Կարոշի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
«Այլևս ոչ մի կարոշի» բողոքի արշավ Տոկիոում (2018)

Կարոշի (ճապ.՝ 過労死 կարոոշի) ճապոնական եզրույթ է, որը նշանակում է մահ՝ չափազանց շատ աշխատանքի հետևանքով: Ճապոնիան այն սակավաթիվ երկրներից մեկն է, որտեղ հավաքվում է հատուկ վիճակագրական տվյալներ կարոշիի վերաբերյալ: Կարոշիի հիմնական բժշկական պատճառներից են ինսուլտ կամ ինֆարկտ սթրեսի ֆոնի վրա:


Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարոշիի առաջին դեպքը արձանագրվել է 1969 թվականին, երբ ճապոնական խոշորագույն թերթի առաքման բաժնի 29-ամյա աշխատակիցը մահացավ սրտի կաթվածից [1].


Սակայն նա չէր համարվում կարոշիի զոհ մինչև 1980-ական թվականները, երբ այսպես կոչված «ճապոնական ֆինանսական փուչիկի» ժամանակ մի քանի լիովին առողջ բարձրաստիճան գործարար առաջնորդներ հանկարծամահ եղան առանց հիվանդության որևէ նախանշանների: Լրատվամիջոցները հայտարարեցին նոր երևույթի գոյացման մասին: Այն շուտով կոչվեց «կարոշի» և նրանում նոր և լուրջ սպառնալիք տեսան աշխատանքային տարիքի մարդկանց համար: 1987 թվականին հասարակական ճնշոման պատճառով Ճապոնիայի առողջապահության, աշխատանքի և բարեկեցության նախարարությունը սկսեց հրապարակել կարոսիի վիճակագրությունը: [2].


Այսպես, պաշտոնական տվյալների համաձայն, 2001 թվականին գրանցվեց կարոսիի 143 զոհերի ռեկորդային քանակ: [3]. 2000 թվականին կարոշին դարձավ Ճապոնիայի վարչապետ Կեյդզո Օբւտիի մահվան պատճառը, ով իր պաշտոնավարության 20 ամսվա ընթացքում ունեցել էր ընդամենը երեք հանգստյան օր և աշխատում էր 12 ժամից օրեկան ոչ պակաս: [4].

Ճապոնական տնտեսության աճը սկսած իր անկումից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և մինչև հետագա ծաղկունքը դիտարկվում է որպես այն երևույթի պատճառներից մեկը, որը անվանել են նոր համաճարակ: Ակնհայտ է դարջել այն, որ աշխատողները չեն կարող աշխատել 12 և ավել ժամ շաբաթական 6 – 7 օր տարեց տարի առանց բարոյական և ֆիզիկական հետևանքների: Շատ հաճախ այդպիսի աշխատանք չի վարձատրվում:

Հասարակության վրա ունեցած ազդեցությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ դեպքերում ապացուցվել է, որ գործատուները տեղյակ էին իրենց աշխատակիցների վատ առողջության մասին:

Միևնույն ժամանակ, Ճապոնիայում գերզբաղվածությանը մահվան պատճառ դարձած դատական հայցերի թիվը մեծանում է, երբ զոհվածների հարազատները փոխհատուցում են պահանջում: Բայց քանի որ փոխհատուցման հանձնարարությունը պահանջում է ապացուցել, որ մահը կապված է աշխատանքի հետ, բոլոր հանգամանքների մանրամասն ուսումնասիրությունը կարող է տևել երկար տարիներ: Այս առումով շատերը հրաժարվում են փոխհատուցման հայտ ներկայացնելուց:

Արտաժամյա աշխատանքի հետ կապված իրավիճակը մեծապես ազդում է ընտանիքի վրա: Ճապոնացի կանանց ավելի քան 80% -ը ցանկանում է, որ իրենց ամուսինները ավելի շատ ժամանակ անցկացնեն իրենց երեխաների հետ: Երիտասարդ տղամարդիկ հաճախ տուն են գալիս ժամը 23:00-ից ոչ շուտ: Նույնիսկ եթե նրանք շուտ են տուն գալիս, նրանց երեխաները արդեն քնած են: 30-ից 50 տարեկան ճապոնացի տղամարդկանց 20%-ը աշխատում են շաբաթական ավելի քան 60 ժամ, չհաշված ժամանակը, որ նրանք ծաղսում են տանը աշխատանքային հաղորդակցման և ավելորդ աշխատանքի վրա: Միջին հաշվով նրանք ունեն օրեկան 30 րոպեից քիչ իրենց ընտանիքների հետ շփվելու համար:

