Նյարդային անորեքսիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նյարդային անորեքսիա
Anorexia case 1900.jpg
Տեսակ հիվանդություն[1]
Ենթադաս eating disorder[1][2]
Բուն պատճառ C34387[1][2] և C34387[1]
Բժշկական մասնագիտություն հոգեբուժություն, կլինիկական հոգեբանություն և Հոգեթերապիա
OMIM 606788 և 610269
Հիվանդությունների բազա 749
MedlinePlus 000362
eMedicine 805152 և 912187
MeSHID D000856 և D000856
Disease Ontology DOID:8689 և DOID:8689
NCI Thesaurus C34387[1][2] և C34387[1]
Տարբերակում Դիսմորֆոֆոբիա, Նյարդային բուլիմիա, հիպերթիրեոզ, աղիների բորբոքային հիվանդություն, դիսֆագիա, [[ուռուցք]][3][4]
Anorexia nervosa Վիքիպահեստում

Նյարդային անորեքսիա (լատ.՝ Anorexia nervosa), հին հուն․՝ ἀν- — «առանց-», «ան-» և ὄρεξις «֊ախորժակ» Նյարդային անորեքսիան, հաճախ անվանվում է պարզապես անորեքսիա[5], սնման խանգարում է, որն բնութագրվում է ցածր քաշով, գիրանալու վախով և նիհար լինելու ուժեղ ցանկությամբ՝ ինչը բերում է սննդի սահմանափակման։ Անորեքսիայով հիվանդներից շատերը իրենց գեր են համարում անգամ, եթե ունեն քաշի էական պակաս[6][7]։ Հարցնելու դեպքում նրանք սովորաբար ժխտում են, որ ունեն քաշի խնդիր։ Նրանք հաճախ են կշռվում, սնվում են միայն փոքր չափաբաժիններով, որոշները ուժգին ֆիզիկական վարժություններ են կատարում, ստիպողաբար առաջացնում են փսխում կամ ընդունում լուծողականներ քաշի նվազման նպատակով։ Բարդությունների թվում կարող են լինել օստեոպորոզը, անպտղությունը, սրտի վնասումը և այլն[6]։ Կանանց մոտ հաճախ կարող է բացակայել դաշտանը[7][8]։

Պատճառը հայտնի չէ։ Կան որոշակի գենետիկական կոմպոնենտներ, ըստ որոնց միաձվանի երկվորյակները ավելի հաճախ են ախտահարվում, քան տարաձվանիները[7]։ Մշակութային գործոնները նույնպես ունեն որոշակի դերակատարում՝ հասարակությունները, որտեղ արժևորում են նիհարությունը՝ ունեն հիվանցության ավելի բարձր ցուցանիշներ[8]։ Բացի դրանից ավելի հաճախ այն տարածված է այնպիսի ոլորտներում ինչպիսիք են թեթև աթլետիկան, մոդելային աշխատանքը և պարը[8][9]։

Անորեքսիան հաճախ սկսվում է կյանքում մեծ փոփոխություններից կամ սթրեսային իրավիճակներից հետո։ Ախտորոշումը պահանջում է էական ցածր քաշ[10]։ Հիվանդության ծանրությունը որոշվում է ելնոլով մարմնի զանգվածի ինդեքսից (ՄԶԻ)։ Հիվանդության միջին ծանրություն ունեցող մեծահասակ հիվանդներները ունեն 17-ից բարձր ՄԶԻ, չափավորը 16-ից 17, ծանրը 15-ից 16 և ծայրահեղ ծանրը 15-ից պակաս։ Երեխաների դեպքում համապատասխան տարիքային սանդղակը ոչ այնքան հաճախ է օգտագործվում[10]։

Անորեքսիայի բուժումը ներառում է քաշի առողջ կերպով վերականգնում, հիմքում ընկած հոգեբանական խնդիրների բուժում, լուծելով վարքագծային խնդիրները, որոնք խթանում են հիվանդությունը[11]։ Չնայած դեղամիջոցները չեն օգնում քաշի ավելացման հարցում, դրանք կարող են վերացնել հիվանդության արդյունքում առաջացած անհանգստությունը կամ դեպրեսիան[11]։ Թերապիայի որոշակի տեսակներ նույնպես կարող են օգտակար լինել, այնպիսիք ինպիսիք են կոգնիտիվ-վարքագծային թերապիան կամ մոտեցումը, երբ ծնողները երեխայի սնման պատասխանատվությունը վերցնում են իրենց վրա՝ հայտնի ինչպես Մոդսլիի ընտանեկան թերապիա[11][12] Երբեմն որոշ անձանց՝ քաշ հավաքելու համար պահանջվում է հոսպիտալիզացում[13], սակայն նազոգաստրալ զոնդի արդյունավետությունը ապացուցված չէ[14]։ Երբեմն մարդիկ կարող են ունենալ եզակի էպիզոդ և ապաքինվել, մինչ դեռ ուրիշները ունենում են բազում էպիզոդներ տարիներ շարունակ[15]։ Շատ բարդություններ բարելավվում կամ լուծվում են քաշի վերականգման միջոցով։

