Ֆազիլ Իսկանդեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆազիլ Իսկանդեր
Fazil Iskander in 2010.jpg
Ծնվել էմարտի 6, 1929(1929-03-06)[1]
ԾննդավայրՍուխում, Աբխազիայի Խորհրդային Սոցիալիստական հանրապետություն, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
Վախճանվել էհուլիսի 31, 2016(2016-07-31)[2] (87 տարեկանում)
Վախճանի վայրՊերեդելկինո, Մոսկվա, Ռուսաստան[2]
Մասնագիտությունսցենարիստ, գրող, լրագրող, վիպասան, բանաստեղծ և ակնարկագիր
Լեզուռուսերեն[3]
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Russia.svg Ռուսաստան
ԿրթությունՄաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտ
Ժանրերհուշագրություն, արձակ, երգիծանք, պրիտչա, էսսե և Աֆորիզմ
ԱնդամակցությունԽՍՀՄ Գրողների միություն և Բավարիայի գեղարվեստի ակադեմիա
ԱշխատավայրՀրատարակչության պետական կոմիտե
ՊարգևներԽՍՀՄ պետական մրցանակ Պուշկինի մրցանակ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» II աստիքանի շքանշան Ռուսաստանի Դաշնության Պետական մրցանակ Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար 3-րդ աստիճանի շքանշան «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշան Ռուսաստանի Դաշնության Պետական մրցանակ Տրիումֆ և «Պատիվ և փառք» շքանշան
Автограф Фазиля Искандера.png
Կայքfaziliskander.com
Fazil Iskander Վիքիպահեստում

Ֆազիլ Աբդուլովիչ Իսկանդեր (ռուս.՝ Фазиль Абдулович Искандер, աբխ.՝ Фазиль Абдул-иҧа Искандер, մարտի 6, 1929(1929-03-06)[1], Սուխում, Աբխազիայի Խորհրդային Սոցիալիստական հանրապետություն, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 31, 2016(2016-07-31)[2], Պերեդելկինո, Մոսկվա, Ռուսաստան[2], Մոսկվա), աբխազական ծագմամբ ռուս գրող։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆազիլ Իսկանդերը ծնվել է 1929 թվականի մարտի 6-ին Սուխումում։ Նրա հայրը ծագումով Իրանից էր[4] և ուներ պարսկական ու աբխազական արմատներ[5]։ 1938 թվականին ապագա գրողի հայրն արտաքսվել է ԽՍՀՄ-ից և նա նրա հետ այլևս չի հանդիպել։ Ապագա գրողի մանկությունն անցել է Աբխազիայի Չեգեմ գյուղում։

Ոսկե մեդալով ավարտել է Աբխազիայի ռուսական դպրոցներից մեկը, այնուհետև փորձել է ընդունվել Մոսկվայի պետական համալսարանի Փիլիսոփայական ֆակուլտետը, սակայն անհաջողությամբ[6]։ Ընդունվել է Մոսկվայի Գրադարանավարական ինստիտուտը, որտեղ երեք տարի ուսանելուց հետո տեղափոխվել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտ, որն էլ ավարտել է 1954 թվականին։

1954-1956 թվականներին որպես լրագրող աշխատել է Կուրսկ և Բրյանսկ քաղաքներում։ 1956 թվականին դարձել է «Գոսիզդատի» աբխազական բաժնի խմբագիրը, որտեղ աշխատել է մինչև 1990-ական թվականների սկիզբը[4]։

Վախճանվել է 2016 թվականի հուլիսի 31-ին Պերեդելկինոյում։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆազիլ Իսկանդերի առաջին գիրքը 1957 թվականին Սուխումում լույս տեսած «Լեռնային արահետներ» բանաստեղծությունների ժողովածուն է։ Հեղինակին լայն հանրային ճանաչում բերեց 1966 թվականին հրատարակված «Այծատուրի համաստեղությունը» վիպակը, որում հեղինակը ծաղրի է ենթարկում ԽՍՀՄ-ի վարած գյուղատնտեսական քաղաքականությունը։ Հեղինակի գլուխգործոցն է համարվում «Սանդրոն Չեգեմից» վեպը, որը խորհրդային գրաքննության կողմից ենթարկվել է զգալի մկրատումների։ Այս վեպն իրենից ներկայացնում է պատմվածքների շարք հեղինակի հայրենի Չեգեմ գյուղի բնակիչ Սանդրոյի մասին և գրողի բնորոշմամբ պատկանում է Խաբեբայապատում վեպի ժանրին։