Կառավարության արձագանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճապոնիայի դատարանները նշում են հարազատների կրած վնասը այն դեպքերում, երբ գերհոգնածությունից առաջացած սթրեսը կամ դեպրեսիան հանգեցնում են ինքնասպանության: Այդ դեպքում փոխհատուցման պահանջները մերժվում են Աշխատանքի ստանդարտների վարչության կողմից: Կամավոր չվճարված աշխատանքը հանդիսանում է կարոշիի հիմնական պատճառներից մեկը: Այն ժամանակվանից, ինչ Ճապոնիայում տարածում ստացավ 新卒一括採用 սինսոցու իկկացու սայո (ճապ.՝ {{{2}}})(“նոր շրջանավարտների միաժամանակ ընդունում”) կոչվող աննախատիպ սովորույթը, դժվար, համարյա անհնարին է դառնում աշխատանք գտնել, եթե հեռացրեկ են աշխատանքից միջին տարիքի մարդու: Այդ իսկ պատճառով աշխատողները չեն կարող հրաժարվել արաաժամյա չվճարվող աշխատանքից: Ճապոնիայի կառավարությունը սկսել է ընդունել կոմպանիաների պատասխանատվության չափը իրենց աշխատողների գերզբաղվածության հետ կապված դեպքերում և նշանակել փողհատուցումը դատական կարգով:

Կորպորացիաների պատասխանատվությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջոցներից մեկը, որը կարող է ստիպել կորպորացիաներին հետևել աշխատակիցների առողջությունը, փոխհատուցման վճարում է: 2008 թվականի ապրիլի 29-ին ճապոնական ընկերություններից մեկը ստիպված էր վճարել 200 մլն յեն (մոտ 2 մլն դոլար) աշխատակցին, որը կոմայի մեջ էր կարոշիի պատճառով: Արտաժամյա աշխատոնքով ծանրաբեռնող ընկերություններից ամենահայտնի ընկերություններից մեկը՝ Toyotaն, այժմ ընդունել է տարին 360 ժամվա արտաժամյա աշխատոնքի սահմանը և որոշ գրասենյակներում տեղեկագիր է ուղարկում , որը 19:00-ից հետո ամեն ժամը մեկ հիշեցնում է, որ տուն գնալու ժամանակն է:


Nissan Motor-ն իր գրասենյակի աշխատակիցներին առաջարկում է դիստանցիոն աշխատանք, որպեսզի հնարավորություն տա աշխատողներին հոգ տանել իրենց երեխաների և ծեր ծնողների մասին: Շատ ընկերություններ ներմուծում են հատուկ օրեր, երբ բոլոր աշխատողները պարտավոր են հեռանալ գրասենյակից ժամը 17: 30-ին, բայց քանի որ ծանրաբեռնվածությունը շատ մեծ է, ոմանք այս օրերին օգտագործում են մենակ աշխատելու կամ տանը աշխատելու համար:


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Karoshi-Death from overwork: Occupational health consequences of the Japanese production management»։ 1997-02-04։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-02-14-ին 
  2. http://www.academia.edu/4619069/Karoshi%7Ctitle=Universidad Espiritu SantoInternational Careers ProgramSummer 2009 Business Ethics Project “Karoshi”
  3. Карл Оноре Без суеты: Как перестать спешить и начать жить = In Praise Of Slow How A Worldwide Movement Is Challenging The Cult Of Speed. — М.: Alphina Publisher, 2014. — 260 с. — ISBN 978-5-9614-4790-3
  4. http://www.reporter.perm.ru/archives/lechebnytelegid/details_3989.html - Մեդիակողմնացույց «Քաղաքակրթուտյան մոդայիկ հիվանդությունները»