Ըստ 2015 թվականի տվյալների անորեքսիան գլոբալ ախտահարել է 2.9 միլիոն մարդ[16]։ Դա կազմում է կանանց 0,9% - 4,3%֊ը և տղամարդկանց 0,2% ֊ 0,3%֊ը արևմտյան երկրներում նրանց կյանքի որոշակի շրջանում։ Տրված տարում ախտահարված են երիտասարդ կանանց մոտ 0,4%֊ը մինչ դեռ ախտահարված տղամարկանց թիվը մոտ տաս անգամ պակաս է։[17][18] մի շարք զարգացած պետությունների տվյալները հստակ պարզ չեն[19]։ Հիվանդությունը հաճախ սկսվում է դեռահասային կամ երիտասարդ տարիքում[11]։ 2013֊ին ։ տվյալներով անորեքսիայից գրանցվել է 600 մահ, մինչ 1990֊ին դրանից մահացության թիվը չէր գերազանցում 400-ը[20]։ Սնման խանգարումները նաև բարձրացնում են անձի մահացության ռիսկը մի շարք այլ պատճառներից, ներառված ինքնասպանությունը[11][17]։ Անորեքսիայով հիվանդների մոտ 5%-ը մահանում են առաջացած բարդություններից 10 տարվա ընթացքում։

«Նյարդային անորեքսիա» տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է 1873 թվականին Վիլյամ Գելի կողմից նկարագրելու համար տվյալ վիճակը[21]։

Ախտանշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյարդածին անորեքսիան սնման խանգարում է, նկարագրվող քաշի կորստով, որը հանգեցնում է սովամահության։ Անորեքսիայով հիվանդները կարող են նկարագրել ախտանշաններ և ախտանիշներ, որոնց տեսակը և ծանրությունը կարող են տատանվել և ներկայացվել ոչ հստակ։[22] Անորեքսիան և ասոցացված թերսնուցումը, որը ինքնապարտադրված սովահարման արդյունքն է, կարող են առաջացնել բարդություններ բոլոր օրգան համակարգերում[23]։ Հիպոկալեմիան՝ կալիումի մակարդակի անկումը արյան մեջ, նյարդածին անորեքսիայի ախտանշան է[24][25]։Կալիումի մակարդակի զգալի անկումը առաջացնում առիթմիաներ, փորկապություն, մկանների վնասում և պարալիզ[26][27]։

Նկարագրել է Գելը
Անորեքսիայով հիվանդ միսս Ա․

Ախտանիշները կարող են ներառել՝

  • Մարմնի ցածր զանգված համեմատած անձի տարիքին և հասակին
  • Ամենոռեա ՝ դաշտանի դադար, որն առաջանում է քաշի կորստի պատճառով։ Մազերը դառնում են փխրուն, իսկ մաշկը ձեռք է բերում դեղին երանգ և անառողջ տեսք
  • Վախ քաշի նույնիսկ ամենաչնչին ավելացման նկատմամբ։ Հիվանդները ձեռնարկում են հնարավորը քաշի ավելացումից խուսափելու համար[28]
  • Արագ և շարունակական քշի կորուստ[29]
  • Լանուգո: մարմնի և դեմքի վրա աճող փափուկ, նուրբ մազեր[30]
  • Մոլուցք կալորիաները հաշվելու, սննդում ճարպի քանակի գնահատման նկատմամբ
  • Տարվածություն սննդով, բաղադրատոմսերով և խոհարարությամբ։ Կարող են պատրաստել հրաշալի ճաշատեսակներ ուրիշների համար, սակայն ինքերը չուտեն կամ ուտեն շատ փոքր չափաբաժիններով
  • Սննդի սահմանափակում, չնայած անբավարար կամ առողջ քաշին
  • Սննդային ծեսեր, այնպիսիք ինչպիսիք են ՝ սննդի կտրատումը մանրագույն մասնիկների, հրաժարվելը սննդից ուրիշների ներկայությամբ և սննդի թաքցնելը կամ դեն նետելը
  • Մաքրում․ կարող են օգտագործել լուծողականներ, նիհարելու համար նախատեսված հաբեր և ցանկացած այլ միջոցներ, որոնք նպաստում են սննդի հեռացմանը օրգանիզմից։ Կարող են առաջացնել ստիպողաբար փսխում, չնայած որ դա ավելի հաճախ բուլեմիայի ախտանիշն է։
  • Չափից դուրս շատ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը[31]
  • Ավել քաշի զգացողություն, սեփական ցածր քաշի ժխտում
  • Ցրտի նկատմամբ անհանդուրժողականություն, հաճախակի գանգատներ ցրտահարության վերաբերյալ։ Մարմնի ջերմաստիճանը կարող է ընկնել (հիպոթերմիա) թերսնուցման ժամանակ էներգիա խնայելու նպատակով։[32]
  • Հիպոտենզիա կամ օրթոստատիկ հիպոտենզիա
  • Բրադիկարդիա կամ տախիկարդիա
  • Դեպրեսիա, անհանգստություն և անքնություն
  • Միայնություն։ Կարող է խուսափել ընտանիքից և ընկերներից, դառնալ ավելի ինքնամփոփ և փակ
  • Որովայնում փքվածության զգացողություն
  • Հալիտոզ (տհաճ հոտ բերանից) առաջացած փսխումների կամ կետո֊ացիդոզի պատճառով
  • Չոր մաշկ և մազեր, ինչպես նաև մազերի նոսրացում
  • Խրոնիկական հոգնածություն[28]
  • Տրամադրության կտրուկ տատանումներ
  • Ոտքերի գունատություն, ստանում են նարջագույն երանգ
  • Ուժգին մկանային կծկումներ, ջարդվածության զգացում, ցավեր
  • Ինքն իրեն վնասելու սովորություն / ապացույցներ կամ ատելություն սեփական անձի նկատմամբ
  • Հիացմունք նիհար անձանց նկատմամբ