Ֆազիլ Իսկանդերի ստեղծագործական փիլիսոփայության մեջ առանձնահատուկ տեղ են գրավում արդարության, պատվի, քչով բավարարվելու, հողի հանդեպ սիրո, մեռածների հանդեպ հարգանքի թեմաները[7]։

Մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արծաթե հուշադրամ նվիրված Ֆազիլ Իսկանդերին, «Աբխազիայի նշանավոր անձինք» շարքից

Բանաստեղծությունների ժողովածուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1957 - «Լեռնային արահետներ» (Горные тропы.)
  • 1959 - «Հողի բարությունը» (Доброта земли.)
  • 1960 - «Կանաչ անձրև» (Зелёный дождь.)
  • 1961 - «Սև ծովի երեխաները» (Дети Черноморья.)
  • 1964 - «Ծովի երիտասարդությունը» (Молодость моря.)
  • 1966 - «Հողի արշալույսները» (Зори земли.)
  • 1969 - «Ամառային անտառ» (Летний лес.)
  • 1987 - «Ուղի» (Путь.)
  • 1993 - Բանաստեղծություններ

Արձակ երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1966 - «Այծատուրի համաստեղությունը» (Созвездие Козлотура.)
  • 1966 - «Արգելված պտուղ» (Запретный плод.)
  • 1967 - «Կարճ ձեռքով մարդը» (Колчерукий.)
  • 1969 - «Երեք պատմվածք» (Три рассказа.)
  • 1970 - «Մանկության ծառը» (Дерево детства.)
  • 1971 - «Չիկի օրը» (День Чика.)
  • 1973 - «Սանդրոն Չեգեմից» (Сандро из Чегема.)
  • 1973 - «Երջանիկ գտածոների ժամանակը» (Время счастливых находок.)
  • 1979 - «Ընկուզենու ստվերի տակ» (Под сенью грецкого ореха.)
  • 1979 - «Մեծ սեքսի փոքրիկ հսկան» (Маленький гигант большого секса.)
  • 1982 - «Ճագարները և վիշապօձերը» (Кролики и удавы.)
  • 1983 - «Չիկի պաշտպանությունը» (Защита Чика.)
  • 1986 - «Մեծ տան մեծ օրը» (Большой день большого дома.)
  • 1988 - «Սրճարան ծովում» (Кофейня в море.)
  • 1990 - «Մարդու կանգառը» (Стоянка человека.)
  • «Մարդը և նրա շրջակայքը» (Человек и его окрестности.)
  • «Հերակլեսի տասներեքերորդ հերոսությունը» (Тринадцатый подвиг Геракла.)
  • 1997 - «Սոֆիչկա» (Софичка.)
  • 1999 - «Անհրավեր հյուր» (Незваный гость.)

Էկրանավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1969 - «Երջանիկ գտածոների ժամանակը» («Время счастливых находок»)[8]
  • 1986 - «Չեգեմյան դետեկտիվ» («Чегемский детектив»)[9]
  • 1989 - «Տոն տոնին սպասելիս» («Праздник ожидания праздника»)[10]
  • 1989 - «Օրենքով գողերը» («Воры в законе»)[11]
  • 1989 - «Այծատուրի համաստեղությունը» («Созвездие Козлотура»)
  • 1989 - «Վալտասարի խնջույքները կամ գիշերը Ստալինի հետ» («Пиры Валтасара, или Ночь со Сталиным»)[12]
  • 1991 - «Բաժանվենք, քանի լավ ենք» («Расстанемся, пока хорошие»)[13]
  • 1992 - «Մեծ սեքսի փոքրիկ հսկան» («Маленький гигант большого секса»)[14]
  • 2016 - «Սոֆիչկա» («Софичка»)[15]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Искандер Фазиль Абдулович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 L’écrivain Fazil Iskander est mortParis: 2016. — ed. size: 364240 — ISSN 0395-2037
  3. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 Искандер Ф. А. — биография
  5. Елена Егерева (2007-02-18)։ «Правила жизни Фазиля Искандера»։ Esquire 
  6. Вести. Ru, 2 августа 2016 Проститься с Искандером приехал президент Абхазии
  7. Иерусалимский журнал 2008, 29. Татьяна и Сергей Никитины. Заочный роман с писателем Фазилем Искандером
  8. «Երջանիկ գտածոների ժամանակը»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  9. «Չեգեմյան դետեկտիվ»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  10. «Տոն տոնին սպասելիս»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  11. «Օրենքով գողերը»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  12. «Վալտասարի խնջույքները կամ գիշերը Ստալինի հետ»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  13. «Բաժանվենք, քանի լավ ենք»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  14. «Մեծ սեքսի փոքրիկ հսկան»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  15. «Софичка» — последний фильм по мотивам Искандера

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]