Ռիչարդ Սթոլման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ռիչարդ Սթոլման
Richard Stallman
Richard Stallman at Pittsburgh University.jpg
Ծնվել էմարտի 16, 1953(1953-03-16)[1][2][3] (66 տարեկան)
Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ
Բնակության վայր(եր)Բոստոն
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Ազգությունհրեա[4]
Դավանանքաթեիզմ
Ուղղությունազատ ծրագրային ապահովման շարժում և Ալտերգլոբալիզմ
Մասնագիտությունծրագրավորող, համակարգչային գիտնական, դասախոս, բլոգեր, ծրագրավորող, վիպասան, սյունակագիր, հետազոտող, գիտաֆանստաստիկ գրող, artificial intelligence researcher, ճարտարագետ և գյուտարար
Հաստատություն(ներ)Ազատ ծրագրային ապահովման հիմնադրամի նախագահ
Գործունեության ոլորտազատ ծրագրային ապահովում
ԱնդամակցությունԱզատ ծրագրային ապահովման հիմնադրամ, GNU նախագիծ, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Ճարտարագիտական ազգային ակադեմիա
Ալմա մատերՀարվարդի համալսարան, Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ և Հարվարդի ճարտարագիտության և կիրառական գիտությունների դպրոց
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[5], իսպաներեն, ֆրանսերեն և ինդոնեզերեն
Ինչով է հայտնիԱզատ ծրագրային ապահովման հիմնադրամ, ԳՆՈՒ, Իմաքս, GCC (ՋիՍիՍի)
ՊարգևներՄակԱրթուրի կրթաթոշակ Գրեյս Մյուրեյ Հոպերի մրցանակ EFF Pioneer Award Takeda Awards? Համացանցի փառքի սրահ Yuri Rubinsky Memorial Award? ACM ծրագրավորման մրցանակ Պիեռ և Մարի Կյուրիների համալսարանի պատվավոր դոկտոր[6][7] Q55139818? և Գլազգոյի համալսարանի պատվավոր դոկտոր
ԿուսակցությունԱՄՆ-ի կանաչների կուսակցություն
Կայքstallman.org
Ստորագրություն
Richard Stallman Signature.png
Richard Stallman Վիքիպահեստում


Ռիչարդ Մեթյու Սթոլման (անգլ.՝ Richard Matthew Stallman, հաճախ օգտագործվում է անվան սկզբնատառերից կազմված հապավումը՝ rms, մարտի 16, 1953(1953-03-16)[1][2][3], Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ)՝ հանդիսանում է ազատ ծրագրերի[8] շարժման (free software movement) նախաձեռնողը և ԳՆՈՒ (GNU) նախագծի ու Ազատ ծրագրային ապահովման հիմնադրամի (Free Software Foundation) հիմնադիրը։

1983 թ. Սթոլմանը սկսեց ազատ օպերացիոն համակարգ ստեղծելու ԳՆՈՒ նախագիծը՝ իբրև գլխավոր ճարտարապետ և կազմակերպիչ։ Նշված նախագծով սկիզբ դրվեց նաև ազատ ծրագրերի շարժմանը, որը ֆորմալիզացվեց 1985 թ. Ազատ ծրագրերի հիմնադրամի ստեղծմամբ։

Նա հանդիսանում է ազատ ծրագրերի շարժման գաղափարների իրագործմանը ուղղված քոփիլեֆթ[9] (copyleft) գաղափարի առաջամարտիկներից և մի քանի քոփիլեֆթ արտոնագրերի հիմնական հեղինակ, մասնավորապես՝ ներկայումս տարածված ԳՆՈՒ հանրային արտոնագրի (GNU General Public License)։

Սթոլմանը բավականին հայտնի ծրագրավորող է և հեղինակ այնպիսի կարևոր ծրագրերի, ինչպիսիք են Էմակսը (Emacs), ԳՆՈՒ կոմպիլյատորների հավաքածուն (GNU Compiler Collection), ԳՆՈՒ վրիպազերծիչը (GNU Debugger) և շատ այլ գործիքներ ԳՆՈՒ հիմնական գործիքների հավաքածուի (GNU Coreutils) մեջ։

1990-ական թթ. կեսերից սկսած Սթոլմանը ավելի շատ ժամանակ է հատկացնում ազատ ծրագրերի գաղափարների տարածմանը և իր տեսլականով՝ ծրագրային խոչընդոտող պատենտների ու հեղինակային իրավունքների ավելորդ ընդլայնման դեմ պայքարին։

Ռիչարդ Սթոլմանի պատվին է անվանվել (9882) Սթոլման աստերոիդը։

Այցելությունը Հայաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թ. նոյեմբերին այցելել է Հայաստան և հանդես եկել հանրային դասախոսություններով.

  • «Ազատ ծրագրային ապահովում. էթիկա և ինտերնետ» ("Free Software: Ethics and the Internet"). Երևան, 16.11.2010
  • «Ազատ թվային հասարակություն» ("Free Digital Society"). Երևան, 18.11.2010
  • «Ազատ ծրագրային ապահովումը և ձեր ազատությունը» (“Free Software and Your Freedom”). Գյումրի, 19.11.2010
  • «Ազատ ծրագրերը և ձեր ազատությունը» (Առաջնորդության Դպրոցի և ՏՏ Դպրոցի համատեղ բաց դաս[10]). Երևան, 24.11.2010

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 Archive of Fine Arts — 2003.
  3. 3,0 3,1 Munzinger-Archiv — 1913.
  4. https://archive.org/download/The_Basement_Interviews/Richard_Stallman_Interview.pdf
  5. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  6. http://www.upmc.fr/fr/universite/histoire_et_personnalites/les_docteurs_honoris_causa/liste_dhc_2016.html
  7. https://www.fsf.org/blogs/rms/photo-blog-2016-october-paris
  8. Այլընտրանքային, սակայն նվազ կիրառելի տարբերակներ՝ ծրագրային ապահովում, ծրագրակազմ։
  9. Քոփիլեֆթ (copyleft)՝ հեղինակային իրավունքի օրենքների օգտագործումը՝ ծրագրերի օգտագործման, փոփոխման և տարածման սահմանափակումները կանխելու նպատակով։
  10. http://www.itschool.am/news/101124.php

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Ռիչարդ Սթոլման հոդվածին