Ինտերոցեպտիվ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինտերոցեպցիան ունի կարևոր նշանակություն հոմեոստազում, էմոցիաների և մոտիվացիայի կարգավորման հարցում։ Անորեքսիան հաճախ ներկայացվում է սեփական օրգանիզմի հետ ներդաշնակության խանգարումով։ Անորեքսիայով հիվանդները կենտրոնանում են իրենց արտաքին տեսքի աղավաղված ընկալման վրա՝ վախենալով գեր երևալ։ Բացի դրանից նրանք գանգատվում են ոչ նորմալ ֆիզիոլոգիական զգացողություններից, օրինակ վքնածությունից[33]։ Սա մարմնի և ուղեղի միջև եղած աններդաշնակության վառ օրինակ է։ Հիվանդների մոտ դիտվում են շնչառության և սրտի աշխատանքի անոմալ խանգարումներ, հատկապես արտահայտված սնունդ ընդունելուց առաջ։ Անորեքսիայով հիվանդները նաև նշում են մարմնական զգացողությունները էմոցիացիաներից տարբերակելու անհնարինությունը որը, կոչվում է ալեքսիթիմիա։[33] Բացի դրանից անորեքսիայով հիվանդները ունենում են բարդություններ դիմացինների էմոցիաները հասկանալու և էմպատության դրսևորման հարցում [34]։ Այս անոմալ փոփոխությունները այնքան հաճախ են հանդիպում անորեքսիայով հիվանդների շրջանում, որ սկսվել են դիտարկվել որպես հիվանդության հիմնական առանձնահատկություններ[33]։

Պատճառագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Dysregulation of the serotonin pathways has been implicated in the cause and mechanism of anorexia.

Կան տվյալներ բիոլոգիական, հոգեբանական, էկոլոգիական և սոցիալ֊մշակութային ռիսկի գործոնների վերաբերյալ, սակայն հիվանդության հստակ պատճառը անհայտ է։

Գենետիկական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյարդային անորեքսիան, դոմինանտ ժառանգվող հիվանդություն է։ Երկվորյակ հետազոտություններով ապացուցված է, որ ժառանգականության ցուցանիշը կազմում է 28֊ից 58%[35]։ Անորեքսիայով հիվանդների առաջին սերնդում անորեքսիան ժառանգելու ռիսկը մեծ է 12 անգամ [36]։ Կատարվել են հետազոտություններ, 128 տարբեր ուսումնասիրելու 128 տարբեր պոլիմորֆիզմներ, կապված 43 գեների հետ, ներառելով այն գեները, որոնք կարգավորում են սնման վարքը,մոտիվացիան, անձնային որակներն ու էմոցիաները։

Էկոլոգիական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկաբարձական բարդություններ՝ պրենատալ և պերինատալ բարդությունները կարող են ազդել նյարդային անորեքսիայի առաջացման վրա, օրինակ մայրական անեմիան, շաքարային դիաբետը, պլացենտար ինֆարկտը և նեոնատալ սրտային անոմալիաները։ Նեոնատալ բարդությունները կարող են ազդել նաև անհատականության ձևավորման վրա, որն էլ հենց անորեքսիայի առաջացման հիմնական պատճառն է։

Նեյրոէնդոկրին խանգարում․ այն ազդանշանային պեպտիդների գործառույթների խափանում, որոնք կազմակերպում են կապը՝ աղիների, գլխուղեղի և ճարպային հյուսվածքի միջև։ Դռելինը, լեպտինը, Y նեյրոպեպտիդը և օրեքսինը կարող են նպաստել նյարդային անորեքսիայի պաթոգենեզին, խախտելով սովի և հագեցվածության զգացումները[37][38]։

Ստամոքսաղիքային հիվանդություններ․ Ստամոքս֊աղիքային հիվանդություն ունեցողը գտնվում են ավելի մեծ ռիսկի գոտում քան բնակչության այլ զանգվածը, որն ունի ուղղակի սնման խանգարում[39]։ Հայտնաբերվել է կապ նյարդային անորեքսիայի և ցելիակիայի միջև[40]։ Որոշ հեղինակներ կարծում են, որ բժիշկները պետք է ստուգեն ցելիակիայի առկայությունը բոլոր այն հիվանդների մոտ, որոնք նշում են որևէ ստամոքս աղիքային ախտանիշներ, ինչպիսիք են՝ ախորժակի անկումը, ցավերը և վքնածության զգացումը որովայնում, փսխումը, փորլուծությունը կամ փորկապությունը[41]։

Համաձայն մեկ այլ հիպոթեզի անորեքսիան առավել տարածված է այն պոպուլյացիաներում, որտեղ կա ճարպակալման բարձր մակարդակ։[42]

Նյարդային անորեքսիան ավելի հաճախ առաջանում է դեռահասության տարիներին։ Դա կապվում է հիմնականում այդ տարիքում մարմնակազմվածքի փոփոխությունների (աղջիկների մոտ ճարպային հյուսվածքի ավելացում), սեռահասունացման պատճառով առաջացող հորմոնալ փոփոխությունների, անկախություն և ավտոնոմություն ունենալու ցանկության հետ։

