Ոգեհարցության սեանս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սեանս Անգլիայում 1872 թվականին

Ոգեհարցության սեանս, առեղծվածային արարողակարգ, որ սովորաբար անցկացվում է հատուկ վայրում[1] և որի մասնակիցները փորձում են տեսնել կամ ստանալ ինչ-որ հաղորդագրություն մահացած մարդու հոգուց։ Հաճախ, սակայն ոչ միշտ, սեանսի ժամանակ ներկա է լինում մեդիումը։ Արարողակարգը կարող է ընթանալ տարբեր կանոններով[2]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերմինը առաջացել է ֆրանսերեն «séance» բառից[3], որը նշանակում է «տեղ»[4]։ Այս փորձի մասին վերջին աշխատանքներից մեկը «Communitation With the Other Side» գիրքն է (հայերեն՝ Հաղորդակցություն այլ կողմից), որի հեղինակը անգլիացի Ջորջ Լիթլթոնն է և որը հրատարակվել է Անգլիայում 1760 թվականին[5]։ Նա իր գրքում վստահեցնում է, որ հաղորդակցվել է Պերիկլեսի և Ուիլիամ Պենի հոգիների և շվեդ թագուհի Քրիստինայի հետ։ Ոգեհարցության սեանսների հայտնիությունը զգալիորեն աճել է Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում 19-րդ դարի կեսերին[6] այն բանից հետո, երբ այդ ժամանակ ԱՄՆ-ի առաջի տիկինը՝ Մերի Լինկոլնը իր ամուսնու՝ Աբրահամ Լինքոլնի ներկայությամբ արարողություններ է անցկացնում իր տղայի մահվանից հետո[7]։ Բրազիլիայում առաջին հայտնի արարողակարգն անցկացվել է 1865 թվականին[8], ընդ որում՝ շուտով այդ երկրում այս երևույթը իր համատարածությամբ չի զիջում անգլալեզու երկրներին[9]։ 20-րդ դարի կեսերին ոգեհարցության սեանսների հայտնիությունը պակասում է, այդ ժամանակ քրիստոնեության մեջ մահացածների հոգիների հետ հաղորդակցության հավատի հիման վրա առանձին ուղղություն է առաջանում՝ սպիրիտուալիզմ[10]։

Արարողակարգի անցկացման օրինակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոգեհարցության սեանսի անցկացման ամենատարածված ձևերից մեկը հատուկ տախտակներ օգտագործելն է, որ հայտնի են որպես «խոսող տախտակներ» կամ «Ուիջի տախտակներ»[11], որի վրա գրում են այբուբենի տառերը, թվերը և «այո» և «ոչ» բառերը։ Սեանսի մասնակիցները դնում են իրենց մատները հատուկ սլաքի վրա և կենտրոնանում ինչ-որ հարցի շուրջ. այնուհետև, զգալով մահացածի հոգու ներկայությունը, մասնակիցները նրա ազդեցությամբ սկսում են սլաքը տեղափոխել ինչ-որ սիմվոլի ուղղությամբ, որպեսզի պատասխան ստանան դրանից[12]։ Հնարավոր գիտական բացատրությունը բացատրում է այս գործուղությունը, որ սեանսի մասնակիցները, ովքեր իսկապես հավատում են տեղի ունեցողին, կարող են իրենք տեղափոխել սլաքը՝ չգիտակցելով դա[13]։

Քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած նրան, որ ոգեհարցաության սեանսներըբ որպես իրականություն դիտարկողների շարքերում մինչև 20-րդ դարը հանդես էին գալիս որոշ հայտնի մարդիկ՝ այդ թվում և Արթուր Կոնան Դոյլը[14] և հոգեբույժ Կարլ Գուստավ Յունգը, բայց և այնպես այդ ժամանակ ևս գիտնականների համայնքի անդամների մեծ մասը ժխտում էր ոգեհարցության սեանսի՝ հավանական լինելը։ Խորհրդային գիտնականները նման երևույթը համարում էին կա՛մ անիրական գործողություն կա՛մ բաց կողոպուտ[15], կա՛մ էլ աստվածաշնչի կողմից արգելված մեղք[16]։ Եկեղեցու սպասավորները նույնպես դա համարում էին խաբեություն[17]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Wiseman, R., Greening, E., and Smith, M. (2003). Belief in the paranormal and suggestion in the seance room Archived 2016-05-17 at the Portuguese Web Archive. British Journal of Psychology, 94 (3): 285—297.
  2. Séance — The Skeptic’s Dictionary — Skepdic.com
  3. The Skeptic Encyclopedia of Pseudoscience. P. 221.
  4. Bruno Illius: Die Vorstellung von «ablösbaren Seelen». In: Der Begriff der Seele in der Religionswissenschaft. Johann Figl, Hans-Dieter Klein (Hrsg.), Königshausen & Neumann, Würzburg 2002, ISBN 3-8260-2377-3. S. 87-89.
  5. Lyttleton George, Montegue Eizabeth (1760)։ Dialogues with the Dead։ London: W. Sandby 
  6. Preliminary Report of the Commission Appointed by the University of Pennsylvania, The Seybert Commission, 1887. 1 April 2004.
  7. «Telegrams from the Dead»։ Public Broadcasting Service (PBS)։ 1994 
  8. Tiago Cordeiro. Allan Kardec e o espiritismo, uma religião bem brasileira (14/10/2014). Aventuras na História — Guia do Estudante. Página visitada em 18/11/2014.
  9. [1] History of 'Spiritist madness' — Associação Brasileira
  10. Wicker Christine (2003)։ Lily Dale: The True Story of the Town that Talks to the Dead։ HarperCollins։ ISBN 9780060086664 
  11. «The Museum of Talking Boards, a photo-gallery of historical and contemporary spirit boards and planchettes»։ Museumoftalkingboards.com։ Վերցված է հուլիսի 22, 2009 
  12. Cumerlato Daniel։ «How to use the Ouija Board - A guide to the safe use of this ancient device»։ Ghost Walks։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-10-05-ին։ Վերցված է հուլիսի 19, 2014 
  13. Noble (1854), Lecture III, p.642.
  14. «Arthur Conan Doyle, Spiritualism, and Fairies»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-09-23-ին։ Վերցված է 2016-02-10 
  15. Randi James (2007)։ «An encyclopedia of claims, frauds, and hoaxes of the occult and supernatural» (անգլերեն)։ The James Randi Educational Foundation։ ISBN 9780312151195։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-09-07-ին։ Վերցված է 2016-02-10 
  16. Sound witness: a lutheran apologetic ministry dedicated to keeping the "false" out of doctrine։ «Psychic mediums: what does god say about their practices?» (անգլերեն)։ Soundwitness.org։ Վերցված է 1º de dezembro de 2014 
  17. Carlos María de Heredia (1923)։ «Spirit hands, "ectoplasm", and rubber gloves» (անգլերեն) 40 (1)։ Popular Mechanics։ էջեր 14–15։ ISSN 0032-4558