Ջուղա (Իրան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաք
Ջուղա
պարս․՝ جلفا‎
Central Square of Jolfa.jpg
Ջուղայի կենտրոնական հրապարակ
Կոորդինատներ: 38°56′25″ հս․ լ. 45°37′51″ ավ. ե. / 38.94028° հս․. լ. 45.63083° ավ. ե. / 38.94028; 45.63083
ԵրկիրԻրան Իրան
ՕսթանԱրևելյան Ադրբեջան
ՇահրեսթանՋուղայի գավառ
ԲախշՋուղայի շրջան (Իրան)
Այլ անվանումներՋոլֆա
Մակերես35 կմ²
ԲԾՄ804 մետր
Կլիմայի տեսակբարեխառն ցամաքային
Պաշտոնական լեզուադրբեջաներեն, պարսկերեն
Բնակչություն8810 մարդ (2016[1])
Ազգային կազմազարիներ
Ժամային գոտիUTC+3.30, ամառը UTC+4.3
##Ջուղա (Իրան) (Իրան)
Red pog.png
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Ջուղա (այլ կիրառումներ)

Ջուղա կամ Ջոլֆա (պարս․՝ جلفا)[2], քաղաք Իրանի Իսլամական Հանրապետության տարածքում՝ Արաքս գետի ափին։ Վարչականորեն գտնվում է Արևելյան Ադրբեջանի Ջուղայի գավառում, հանդիսանում է նաև համանուն շրջանի կենտրոնը։

Ջուղան Իրանական Ադրբեջանի կարևորագույն քաղաքներից մեկն է՝ զբոսաշրջության և տնտեսության տեսանկյունից: Տեսարժան վայրերից են սուրբ Ստեփանոս վանքը (15 կմ), Հովվի մատուռը (8 կմ), Մարաքան և Քիամաքի արգելավայրերը, Ասիաբ Խարաբե ջրվեժը[3]: Քաղաքում է նաև արտաքին աշխարհի հետ Իրանը կապող առաջին երկաթուղային կայարանը՝ կառուցված 1912 թվականին[Ն 1]:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջուղան գտնվում է Արևելյան Ադրբեջանի կենտրոն Թավրիզ քաղաքից 135 կմ հյուսիս, Արաքս գետով բաժանված է Նախիջևանի տարածքում գտնվող Ջուղա բնակավայրից:

Ջուղայի գավառի տարածքում ուսանում են 18000 աշակերտ, և 450 ուսանող հաճախում են բուհեր: Քաղաքի աշխատող բնակչությունը զբաղվում է սպասարկման, վարչական, տրանսպորտային, մաքսային, բանկային և ապահովագրության, ինչպես նաև այլ առևտրային եւ քաղաքային գործունեության մեջ: Գյուղական բնակչության մեծամասնությունը ագարակատերեր են: Բարձրագույն կրթության մակարդակը եւ մեխանիկական գյուղատնտեսության տարածվածությունը մեծանում են, աշխատուժի մեջ մտնող երիտասարդ, որակավորված մարդկանց թիվը մեծանում է:

Ջուղան խիստ կարևոր նշանակություն ունի Իրանի հյուսիսային երկու հարևանների համար: Հայաստանից Թավրիզ մեկնող հայ զբոսաշրջիկները հաճախ ուխտագնացության համար այցելում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Իրանի ցանկում գտնվող հայկական վանքերը, կայանում քաղաքի հյուրանոցներում: Թեհրանից, Ղազվինից ու Թավրիզից Հայաստան եկող զբոսաշրջիկները նույնպես անցնում են այս քաղաքով (Մեղրու կամուրջ): Ադրբեջանը Նախիջևանին կապող միակ խճուղային ճանապարհը Բաքուն կապում է Նախիջևան քաղաքին. Ջուղա քաղաքի մոտ գտնվում է Արաքս գետի մեկ այլ՝ Ջոլֆայի կամուրջը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջուղա քաղաքը գտնվում էր Սյունիքի նահանգի Երնջակ գավառում: Առաջին հիշատակումը Մովսես Խորենացունն է: Բագրատունիների թագավորության շրջանում այն մտնում էր Վասպուրականի կազմի մեջ, սակայն հայոց թագավոր Սմբատ Ա-ն (890-914) քաղաքը և Գողթան գավառը նվիրաբերել է Սյունիքի գահերեց իշխանին: Վասպուրականի իշխան Գագիկ-Խաչիկը միջամտության համար դիմել է Ատրպատականի Սաջյան ամիրաներին, արդյունքում ինքը դարձել Վասպուրականի թագավոր, իսկ երկիրը հասցրել անկախության համար պատերազմի (908-921): 15-րդ դարում լինելով Թավրիզ-Հալեպ առևտրային ճանապարհի վրա՝ քաղաքը զարգանում ու բարգավաճում է, իր հետ միասին առաջ տանելով Ագուլիսը, Նախիջևանը, Որդուարը և Մեղրին: 17-րդ դարի սկզբին Շահ Աբբասի հրահանգով հայ բնակչությունը բռնագաղթեցվել է Իրան, որտեղ նրանք հիմնել են Նոր Ջուղա քաղաքը: Նախքան այդ Ջուղայի բնակչությունը անցնում էր 20 հազարից, որով այն գերազանցում էր Հայկական լեռնաշխարհի բոլոր քաղաքներին[5]: 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագրով Ջուղան կիսվել է երկու մասի, քանի որ տեղակայված էր Արաքս գետի երկու ափերին:

1990-1991 թվականների ընթացքում Ջուղայի սահմանային անցակետով բեռնափոխադրումների ծավալը համապատասխանաբար կազմել է 2,69 եւ 2,37 մլն տոննա, ինչը կազմում է երկրի ներմուծման ավելի քան 10 %-ը: Ղարաբաղյան շարժման և Արցախի ազատամարտի հետևանքով Կովկաս-Ջոլֆա երկաթուղին փակվեց. այժմ գործում է Ադրբեջան-Նախիջևան-Թուրքիա ավտոխճուղին: Տարեկան ապրանքաշրջնառությունը կազմում է 150.000 տոննա բեռ:

2011 թվականին քաղաքի բնակչությունը կրկնապատկվել է՝ 2006 թվականի համեմատ (4983 մարդ)[6]: Բնակվում են ազարիներ և ադրբեջանցիներ:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Իրանի տարածքում առաջին երկաթուղին կառուցվել է Նասր ալ-Դին շահի օրոք՝ 1888 թվականին: Այն կապում էր մայրաքաղաք Թեհրանը Ռեյի հետ և ուներ 9 կմ երկարություն[4]: Թավրիզ-Ջոլֆա երկաթուղին կառուցվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին և ընթացքում (1912-1916) Ռուսական կայսրության նախաձեռնությամբ: Նախքան այդ ռուսները կառուցել էին Թբիլիսի-Բաքու, Թբիլիսի-Գյումրի-Կարս, Գյումրի-Երևան-Նախիջևան-Ջուղա երկաթգծերը: Երկաթուղիների ավելի քան կեսը կառուցվել են իսլամական հանրապետության տարիներին, հասցնելով մինչև 13.000 կիլոմետրի (2018):

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Statistical center of iran
  2. Jolfa, Iran (city) can be found at GEOnet Names Server, at this link, by opening the Advanced Search box, entering "-3068044" in the "Unique Feature Id" form, and clicking on "Search Database".
  3. آبشار آسیاب خرابه
  4. Railways in Iran
  5. ankakh.com, Ջուղա
  6. "Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)". Islamic Republic of Iran. Archived from the original (Excel) on 2011-11-11.