Հոգեբանական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախկինում անորեքսիայի առաջացման պատճառը համարում էին մանկական տարիքում տարած սեքսուալ բռնությունները կամ անապահով ընտանիքին պատկանելը, ապացույցները իրարամերժ են և անհրաժեշտ է լավ մշակված հետազոտություն[43][44]։ Սննդի նկատմամբ վախը հայտնի է որպես սիտոֆոբիա,[45] ցիբոֆոբիա,[46] և հանդիսանում է տարբերակիչ ախտորոշում [47]։ Անորեքսիայի հոգեբանական պատճառները ներառում են նաև ցածր ինքնագնահատականը, դեպրեսիան, անհագստությունը և միայնությունը

Սոցիալական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյարդային անորեքսիան սկսվեց հաճախակի ախտորոշվել 1950֊ականներից սկսած, կապված մարմնակառուցվածքի իդեալների փոփոխման և խոցելիության բարձրացման հետ։ Անձիք ովքեր պատկանում են այն մասնագիտություններին, որտեղ կա նիհար լինելու սոցաիալական ճնշում (մոդելներ, պարողներ), ունեն հիվանդանալու ավելի մեծ ռիսկ։ Այս միտումը կարելի է նկատել նաև որոշակի սպորտաձևերով զբաղվողների շրջանում, ինչպիսիք են ձիավարությունը և մարտարվեստը[48]։ Անորեքսիայի միտում կա այնպիսի սպորտաձևերում, որտեղ կա էստեթիկ բաղադրիչ կամ երբ նիհարությունը մարզիկի օգտին է և այն դեպքերում, որտեղ պետք է փոփոխել քաշը մրցակցելու համար[49]։

Իրավիճակը ընտանիքում նույնպես թողնում է իր ազդեցությունը անորեքսիայի զարգացման վրա [50]։ Անընդհատ ճնշման, հետապնդման և ծաղրուծանակի կենտրոնում գտնվող անձաանց շրջանում կարող է առաջանալ ցածր ինքնագնահատական և մի շարք այլ հոգեբանական խնդիրներ։

Մեդիայի ազդեցությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեդիայի անընդհատ ազդեցությունը, մարմնակառուցվածքի իդեալներ ներկայացնելու ձևով հանդիսանում է սեփական մարմնից դժգոհության և անորեքսիայի առաջացման ռիսկի լուրջ գործոն։ Մշակույթում իդեալական մարմին ունեցողի կոչումը դեռևս պատկանում է ՝ V-աձև իրանով աթլետիկ, մկանոտ տղամարդկանց և բարեկազմ կանանց։ 2002 թվականին իրականացված հետազոտումը պարզեց, որ 18֊24 տարեկան տղամարկանց ավելի հետաքրում են կազմվածքի վերաբերյալ հոդվածները, մինչ նույն տարիքի կանայք նախընտրում են նյութեր դիետայի վերաբերյալ[51]։ Սեփական կազմվածքից դժգոհությունը և իդեալը ստանալու ձգտումը անորեքսիայի գլխավոր ռիսկի գործոններից է, որն սպառնում է ինչպես կանանց, այնպես էլ տղամարդկանց։ Վեբ կայքերը, որոնք անընդհատ շեշտում են իդեալների ձեռքբերման կարևորությունը նպաստում են նյարդային անորեքսիայի առաջացմանը՝ կրոնական այլաբանությունների օգտագործման միջոցով, ներկայացնելով կենսակերպեր, որոնք բերում են «հոգեկան ներդաշնակության», տեղադրում են նկարներ և ցիտատներ, որոնք մոտիվացնում են «իդեալի» ձեռք բերմանը։[52] Զանգվածային լրատվամիջոցները կանանց և տղամարդկանց արտաքին տեսքի վերաբերյալ սեղծում են թյուր պատկերացումներ։ Ամսագրերում, ֆիլմերում և անգամ գովազդային վահանակներին դերասանների/մոդելների տեսքը մշակվում են բազում վիզուալ խմբագրիչներով։ ԵՎ այդժամ մարդիկ ձգտում են նմավել այդ «հիասքանչ» կերպարներին, երբ իրականում ոչ ոք իդեալական չէ։[53]

Մեխանիզմներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիզիոլոգիական, ֆարմակալոգիական և նեյրովիզուալ հետազոտությունների միջոցով պարզվել է սերոտոնինի դերակատարությունը անորեքսիայի առաջացման հարցում։ Չնայած որ սուր հիվանդությունը, նյութափոխանակության խանգարումը կարող են մի շարք կենսաբանական փոփոխություններ առաջացնել անորեքսիայով հիվանդների մոտ, դրանք անորեքսիկ պահվածքի պարտադիր պատճառ չեն։ Հիվանդության սրացման շրջանում նկատվել է անոմալ հորմոնալ ռեակցիաներ սերոտոնինէրգիկ ագենտներով պայմանավորված խնդիրներին, մինչդեռ լավացման շրջանում դրանք բացակայում են։ Հիվանդության ընթացքում նկատվում են սերոտոնինի մետաբոլիտների ավելացում օրգանիզմում՝ ի պատասխան հյուծվածության և հնարավոր է, որ այս փոփոխությունները այլ փոխկապակցված հոգեբանական խանգարումների հետևանք են, սակայն ընդհանուր առմամբ դրանք վկայում են սերոտոնինի դերակատարությունը անորեքսիայի առաջացման հարցում[54][55]։ Սերոտոնինի և նրա մետաբոլիտների այս փոփոխությունները կարող են առաջացնել անորեքսիային բնորոշ հատկանիշներ ինչպիսիք են՝ մոլագարությունը, անհանգստությունը և ախորժակի կորուստը։[56]։ Նեյրովիզուալ հետազոտությունները հայտնաբերել են կապեր գլխուղեղի տարբեր կենտրոնների միջև, որոնք կարող են պատասխանատու լինել սնման և վարքագծի կապի և սեփական մարմնի ձևի աղավաղված ընկալման հարցում[57]։ Հետազոտությունը նաև հայտնաբերել է, որ առկա է լիմբիկ շրջանի ակտիվության նվազում «ներքևից֊վերև» և կեղևում որոշակի ակտիվության ուժգնացում, որը կարող է դերակատարում ունենալ սննդի սահմանափակման հարցում[58]։ Ապացուցվել է, որ ի պատասխան սննդի ընդունման այդ ակտիվությունը նվազում է։ Նշանակալի ազդեցություն են թողնում նաև քաղցր ըմպելիքները և ACC-ն[59]

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտորոշումը ներառում է հիվանդի ընթացիկ վիճակի գնահատում, կյանքի և ընտանեկան անամնեզ, և ախտանիշներ։ Կարևոր է նաև հոգեբանական վիճակի գնահատումը, որը ներկայացնում է հիվանդի տրամադրությունը և վերաբերմունքը սննդի և քաշի նկատմամբ։

DSM-5[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյարդային անորեքսիան դասակարգվում է որպես սնման խանգարում «Հոգեբանական խանգարումների դիագնոստիկ և ստասիստիկ ձեռնարկ»֊ի (DSM 5) վերջին հրատարակությունում։

Համեմատած նախկին հրատարակության հետ այս հրատարակությունում կատարվել են փոփոխություններ անորեքսիայի կրիտերիաներում ամենոռեայի վերաբերյալ[60][61]։ Ամենոռեան հեռացվել է քանզի այն չի կիրառվում տղամարդկանց, մինչ և հետ մենստրուալ տարիքում գտնվող և հակբեղմնավորիչ դեղամիջոցներ ընդունող կանանց շրջանում։

Ծանրության աստճանները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարմնի զանգվածի ինդեքսը (ՄԶԻ) օգտագործվում է DSM-5֊ում, որպես անորեքսիայի ծանրության աստճանի ցուցանիշ [62]։ Դա իրենից ներկայացնում է՝

  • Միջին՝ ՄԶԻ֊ն մեծ է 17֊ից
  • Չափավոր՝ ՄԶԻ֊ն 16–16.99
  • Ծանր՝ ՄԶԻ֊ն 15–15.99
  • Ծայրահեղ ծանր ՄԶԻ֊ն փոքր է 15֊ից

Հետազոտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյարդային անորեքսիայի վատթարացման մասին վկայող բժշկական թեստերը կարող են իրականացնել ինչպես ընդհանուր մասնագիտացման բժիշկները այնպես էլ հոգեբանները

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չկա որևէ ապացույց, որ այս կամ այն բուժումը ավելի արդյունավետ է, սական հաստատ է,որ վաղ բուժումը ունի առավելություն։ Բուժումն ներառում է երեք հիմնական ոլորտներ․

  • Հիվանդի առողջ քաշի վերականգնում
  • Հոգեբանական խնդիրների լուծում
  • Սնման խանգարումների հանգեցնող վարքի ուղղում[71]

