakahara H., Petley B.W., Vogt E. (2003)։ «On the claims for discovery of elements 110, 111, 112, 114, 116, and 118»։ Pure Appl. Chem. 75 (10): 1601–1611։ doi:10.1351/pac200375101601 
  8. Chatt, J. (1979)։ «Recommendations for the naming of elements of atomic numbers greater than 100»։ Pure and Applied Chemistry 51 (2): 381–384։ doi:10.1351/pac197951020381 
  9. Hoffman, Darleane C.; Lee, Diana M.; Pershina, Valeria (2006). «Transactinides and the future elements». in Morss; Edelstein, Norman M.; Fuger, Jean. The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements (3rd տպ.). Dordrecht, The Netherlands: Springer Science+Business Media. ISBN 1-4020-3555-1. 
  10. 10,0 10,1 10,2 Corish, Rosenblatt G. M. (2004)։ «Name and symbol of the element with atomic number 111»։ Pure Appl. Chem. 76 (12): 2101–2103։ doi:10.1351/pac200476122101