Բուժումը և բուժման ելքը խիստ անհատական են։[72] [73]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  2. 2,0 2,1 2,2 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29 — 2018-06-29 — 2018.
  3. Parker Robert, Sharma Asheesh (2008)։ General Medicine (անգլերեն)։ Elsevier Health Sciences։ էջ 56։ ISBN 0723434611 
  4. M.D Michael B. First (19 November 2013)։ DSM-5 Handbook of Differential Diagnosis։ American Psychiatric Pub։ ISBN 9781585624621 – via Google Books 
  5. Sari Fine Shepphird (2009)։ 100 Questions & Answers About Anorexia Nervosa։ Jones & Bartlett Learning։ էջ xvi։ ISBN 978-1-4496-3079-9։ Արխիվացված օրիգինալից 8 September 2017-ին 
  6. 6,0 6,1 «What are Eating Disorders?»։ NIMH։ Արխիվացված օրիգինալից 23 May 2015-ին։ Վերցված է 24 May 2015 
  7. 7,0 7,1 7,2 Attia E (2010)։ «Anorexia Nervosa: Current Status and Future Directions»։ Annual Review of Medicine 61 (1): 425–35։ PMID 19719398։ doi:10.1146/annurev.med.050208.200745 
  8. 8,0 8,1 8,2 Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5 (5 ed.). Washington: American Psychiatric Publishing. 2013. pp. 338–345. ISBN 978-0-89042-555-8.
  9. Arcelus J, Witcomb GL, Mitchell A (March 2014)։ «Prevalence of eating disorders amongst dancers: a systemic review and meta-analysis.»։ European Eating Disorders Review 22 (2): 92–101։ PMID 24277724։ doi:10.1002/erv.2271 
  10. 10,0 10,1 Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5 (5 ed.)։ Washington: American Psychiatric Publishing։ 2013։ էջեր 338–345։ ISBN 978-0-89042-555-8 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 "What are Eating Disorders?". NIMH. Archived from the original on 23 May 2015. Retrieved 24 May 2015.
  12. Hay P (July 2013)։ «A systematic review of evidence for psychological treatments in eating disorders: 2005–2012.»։ The International Journal of Eating Disorders 46 (5): 462–9։ PMID 23658093։ doi:10.1002/eat.22103 
  13. Hay P (July 2013)։ «A systematic review of evidence for psychological treatments in eating disorders: 2005–2012.»։ The International Journal of Eating Disorders 46 (5): 462–9։ PMID 23658093։ doi:10.1002/eat.22103 
  14. British Psychological Society (2004)։ «Eating Disorders: Core Interventions in the Treatment and Management of Anorexia Nervosa, Bulimia Nervosa and Related Eating Disorders.»։ էջ 103։ PMID 23346610 
  15. «Feeding and eating disorders» (PDF)։ American Psychiatric Publishing։ 2013։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 1 May 2015-ին։ Վերցված է 9 April 2015 
  16. GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators. (8 October 2016)։ «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.»։ Lancet 388 (10053): 1545–1602։ PMC 5055577 ։ PMID 27733282։ doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6 
  17. 17,0 17,1 Smink FR, van Hoeken D, Hoek HW (August 2012)։ «Epidemiology of eating disorders: incidence, prevalence and mortality rates.»։ Current psychiatry reports 14 (4): 406–14։ PMC 3409365։ PMID 22644309։ doi:10.1007/s11920-012-0282-y 
  18. Smink FR, van Hoeken D, Hoek HW (August 2012)։ «Epidemiology of eating disorders: incidence, prevalence and mortality rates.»։ Current psychiatry reports 14 (4): 406–14։ PMC 3409365։ PMID 22644309։ doi:10.1007/s11920-012-0282-y 
  19. Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5 (5 ed.)։ Washington: American Psychiatric Publishing։ 2013։ էջեր 338–345։ ISBN 978-0-89042-555-8 
  20. GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators (17 December 2014)։ «Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013»։ Lancet 385 (9963): 117–171։ PMC 4340604։ PMID 25530442։ doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2 
  21. Gull WW (September 1997)։ «Anorexia nervosa (apepsia hysterica, anorexia hysterica). 1868.»։ Obesity Research 5 (5): 498–502։ PMID 9385628։ doi:10.1002/j.1550-8528.1997.tb00677.x 
  22. «Assessment of anorexia nervosa: an overview of universal issues and contextual challenges»։ J Eat Disord 1 (1): 29։ 2013։ PMC 4081667։ PMID 24999408։ doi:10.1186/2050-2974-1-29 
  23. Strumia R (2009)։ «Skin signs in anorexia nervosa»։ Dermatoendocrinol 1 (5): 268–70։ PMC 2836432։ PMID 20808514։ doi:10.4161/derm.1.5.10193 
  24. Miller KK (2013)։ «Endocrine effects of anorexia nervosa»։ Endocrinol. Metab. Clin. North Am. 42 (3): 515–28։ PMC 3769686։ PMID 24011884։ doi:10.1016/j.ecl.2013.05.007 
  25. «Detection, evaluation, and treatment of eating disorders the role of the primary care physician»։ J Gen Intern Med 15 (8): 577–90։ 2000։ PMC 1495575։ PMID 10940151։ doi:10.1046/j.1525-1497.2000.02439.x 
  26. Herb, Nutrient, and Drug Interactions: Clinical Implications and Therapeutic Strategies։ Elsevier Health Sciences։ 2008։ ISBN 0-323-02964-7։ Վերցված է 9 April 2015 
  27. Gull WW (September 1997)։ «Anorexia nervosa (apepsia hysterica, anorexia hysterica). 1868.»։ Obesity Research 5 (5): 498–502։ PMID 9385628։ doi:10.1002/j.1550-8528.1997.tb00677.x 
  28. 28,0 28,1 Nolen-Hoeksema S (2013)։ Abnormal Psychology։ New York: McGraw Hill։ էջեր 339–41։ ISBN 978-0-07-803538-8 
  29. «Anorexia Nervosa»։ National Association of Anorexia Nervosa and Associated Disorders։ Արխիվացված օրիգինալից 13 April 2014-ին։ Վերցված է 15 April 2014 
  30. «Detection, evaluation, and treatment of eating disorders the role of the primary care physician»։ J Gen Intern Med 15 (8): 577–90։ 2000։ PMC 1495575։ PMID 10940151։ doi:10.1046/j.1525-1497.2000.02439.x 
  31. «Nutritional rehabilitation in anorexia nervosa: review of the literature and implications for treatment»։ BMC Psychiatry 13 (1): 290։ 2013։ PMC 3829207։ PMID 24200367։ doi:10.1186/1471-244X-13-290 
  32. Haller E (1992)։ «Eating disorders. A review and update»։ The Western Journal of Medicine 157 (6): 658–62։ PMC 1022101։ PMID 1475950 
  33. 33,0 33,1 33,2 Khalsa SS, Lapidus RC (2016)։ «Can Interoception Improve the Pragmatic Search for Biomarkers in Psychiatry?»։ Frontiers in Psychiatry 7: 121։ PMC 4958623։ PMID 27504098։ doi:10.3389/fpsyt.2016.00121 
  34. Kułakowska, D., Biernacka, K., Wilkos, E., Rybakowski, F., & Kucharska-Pietura, K. (2014). Neurocognitive and social cognition deficits in patients with anorexia nervosa. Psychiatria Polska, 48(3), 465-475. doi:https://dx.doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/33485
  35. «The heritability of eating disorders: methods and current findings»։ Behavioral Neurobiology of Eating Disorders։ Current Topics in Behavioral Neurosciences 6։ 2011։ էջեր 141–56։ ISBN 978-3-642-15130-9։ PMC 3599773։ PMID 21243474։ doi:10.1007/7854_2010_91 
  36. Hildebrandt Thomas, Downey Amanda։ «The Neurobiology of Eating Disorders»։ in Charney D, Sklar P, Buxbaum J և այլք:։ Neurobiology of Mental Illness (4th ed.)։ Oxford University Press։ ISBN 9780199934959 
  37. «24. Orexigenic Hypothalamic Peptides Behavior and Feeding – 24.5 Orexin»։ Handbook of Behavior, Food and Nutrition։ Springer։ 2011։ էջեր 361–2։ ISBN 978-0-387-92271-3 
  38. «The role of "mixed" orexigenic and anorexigenic signals and autoantibodies reacting with appetite-regulating neuropeptides and peptides of the adipose tissue-gut-brain axis: relevance to food intake and nutritional status in patients with anorexia nervosa and bulimia nervosa»։ Int J Endocrinol 2013: 483145։ 2013։ PMC 3782835։ PMID 24106499։ doi:10.1155/2013/483145 
  39. «Disordered eating practices in gastrointestinal disorders»։ Appetite (Review) 84: 240–50։ Jan 2015։ PMID 25312748։ doi:10.1016/j.appet.2014.10.006 
  40. «Is it an eating disorder, gastrointestinal disorder, or both?»։ Curr Opin Pediatr (Review) 25 (4): 463–70։ Aug 2013։ PMID 23838835։ doi:10.1097/MOP.0b013e328362d1ad։ «Several case reports brought attention to the association of anorexia nervosa and celiac disease.(...) Some patients present with the eating disorder prior to diagnosis of celiac disease and others developed anorexia nervosa after the diagnosis of celiac disease. Healthcare professionals should screen for celiac disease with eating disorder symptoms especially with gastrointestinal symptoms, weight loss, or growth failure.(...) Celiac disease patients may present with gastrointestinal symptoms such as diarrhea, steatorrhea, weight loss, vomiting, abdominal pain, anorexia, constipation, bloating, and distension due to malabsorption. Extraintestinal presentations include anemia, osteoporosis, dermatitis herpetiformis, short stature, delayed puberty, fatigue, aphthous stomatitis, elevated transaminases, neurologic problems, or dental enamel hypoplasia.(...) it has become clear that symptomatic and diagnosed celiac disease is the tip of the iceberg; the remaining 90% or more of children are asymptomatic and undiagnosed.» 
  41. «Chronic illness and disordered eating: a discussion of the literature»։ Adv Nutr (Review) 4 (3): 277–86։ 1 May 2013։ PMC 3650496։ PMID 23674793։ doi:10.3945/an.112.003608 
  42. Lozano GA (2008)։ «Obesity and sexually selected anorexia nervosa»։ Medical Hypotheses 71 (6): 933–940։ PMID 18760541։ doi:10.1016/j.mehy.2008.07.013 
  43. «Relationship of childhood sexual abuse and eating disorders»։ J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 36 (8): 1107–15։ 1997։ PMID 9256590։ doi:10.1097/00004583-199708000-00018 
  44. «Sexual abuse and eating disorders: A review»։ The International Journal of Eating Disorders 13 (1): 1–11։ 1993։ PMID 8477269։ doi:10.1002/1098-108x(199301)13:1<1::aid-eat2260130102>3.0.co;2-p 
  45. Worthen Dennis (2001)։ P & G Pharmacy Handbook։ էջ 65 
  46. Ensminger Audrey (1983)։ Foods & nutrition encyclopedia։ էջ 423 
  47. Colman Andrew (2015)։ A Dictionary of Psychology։ OUP Oxford։ էջ 851։ ISBN 978-0-19-105784-7 
  48. Anderson-Fye, Eileen P. and Becker, Anne E. (2004) "Sociocultural Aspects of Eating Disorders" pp. 565–89 in Handbook of Eating Disorders and Obesity, J. Kevin (ed.). Thompson. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons.
  49. Baum A (2006)։ «Eating Disorders in the Male Athlete» (PDF)։ Sports Medicine 36 (1): 1–6։ PMID 16445307։ doi:10.2165/00007256-200636010-00001։ Արխիվացված օրիգինալից 4 June 2015-ին 
  50. «Eating Disorders Anorexia Causes | Eating Disorders»։ Psychiatric Disorders and Mental Health Issues (en-US)։ Արխիվացված օրիգինալից 7 March 2016-ին։ Վերցված է 1 March 2016 
  51. Labre MP (2002)։ «Adolescent boys and the muscular male body ideal»։ The Journal of adolescent health : official publication of the Society for Adolescent Medicine 30 (4): 233–42։ PMID 11927235 
  52. «Ana and the Internet: A review of pro-anorexia websites»։ International Journal of Eating Disorders 39 (6): 443–7։ 2006։ PMID 16721839։ doi:10.1002/eat.20305 
  53. Harrison Kristen (2001)։ «Ourselves, Our Bodies: Thin-Ideal Media, Self-Discrepancies, and Eating Disorder Symptomatology in Adolescents»։ Journal of Social and Clinical Psychology 20 (3): 289–323։ doi:10.1521/jscp.20.3.289.22303 
  54. Kaye WH, Frank GK, Bailer UF, Henry SE, Meltzer CC, Price JC, Mathis CA, Wagner A (19 May 2005)։ «Serotonin alterations in anorexia and bulimia nervosa: new insights from imaging studies.»։ Physiology & Behavior 85 (1): 73–81։ PMID 15869768։ doi:10.1016/j.physbeh.2005.04.013 
  55. Kaye WH, Bailer UF, Frank GK, Wagner A, Henry SE (15 September 2005)։ «Brain imaging of serotonin after recovery from anorexia and bulimia nervosa.»։ Physiology & Behavior 86 (1–2): 15–7։ PMID 16102788։ doi:10.1016/j.physbeh.2005.06.019 
  56. Kaye W (22 April 2008)։ «Neurobiology of anorexia and bulimia nervosa.»։ Physiology & Behavior 94 (1): 121–35։ PMC 2601682։ PMID 18164737։ doi:10.1016/j.physbeh.2007.11.037 
  57. Gaudio S, Wiemerslage L, Brooks SJ, Schiöth HB (December 2016)։ «A systematic review of resting-state functional-MRI studies in anorexia nervosa: Evidence for functional connectivity impairment in cognitive control and visuospatial and body-signal integration.»։ Neuroscience and Biobehavioral Reviews 71: 578–589։ PMID 27725172։ doi:10.1016/j.neubiorev.2016.09.032 
  58. Fuglset TS, Landrø NI, Reas DL, Rø Ø (2016)։ «Functional brain alterations in anorexia nervosa: a scoping review.»։ Journal of eating disorders 4: 32։ PMC 5125031 ։ PMID 27933159։ doi:10.1186/s40337-016-0118-y 
  59. Adan Roger, Kaye Walter։ «Neurocircuitry of Eating Disorders»։ Behavioral Neurobiology of Eating Disorders: 6 (Current Topics in Behavioral Neurosciences)։ Springer Berlin Heidelberg 
  60. «Feeding and eating disorders» (PDF)։ American Psychiatric Publishing։ 2013։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 1 May 2015-ին։ Վերցված է 9 April 2015 
  61. «Constitutional thinness and anorexia nervosa: a possible misdiagnosis?»։ Front Endocrinol (Lausanne) 5: 175։ 2014։ PMC 4202249։ PMID 25368605։ doi:10.3389/fendo.2014.00175 
  62. Singleton Joanne K. (12 November 2014)։ Primary Care, Second Edition: An Interprofessional Perspective։ Springer Publishing Company։ ISBN 978-0-8261-7147-4։ Վերցված է 9 April 2015 
  63. «CBC»։ MedlinePlus : U.S. National Library of Medicine։ Արխիվացված օրիգինալից 25 May 2013-ին։ Վերցված է 31 May 2013 
  64. Urinalysis at Medline Archived 4 April 2010 at the Wayback Machine.. Nlm.nih.gov (26 January 2012). Retrieved on 2012-02-04.
  65. Chem-20 at Medline Archived 5 April 2015 at the Wayback Machine.. Nlm.nih.gov. Retrieved on 4 February 2012.
  66. «The prevalence and risk factors for glucose intolerance in young Korean women with polycystic ovary syndrome»։ Endocrine 36 (2): 326–32։ 2009։ PMID 19688613։ doi:10.1007/s12020-009-9226-7 
  67. «Cholinesterase and other serum liver enzymes in underweight outpatients with eating disorders»։ The International Journal of Eating Disorders 40 (8): 746–50։ 2007։ PMID 17610252։ doi:10.1002/eat.20432 
  68. BUN at Medline Archived 9 April 2010 at the Wayback Machine.. Nlm.nih.gov (26 January 2012). Retrieved on 2012-02-04.
  69. «Advances in diagnosis and management of hypokalemic and hyperkalemic emergencies»։ Emerg Med Pract 14 (2): 1–17։ Feb 2012։ PMID 22413702 
  70. «Electroencephalogram»։ Medline Plus։ 26 January 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 27 January 2012-ին։ Վերցված է 4 February 2012 
  71. National Institute of Mental Health։ «Eating disorders»։ Արխիվացված օրիգինալից 23 March 2015-ին։ Վերցված է 23 March 2015 
  72. National Collaborating Centre for Mental Health (2004). Eating Disorders: Core interventions in the treatment and management of anorexia nervosa, bulimia nervosa and related eating disorders. London, The British Psychological Society and The Royal College of Psychiatrists.
  73. Gowers S. G. (2000)։ «Impact of hospitalisation on the outcome of adolescent anorexia nervosa»։ Br J Psychiatry 176 (2): 138–141։ doi:10.1192/bjp.176.2.138